Skip to main content
KarmaVaani

Kishkindha Kanda · Sarga 33

Kishkindha Kanda, Sarga 33

The Book of Kishkindha

  1. 4.33.1

    अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा। प्रविवेश गुहां घोरां किष्किन्धां रामशासनात्।।4.33.1।।

    atha pratisamādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā| praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt

    Instructed by Rama, and having been permitted, Lakshmana, the slayer of enemies entered the frightful cave of Kishkinda.

  2. 4.33.2

    द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः। बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलय स्थिताः।।4.33.2।।

    dvārasthā harayastatra mahākāyā mahābalāḥ| babhūvurlakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalaya sthitāḥ

    Seeing Lakshmana, the huge and mighty monkey gatekeepers stood at the entrance and greeted him with folded hands.

  3. 4.33.3

    निश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्। बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन्।।4.33.3।।

    niśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam| babhūvurharayastrastā na cainaṃ paryavārayan

    The monkeys kept away out of fear to see the son of Dasaratha, who was angry and sighing deeply.

  4. 4.33.4

    स तां रत्नमयीं श्रीमान्दिव्यां पुष्पितकाननाम्। रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम्।।4.33.4।।

    sa tāṃ ratnamayīṃ śrīmāndivyāṃ puṣpitakānanām| ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām

    Lakshmana, the bestower of fortune, saw the mammoth cave inlaid with gems and precious stones and forests full of delightful flowers.

  5. 4.33.5

    हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानापण्योपशोभिताम्। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम्।।4.33.5।।

    harmyaprāsādasambādhāṃ nānāpaṇyopaśobhitām| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitām

    The palace was thronged with elevated mansions and illumined with jewels of all kinds. The trees were in bloom and the fruits satisfied every one's wish.It was splendid.

  6. 4.33.6

    देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः। दिव्यमाल्याम्बरधरै श्शोभितां प्रियदर्शनैः।।4.33.6।।

    devagandharvaputraiśca vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ| divyamālyāmbaradharai śśobhitāṃ priyadarśanaiḥ

    The inhabitants of Kishkinda being sons of gods and gandharvas, were of beautiful appearance wearing wonderful garlands. They could change their form at their free will. They were delightful.

  7. 4.33.7

    चन्दनागरुपद्मानां गन्धैस्सुरभिगन्धिनाम्। मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम्।।4.33.7।।

    candanāgarupadmānāṃ gandhaissurabhigandhinām| maireyāṇāṃ madhūnāṃ ca sammoditamahāpathām

    The royal roads were filled with fragrant unguents, like sandal, agaru and lotus incenses, finesmelling honey of several kinds and happy inhabitants.

  8. 4.33.8

    विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यै: प्रासादैर्नैकभूमिभिः। ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः।।4.33.8।।

    vindhyamerugiriprakhyai: prāsādairnaikabhūmibhiḥ| dadarśa girinadyaśca vimalāstatra rāghavaḥ

    Lakshmana saw tall buildings comparable to Vindhya and Meru mountains and pure water flowing from the mountain streams.

  9. 4.33.9

    अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च। गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।। विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः। वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।। कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा। दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।। एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्। ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

    aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya ca| gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca vidyunmāleśca sampāte ssūryākṣasya hanūmataḥ| vīrabāho ssubāhośca nalasya ca mahātmanaḥ kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā| dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām| dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ

    On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

  10. 4.33.10

    अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च। गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।। विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः। वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।। कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा। दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।। एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्। ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

    aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya ca| gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca vidyunmāleśca sampāte ssūryākṣasya hanūmataḥ| vīrabāho ssubāhośca nalasya ca mahātmanaḥ kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā| dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām| dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ

    On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

  11. 4.33.11

    अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च। गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।। विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः। वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।। कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा। दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।। एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्। ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

    aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya ca| gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca vidyunmāleśca sampāte ssūryākṣasya hanūmataḥ| vīrabāho ssubāhośca nalasya ca mahātmanaḥ kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā| dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām| dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ

    On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

  12. 4.33.12

    अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च। गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।। विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः। वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।। कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा। दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।। एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्। ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

    aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya ca| gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca vidyunmāleśca sampāte ssūryākṣasya hanūmataḥ| vīrabāho ssubāhośca nalasya ca mahātmanaḥ kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā| dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām| dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ

    On the royal road, Lakshmna saw beautiful homes of monkeychiefs Angada, Mainda, Dwivida, Gavaya, Gavaksha, Gaja, Sarabha, Vidyunmalin, Sampati, Suryaksha, Hanuman, Veerabahu, Subahu, the great Nala, Kumuda and Sushena. Similarly he saw the homes of Tara and Jambavan, Dadhivaktra, Nila, Supatala and Sunetra. (Tara mentioned here is a male monkey.)

  13. 4.33.13

    पाण्डुराभ्रप्रकाशानि दिव्यमाल्ययुतानि च। प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नै श्शोभितानि च।।4.33.13।।

    pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni ca| prabhūtadhanadhānyāni strīratnai śśobhitāni ca

    These homes were shining like white clouds, with wonderful garlands hung on, filled with abundance of wealth, grains and best of females.

  14. 4.33.14

    पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।। शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।। महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।। हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।। सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

    pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam| vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ| divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ| divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ| avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ

    The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

  15. 4.33.15

    पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।। शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।। महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।। हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।। सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

    pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam| vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ| divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ| divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ| avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ

    The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

  16. 4.33.16

    पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।। शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।। महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।। हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।। सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

    pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam| vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ| divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ| divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ| avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ

    The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

  17. 4.33.17

    पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।। शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।। महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।। हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।। सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

    pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam| vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ| divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ| divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ| avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ

    The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

  18. 4.33.18

    पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।। शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।। महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।। हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।। सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

    pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam| vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ| sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ| divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ| divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ| avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ

    The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

  19. 4.33.19

    स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा नानाजनसमाकुलाः। प्रविश्य सुमहद्गगुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्।।4.33.19।। हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम्।।4.33.20।।

    sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ| praviśya sumahadgaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat haimarājataparyaṅkairbahubhiśca varāsanaiḥ| mahārhāstaraṇopetaistatra tatropaśobhitam

    Righteous Lakshmana crossed the seven enclosures filled with different kinds of people and saw a great harem full of several bright gold and silver cots, excellent seats here and there with best of cushions spread.

  20. 4.33.20

    स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा नानाजनसमाकुलाः। प्रविश्य सुमहद्गगुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्।।4.33.19।। हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम्।।4.33.20।।

    sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ| praviśya sumahadgaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat haimarājataparyaṅkairbahubhiśca varāsanaiḥ| mahārhāstaraṇopetaistatra tatropaśobhitam

    Righteous Lakshmana crossed the seven enclosures filled with different kinds of people and saw a great harem full of several bright gold and silver cots, excellent seats here and there with best of cushions spread.

  21. 4.33.21

    प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वरम्। तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समगीतपदाक्षरम्।।4.33.21।।

    praviśanneva satataṃ śuśrāva madhurasvaram| tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram

    As he entered, he heard melodious sounds of string instruments and music worded to metre with different kinds of tunes.

  22. 4.33.22

    बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः। स्त्रियस्सुग्रीवभवने ददर्श सुमहाबलः।।4.33.22।।

    bahvīśca vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ| striyassugrīvabhavane dadarśa sumahābalaḥ

    Powerful Lakshmana saw many females of different forms proud of their youth and charm at the palace of Sugriva.

  23. 4.33.23

    दृष्ट्वाऽभिजनसम्पन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः। फलमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः।।4.33.23।। नातृप्तान्नापि चाव्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान्। सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः।।4.33.24।।

    dṛṣṭvā'bhijanasampannāścitramālyakṛtasrajaḥ| phalamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ nātṛptānnāpi cāvyagrānnānudāttaparicchadān| sugrīvānucarāṃścāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ

    Lakshmana saw women with a good lineage adorned with colourful flower garlands and choicest ornaments engaged in making garlands and arranging fruits. He also saw at Sugriva's palace attendants, gentle, welldressed, contented and not too busy.

  24. 4.33.24

    दृष्ट्वाऽभिजनसम्पन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः। फलमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः।।4.33.23।। नातृप्तान्नापि चाव्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान्। सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः।।4.33.24।।

    dṛṣṭvā'bhijanasampannāścitramālyakṛtasrajaḥ| phalamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ nātṛptānnāpi cāvyagrānnānudāttaparicchadān| sugrīvānucarāṃścāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ

    Lakshmana saw women with a good lineage adorned with colourful flower garlands and choicest ornaments engaged in making garlands and arranging fruits. He also saw at Sugriva's palace attendants, gentle, welldressed, contented and not too busy.

  25. 4.33.25

    कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निनदं तथा। सन्निशम्य तत श्रीमान्सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत्।।4.33.25।।

    kūjitaṃ nūpurāṇāṃ ca kāñcīnāṃ ninadaṃ tathā| sanniśamya tata śrīmānsaumitrirlajjito'bhavat

    Illustrious Lakshmana felt abashed on hearing the jingling of girdle bells and tinkling of the women's anklets.

  26. 4.33.26

    रोषवेगप्रकुपितशश्रुत्वा चाभरणस्वनम्। चकार ज्यास्वनं वीरो दिशश्शब्देन पूरयन्।।4.33.26।।

    roṣavegaprakupitaśaśrutvā cābharaṇasvanam| cakāra jyāsvanaṃ vīro diśaśśabdena pūrayan

    On hearing the sounds of ornaments (of females), heroic Lakshmana lost his temper quickly. He pulled his bowstring forcefully in wrath producing frightening sound filling all quarters.

  27. 4.33.27

    चारित्रेण महाबाहुरपकृष्ट स्सलक्ष्मणः। तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः।।4.33.27।।

    cāritreṇa mahābāhurapakṛṣṭa ssalakṣmaṇaḥ| tasthāvekāntamāśritya rāmakopasamanvitaḥ

    Aware of the anger of Rama (who likes it not), the longarmed Lakshmana moved away from the spot (abstained from entering private apartments) as per tradition, receded to a lonely place and stood.

  28. 4.33.28

    तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः। विज्ञायाऽगमनं त्रस्त स्सञ्चचाल वरासनात्।।4.33.28।।

    tena cāpasvanenātha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ| vijñāyā'gamanaṃ trasta ssañcacāla varāsanāt

    Then, sensing the arrival of Lakshmana, by the sound of his bow string, Sugriva the lord of vanaras, alighted at once from the throne.

  29. 4.33.29

    अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात्प्रतिवेदितम्। सुव्यक्तमेष सम्प्राप्त स्सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः।।4.33.29।।

    aṅgadena yathā mahyaṃ purastātprativeditam| suvyaktameṣa samprāpta ssaumitrirbhrātṛvatsalaḥ

    'Truly Saumitri, the loving brother of Rama has arrived as announced by Angada earlier'.

  30. 4.33.30

    अङ्गदेन समाख्यातं ज्यास्वनेन च वानरः। बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्यव्यशुष्यत।।4.33.30।।

    aṅgadena samākhyātaṃ jyāsvanena ca vānaraḥ| bubudhe lakṣmaṇaṃ prāptaṃ mukhaṃ cāsyavyaśuṣyata

    As proclaimed by Angada and also from the sound of the twang, Sugriva knew about the arrival of Lakshmana. His mouth parched (with fear).

  31. 4.33.31

    ततस्तारां हरिश्रेष्ठस्सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्। उवाच हितमव्यग्रस्त्रास सम्भ्रान्तमानसः।।4.33.31।।

    tatastārāṃ hariśreṣṭhassugrīvaḥ priyadarśanām| uvāca hitamavyagrastrāsa sambhrāntamānasaḥ

    Then Sugriva, the best of monkeys got agitated at heart out of fear. He saw the pleasing Tara and said to her these good words clearly:

  32. 4.33.32

    किन्नु तत्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः। सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः।।4.33.32।।

    kinnu tatkāraṇaṃ subhru prakṛtyā mṛdumānasaḥ| saroṣa iva samprāpto yenāyaṃ rāghavānujaḥ

    'O Tara with beautiful eyebrows this younger brother of Rama is normally softhearted. But today he arrived here angry. What could be the reason?

  33. 4.33.33

    किं पश्यसि कुमारस्य रोषस्थानमनिन्दिते। न खल्वकारणे कोपमाहरेन्नरसत्तमः।।4.33.33।।

    kiṃ paśyasi kumārasya roṣasthānamanindite| na khalvakāraṇe kopamāharennarasattamaḥ

    'O blemishless Tara What is the cause of young Lakshmana's anger? Great men do not display anger without reason.

  34. 4.33.34

    यदस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किञ्चिदप्रियम्। तदबुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमर्हसि भाषितुम्।।4.33.34।।

    yadasya kṛtamasmābhirbudhyase kiñcidapriyam| tadabuddhyā sampradhāryāśu kṣipramarhasi bhāṣitum

    'If anything displeasing has been done by us, you should know and tell me quickly. You ought to speak to him at once.

  35. 4.33.35

    अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि। वचनै स्सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि।।4.33.35।।

    athavā svayamevainaṃ draṣṭumarhasi bhāmini| vacanai ssāntvayuktaiśca prasādayitumarhasi

    'O lovely lady or else, you should see him personally and propitiate him with your soothing words.

  36. 4.33.36

    त्वद्दर्शन विशुद्धात्मा न स कोपं करिष्यति। न हि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित्कुर्वन्ति दारुणम्।।4.33.36।।

    tvaddarśana viśuddhātmā na sa kopaṃ kariṣyati| na hi strīṣu mahātmānaḥ kvacitkurvanti dāruṇam

    'Lakshmana will be clear of all doubts on seeing you and will not be angry. Great men are not harsh to women.

  37. 4.33.37

    त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्। ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिन्दमम्।।4.33.37।।

    tvayā sāntvairupakrāntaṃ prasannendriyamānasam| tataḥ kamalapatrākṣaṃ drakṣyāmyahamarindamam

    'Start talking to him with pleasing words and make him happy. Then I shall see Lakshmana with eyes like lotuspetals, a subduer of enemies'.

  38. 4.33.38

    सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी प्रलम्बकाञ्चीगुण हेमसूत्रा। सलक्षणा लक्ष्मणसन्निधानं जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः।।4.33.38।।

    sā praskhalantī madavihvalākṣī pralambakāñcīguṇa hemasūtrā| salakṣaṇā lakṣmaṇasannidhānaṃ jagāma tārā namitāṅgayaṣṭiḥ

    Tara, whose eyes were drowsy with drink, whose long gold string of the girdle was hanging loose appeared before Lakshmana with faltering steps and bent low, bashful of her appearance. (It suggests a state of exhaustion after sexual pleasures).

  39. 4.33.39

    स तां समीक्ष्यैव हरीशपन्तीं तस्थावुदासीनतया महात्मा। अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः स्त्रीसन्निकर्षाद्विनिवृत्तकोपः।।4.33.39।।

    sa tāṃ samīkṣyaiva harīśapantīṃ tasthāvudāsīnatayā mahātmā| avāṅmukho'bhūnmanujendraputraḥ strīsannikarṣādvinivṛttakopaḥ

    Since prince Lakshmana is a great man, he stood with his face down and showing no reaction, controlled his anger due to the presence of a female standing close by.

  40. 4.33.40

    सा पानयोगाद्विनिवृत्तलज्जा दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः। उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं वाक्यं महार्थं परिसान्त्वपूर्वम्।।4.33.40।।

    sā pānayogādvinivṛttalajjā dṛṣṭiprasādācca narendrasūnoḥ| uvāca tārā praṇayapragalbhaṃ vākyaṃ mahārthaṃ parisāntvapūrvam

    Setting aside her shyness for being in a drunken state, and observing Lakshmana's favourable disposition, she spoke meaningful words in a pleasing manner with friendly eloquence:

  41. 4.33.41

    किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र कस्ते न सन्तिष्ठति वाङ्निदेशे। क श्शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं दवाग्निमासीदति निर्विशङ्कः।।4.33.41।।

    kiṃ kopamūlaṃ manujendraputra kaste na santiṣṭhati vāṅnideśe| ka śśuṣkavṛkṣaṃ vanamāpatantaṃ davāgnimāsīdati nirviśaṅkaḥ

    'O noble prince what is the cause of your anger? Who has disrespected your command? Who can approach without fear forest fire rushing towards a thicket of dried pieces of wood?'

  42. 4.33.42

    स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितम्। भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।।4.33.42।।

    sa tasyā vacanaṃ śrutvā sāntvapūrvamaśaṅkitam| bhūyaḥ praṇayadṛṣṭārthaṃ lakṣmaṇo vākyamabravīt

    Having heard Tara's unhesitant submission spoken in a pleasant and friendly manner, Lakshmana replied:

  43. 4.33.43

    किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः। भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुद्ध्यसे।।4.33.43।।

    kimayaṃ kāmavṛttaste luptadharmārthasaṅgrahaḥ| bhartā bhartṛhite yukte na cainamavabuddhyase

    'O lady, your husband engrossed in sensual pleasures, has lost sight of dharma and artha. Why don't you understand it in the interest of your husband whose wellwisher you are?

  44. 4.33.44

    न चिन्तयति राज्यार्थं नास्मान् शोकपरायणान्। सामात्यपरिषत्तारे पानमेवोपसेवते।।4.33.44।।

    na cintayati rājyārthaṃ nāsmān śokaparāyaṇān| sāmātyapariṣattāre pānamevopasevate

    'O Tara that we are in grief Sugriva does not realize. He is not attending to state affairs. He is only enjoying drinking in the company of ministers.

  45. 4.33.45

    स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः। व्यतीतां स्तान्मदव्यग्रो विहरन्नावबुध्यते।।4.33.45।।

    sa māsāṃścaturaḥ kṛtvā pramāṇaṃ plavageśvaraḥ| vyatītāṃ stānmadavyagro viharannāvabudhyate

    'The king of monkeys has already spent four months, enjoying drinks. He does not realize that he has flouted his promise.

  46. 4.33.46

    न हि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते। पानादर्थश्च धर्मश्च कामश्च परिहीयते।।4.33.46।।

    na hi dharmārthasiddhyarthaṃ pānamevaṃ praśasyate| pānādarthaśca dharmaśca kāmaśca parihīyate

    'Drinking this way does not help accomplishment of dharma and artha. It destroys wealth, ambition and righteousness.

  47. 4.33.47

    धर्मलोपो महांस्तावत्कृते ह्यप्रतिकुर्वतः। अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान्।।4.33.47।।

    dharmalopo mahāṃstāvatkṛte hyapratikurvataḥ| arthalopaśca mitrasya nāśe guṇavato mahān

    'Dharma is violated when we help not one who has helped. Loss of a virtuous friend leads to great loss of wealth. It results in destruction.

  48. 4.33.48

    मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्। तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम्।।4.33.48।।

    mitraṃ hyarthaguṇaśreṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam| taddvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharme vyavasthitam

    He has cast aside both a friend who excelled in attaining wealth and abode in truth and righteousness, and no longer stands firm in dharma.

  49. 4.33.49

    तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्। यत्कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे तदुदाहर्तुमर्हसि।।4.33.49।।

    tadevaṃ prastute kārye kāryamasmābhiruttaram| yatkāryaṃ kāryatattvajñe tadudāhartumarhasi

    'You have a strong sense of duty. You ought to tell him his duty and what we should do in this situation.

  50. 4.33.50

    सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं निशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्। तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्ये विश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः।।4.33.50।।

    sā tasya dharmārthasamādhiyuktaṃ niśamya vākyaṃ madhurasvabhāvam| tārā gatārthe manujendrakārye viśvāsayuktaṃ tamuvāca bhūyaḥ

    Tara heard the sweet words of Lakshmana which showed his good understanding of dharma and artha. What she said to him in reply reflects her faith in Sugriva's effort to help Rama's cause:

  51. 4.33.51

    न कोपकालः क्षितिपालपुत्र न चाति कोप स्स्वजने विधेयः। त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्य प्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम्।।4.33.51।।

    na kopakālaḥ kṣitipālaputra na cāti kopa ssvajane vidheyaḥ| tvadarthakāmasya janasya tasya pramādamapyarhasi vīra soḍhum

    'O prince this is not the time to get angry with your own people. He (Sugriva) is your friend and wishes to do your work. You should bear with him even if he makes a mistake.

  52. 4.33.52

    कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टः कुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे। कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छे त्सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः।।4.33.52।।

    kopaṃ kathaṃ nāma guṇaprakṛṣṭaḥ kumāra kuryādapakṛṣṭasattve| kastvadvidhaḥ kopavaśaṃ hi gacche tsattvāvaruddhastapasaḥ prasūtiḥ

    'O prince how can you, richly endowed with virtues be angry with an inferior person? How can a person like you, preeminent in virtues,and a source of great penance fall a victim to anger?

  53. 4.33.53

    जानामि रोषं हरिवीरबन्धो र्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्। जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं न स्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम्।।4.33.53।।

    jānāmi roṣaṃ harivīrabandho rjānāmi kāryasya ca kālasaṅgam| jānāmi kāryaṃ tvayi yatkṛtaṃ na staccāpi jānāmi yadatra kāryam

    'I know about the anger of (Rama), the friend of Sugriva. I am aware of the time limit set for his work. I am aware of our omissions in this regard. I also know about the mission.

  54. 4.33.54

    तच्चापि जानामि यथविषह्यं बलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य। जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धं कामेन सुग्रीवमसक्तमद्य।।4.33.54।।

    taccāpi jānāmi yathaviṣahyaṃ balaṃ naraśreṣṭha śarīrajasya| jānāmi yasmiṃśca jane'vabaddhaṃ kāmena sugrīvamasaktamadya

    'O Lakshmana I am aware of the irresistible strength of lust born out of the body. I am aware of Sugriva's indifference to his duty due to his passion with whomsoever it be.

  55. 4.33.55

    न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्ति त्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः। न देशकालौ हि न चार्थधर्मा ववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः।।4.33.55।।

    na kāmatantre tava buddhirasti tvaṃ vai yathā manyuvaśaṃ prapannaḥ| na deśakālau hi na cārthadharmā vavekṣate kāmaratirmanuṣyaḥ

    'You are under the grip of anger and your mind is not involved in carnal desire. One who is engaged in sensual pleasures does not reckon time and place, nor does he consider artha and dharma.

  56. 4.33.56

    तं कामवृत्तं मम सन्निकृष्टं कामाभियोगाच्च निवृत्तलज्जम्। क्षमस्व तावत्परवीरहन्त स्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम्।।4.33.56।।

    taṃ kāmavṛttaṃ mama sannikṛṣṭaṃ kāmābhiyogācca nivṛttalajjam| kṣamasva tāvatparavīrahanta stvadbhrātaraṃ vānaravaṃśanātham

    'O slayer of enemy heroes pardon Sugriva, the lord of vanara clan, who is to you a brother. He is here indulging in sports of love with me. He has no sense of shame about his passion.

  57. 4.33.57

    महर्षयो धर्मतपोऽभिकामाः कामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः। अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तु कथं न सज्जेत सुखेषु राजा।।4.33.57।।

    maharṣayo dharmatapo'bhikāmāḥ kāmānukāmāḥ pratibaddhamohāḥ| ayaṃ prakṛtyā capalaḥ kapistu kathaṃ na sajjeta sukheṣu rājā

    'Even sages committed to piety and austerity are sometimes deluded by sensual gratification. He is a king and a monkey who is fickle by nature. How can he be not tempted by sensual pleasures'?

  58. 4.33.58

    इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं सा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्। पुन स्सखेदं मदविह्वलञ्च भर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे।।4.33.58।।

    ityevamuktvā vacanaṃ mahārthaṃ sā vānarī lakṣmaṇamaprameyam| puna ssakhedaṃ madavihvalañca bharturhitaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

    Overcome by drunkenness, Tara once again spoke to Lakshmana of unfathomable prowess, in a meaningful way keeping in view the welfare of her playful and drunken lord:

  59. 4.33.59

    उद्योगस्तु चिराज्ञप्त स्सुग्रीवेण नरोत्तम। कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने।।4.33.59।।

    udyogastu cirājñapta ssugrīveṇa narottama| kāmasyāpi vidheyena tavārthapratisādhane

    'O best of men although overpowered by sense pleasures, Sugriva has already initiated efforts for the accomplishment of your work.

  60. 4.33.60

    आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः। कोटीशतसहस्राणि नानानगनिवासिनः।।4.33.60।।

    āgatā hi mahāvīryā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ| koṭīśatasahasrāṇi nānānaganivāsinaḥ

    'O great warrior monkeys residing at different mountains who can assume any form they like have arrived in hundreds and thousands of crores.

  61. 4.33.61

    तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया। अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम्।।4.33.61।।

    tadāgaccha mahābāho cāritraṃ rakṣitaṃ tvayā| acchalaṃ mitrabhāvena satāṃ dārāvalokanam

    'O longarmed one come in. You have been standing out guarding your character. It is not a mistake to see the wife of a pious person with a friendly feeling.

  62. 4.33.62

    तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया चापि चोदितः। प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिन्दमः।।4.33.62।।

    tārayā cābhyanujñātastvarayā cāpi coditaḥ| praviveśa mahābāhurabhyantaramarindamaḥ

    Strongarmed Lakshmana, a subduer of enemies, permitted by Tara entered the harem immediately (thinking of the urgency of the task).

  63. 4.33.63

    तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने। महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।4.33.63।। दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्। दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।4.33.64।। दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्। संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।4.33.65।।

    tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñcane paramāsane| mahārhāstaraṇopete dadarśādityasannibham divyābhaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam| divyamālyāmbaradharaṃ mahendramiva durjayam divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam| saṃrabdhatararaktākṣo babhūvāntakasannibhaḥ

    Lakshmana saw famous Sugriva, difficult to be conquered, seated on a golden throne strewn around with cushions, decorated with ornaments of different colours, endearing in appearance, decked with beautiful garlands and clothes. He was surrounded by women adorned with most fascinating ornaments and garlands. Bewildered at the sight, Lakshmana's eyes turned red in anger. He appeared like Yama, lord of death.

  64. 4.33.64

    तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने। महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।4.33.63।। दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्। दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।4.33.64।। दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्। संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।4.33.65।।

    tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñcane paramāsane| mahārhāstaraṇopete dadarśādityasannibham divyābhaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam| divyamālyāmbaradharaṃ mahendramiva durjayam divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam| saṃrabdhatararaktākṣo babhūvāntakasannibhaḥ

    Lakshmana saw famous Sugriva, difficult to be conquered, seated on a golden throne strewn around with cushions, decorated with ornaments of different colours, endearing in appearance, decked with beautiful garlands and clothes. He was surrounded by women adorned with most fascinating ornaments and garlands. Bewildered at the sight, Lakshmana's eyes turned red in anger. He appeared like Yama, lord of death.

  65. 4.33.65

    तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने। महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।4.33.63।। दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्। दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।4.33.64।। दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्। संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।4.33.65।।

    tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñcane paramāsane| mahārhāstaraṇopete dadarśādityasannibham divyābhaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam| divyamālyāmbaradharaṃ mahendramiva durjayam divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam| saṃrabdhatararaktākṣo babhūvāntakasannibhaḥ

    Lakshmana saw famous Sugriva, difficult to be conquered, seated on a golden throne strewn around with cushions, decorated with ornaments of different colours, endearing in appearance, decked with beautiful garlands and clothes. He was surrounded by women adorned with most fascinating ornaments and garlands. Bewildered at the sight, Lakshmana's eyes turned red in anger. He appeared like Yama, lord of death.