Skip to main content
KarmaVaani

Yuddha Kanda · Sarga 124

Yuddha Kanda, Sarga 124

The Book of War

  1. 6.124.1

    तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् । अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंजयंपृष्टवाविभीषणः ।।6.124.1।।

    tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam | abravītprāñjalirvākyaṃjayaṃpṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ

    Rising in the morning after comfortable rest that night, Vibheeshana saw Rama the subduer of enemies, offered salutations and asked him of the victory and spoke.

  2. 6.124.2

    स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च । चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।6.124.2।। अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः । उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।6.124.3।।

    snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca | candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ | upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava

    These lotus petal eyed women well versed in decoration are at your service. They are willing to assist you in bath. There are cosmetics for anointing your body, and clothes as well as ornaments, sandal paste etc. for you. There are garlands of several types here.

  3. 6.124.3

    स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च । चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।6.124.2।। अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः । उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।6.124.3।।

    snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca | candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ | upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava

    These lotus petal eyed women well versed in decoration are at your service. They are willing to assist you in bath. There are cosmetics for anointing your body, and clothes as well as ornaments, sandal paste etc. for you. There are garlands of several types here.

  4. 6.124.4

    एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थ: प्रत्युवाचविभीषणम् । हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ।।6.124.4।।

    evamuktastukākutstha: pratyuvācavibhīṣaṇam | harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya

    When Vibheeshana had spoken like that, Kakuthsa Rama replied 'you and monkeys headed by Sugriva bathe and come.'

  5. 6.124.5

    स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः । सुकुमारोमहाबाहोकुमार: सत्यसंश्रयः ।।6.124.5।।

    sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ | sukumāromahābāhokumāra: satyasaṃśrayaḥ

    "Mighty armed Bharata, righteous, giving up comforts of delicate body, resorting to truth is distressed for my cause."

  6. 6.124.6

    तंविनाकैकयीपुत्रंभरतंधर्मचारिणम् । न मेस्नानंबहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ।।6.124.6।।

    taṃvinākaikayīputraṃbharataṃdharmacāriṇam | na mesnānaṃbahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca

    "When the virtuous Bharata, son of Kaikeyi, is not here, why do I need bath, why so many clothes and ornaments?"

  7. 6.124.7

    एतत्पश्ययथाक्षिप्रंप्रतिगच्छामतांपुरीम् । अयोध्यांगच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ।।6.124.7।।

    etatpaśyayathākṣipraṃpratigacchāmatāṃpurīm | ayodhyāṃgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ

    " As it is very difficult to return to that city, think of the path to depart."

  8. 6.124.8

    एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः । अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज ।।6.124.8।।

    evamuktastukākutsthaṃpratyuvācavibhīṣaṇaḥ | ahnātvāṃprāpayiṣyāmitāṃpurīṃpārthivātmaja

    When Rama had spoken in the aforesaid manner, Vibheeshana replied" O son of the ruler of the earth! I will make you reach Ayodhya in a day."

  9. 6.124.9

    पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् । ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।6.124.9।। हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् । त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।6.124.10।।

    puṣpakaṃnāmabhadraṃtevimānaṃsūryasannibham | mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā hṛtaṃnirjityasaṅgrāmekāmagaṃdivyamuttamam | tvadarthaṃpālitaṃcedaṃtiṣṭhatyatulavikrama

    " An aerial car called Pushpaka, a wonderful one, which closely resembles the sun, which goes according to the will of the rider has been retained with me. It was earned by Ravana from my brother Kubera in a combat. Be auspicious. O Rama, of unequal prowess, this is retained for your cause."

  10. 6.124.10

    पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् । ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।6.124.9।। हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् । त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।6.124.10।।

    puṣpakaṃnāmabhadraṃtevimānaṃsūryasannibham | mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā hṛtaṃnirjityasaṅgrāmekāmagaṃdivyamuttamam | tvadarthaṃpālitaṃcedaṃtiṣṭhatyatulavikrama

    " An aerial car called Pushpaka, a wonderful one, which closely resembles the sun, which goes according to the will of the rider has been retained with me. It was earned by Ravana from my brother Kubera in a combat. Be auspicious. O Rama, of unequal prowess, this is retained for your cause."

  11. 6.124.11

    तदिदंमेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति । तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्यांगतज्वरः ।।6.124.11।।

    tadidaṃmeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati | tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṃgatajvaraḥ

    "This aerial car which waits here which resembles a cloud, will take you to Ayodhya. Be fearless."

  12. 6.124.12

    अहंतेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् । वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ।।6.124.12।।

    ahaṃteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān | vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam

    "O Wise Rama! If you permit me, and think kindly of me and remember me, and if you have affection for me stay here for a while."

  13. 6.124.13

    लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह । अर्चितस्सर्वकामैस्त्वंततोराम गमिष्यसि ।।6.124.13।।

    lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha | arcitassarvakāmaistvaṃtatorāma gamiṣyasi

    "Rama, if all your requirements are met and you are satisfied, then you can start with your brother Lakshmana and wife Vaidehi."

  14. 6.124.14

    प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः । सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वंमयोद्यताम् ।।6.124.14।।

    prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ | sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvaṃmayodyatām

    "Rama, you should accept this hospitality from me at this one occasion, which has been arranged with affection to the army and host of friends."

  15. 6.124.15

    प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव । प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ।।6.124.15।।

    praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava | prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite

    "I request you out of my high esteem towards you and friendliness. I am your servant and not commanding you to do so."

  16. 6.124.16

    एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् । रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ।।6.124.16।।

    evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam | rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām

    On hearing Vibheeshana spoken in the aforesaid manner, Rama replied to the hearing of Rakshasas, Vanaras and all of them there.

  17. 6.124.17

    पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप । सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ।।6.124.17।।

    pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa | sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca

    "O tormentor of enemies! Hero, I am honoured by your friendship, by your efforts, and good heartedness of all of you."

  18. 6.124.18

    न खल्वेतन्नकुर्यांतेवचनंराक्षसेश्वर । तंतुमेभ्रातरंद्रष्टुंभरतंत्वरतेमनः ।।6.124.18।।

    na khalvetannakuryāṃtevacanaṃrākṣaseśvara | taṃtumebhrātaraṃdraṣṭuṃbharataṃtvaratemanaḥ

    "Ruler of Rakshasas! Not accepting your request will surely not happen. (but) my mind is hastening to see my brother Bharata."

  19. 6.124.19

    मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः । शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।6.124.19।। कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् । गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।6.124.20।।

    māṃnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ | śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtaṃmayā kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm | guhaṃ ca suhṛdaṃcaivapaurānjanapadaissaha

    "He came to Chitrakuta and on reaching bent down obediently, begged me by his words to return which I did not do. Kausalya, Sumithra and Kaikeyi and Guha also requested and the request of the citizens has been turned down.

  20. 6.124.20

    मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः । शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।6.124.19।। कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् । गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।6.124.20।।

    māṃnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ | śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtaṃmayā kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm | guhaṃ ca suhṛdaṃcaivapaurānjanapadaissaha

    "He came to Chitrakuta and on reaching bent down obediently, begged me by his words to return which I did not do. Kausalya, Sumithra and Kaikeyi and Guha also requested and the request of the citizens has been turned down.

  21. 6.124.21

    अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण । मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वांचानुमानये ।।6.124.21।।

    anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa | manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāṃcānumānaye

    Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."

  22. 6.124.22

    उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर । कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ।।6.124.22।।

    upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara | kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ

    "O Ruler of Rakshasas, send for my aerial car. My task has been completed here. How can I continue to stay here?"

  23. 6.124.23

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  24. 6.124.24

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  25. 6.124.25

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  26. 6.124.26

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  27. 6.124.27

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  28. 6.124.28

    एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः । विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।। ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् । कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।। पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् । शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।। प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् । घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।। यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा । बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।। तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः । महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

    evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ | vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam | kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam | śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam | ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā | bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ | mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ

    Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

  29. 6.124.29

    उपस्थितमनाधृष्यंतद्विमानंमनोजवम् । निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ।।6.124.29।।

    upasthitamanādhṛṣyaṃtadvimānaṃmanojavam | nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ

    The Pushpak which could not be assailed was endowed with mind speed. Vibheeshana presented it to Rama and stood.