Uttara Kanda · Sarga 40
Uttara Kanda, Sarga 40
The Final Book
7.40.1
तथा स्म तेषां वसतामृक्षवानररक्षसाम् । राघवस्तु महातेजाः सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।। 7.40.1 ।।
tathā sma teṣāṃ vasatāmṛkṣavānararakṣasām | rāghavastu mahātejāḥ sugrīvamidamabravīt || 7.40.1 ||
While those bears, monkeys, and Rakshasas were thus dwelling, the greatly effulgent Rama then spoke these words to Sugriva.
7.40.2
गम्यतां सौम्य किष्किन्धां दुराधर्षां सुरासुरैः । पालयस्व सहामात्यो राज्यं निहतकण्टकम् ।। 7.40.2 ।।
gamyatāṃ saumya kiṣkindhāṃ durādharṣāṃ surāsuraiḥ | pālayasva sahāmātyo rājyaṃ nihatakaṇṭakam || 7.40.2 ||
O gentle one, go to Kishkindha, which is unassailable even by gods and demons, and rule your kingdom with your ministers, having removed all its enemies.
7.40.3
अङ्गदं च महाबाहो प्रीत्या परमया युतः । पश्य त्वं हनुमन्तं च नलं च सुमहाबलम् ।। 7.40.3 ।।
aṅgadaṃ ca mahābāho prītyā paramayā yutaḥ | paśya tvaṃ hanumantaṃ ca nalaṃ ca sumahābalam || 7.40.3 ||
O mighty-armed one, you should look upon Angada, Hanuman, and Nala of great strength with supreme affection.
7.40.4
सुषेणं श्वशुरं वीरं तारं च बलिनां वरम् । कुमुदं चैव दुर्धर्षं नीलं चैव महाबलम् ।। 7.40.4 ।।
suṣeṇaṃ śvaśuraṃ vīraṃ tāraṃ ca balināṃ varam | kumudaṃ caiva durdharṣaṃ nīlaṃ caiva mahābalam || 7.40.4 ||
Also see the brave Sushena, your father-in-law, Tara, the best among the strong, and the unassailable Kumuda, and Nila of great strength.
7.40.5
वीरं शतवलिं चैव मैन्दं द्विविदमेव च । गजं गवाक्षं गवयं शरभं च महाबलम् । पश्य प्रीतिसमायुक्तो गन्धमादनमेव च ।। 7.40.5 ।।
vīraṃ śatavaliṃ caiva maindaṃ dvividameva ca | gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ śarabhaṃ ca mahābalam | paśya prītisamāyukto gandhamādanameva ca || 7.40.5 ||
Look with affection upon the brave Shatavali, Mainda, Dvivida, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sharabha of great strength, and Gandhamadana.
7.40.6
ऋषभं च सुविक्रान्तं जाम्बवन्तं महाबलम् । ये चेमे सुमहात्मानो मदर्थे त्यक्तजीविताः ।। 7.40.6 ।।
ṛṣabhaṃ ca suvikrāntaṃ jāmbavantaṃ mahābalam | ye ceme sumahātmāno madarthe tyaktajīvitāḥ || 7.40.6 ||
Also see Rishabha, the very valorous, and Jambavan of great strength, and all these other great-souled beings who risked their lives for my sake.
7.40.7
पश्य त्वं प्रीतिसंयुक्तो मा चैषां विप्रियं कृथाः ।। 7.40.7 ।।
paśya tvaṃ prītisaṃyukto mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ || 7.40.7 ||
You should look upon them with affection and never cause them any harm.
7.40.8
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवमाश्लिष्य च पुनः पुनः । विभीषणमुवाचाथ रामो मधुरया गिरा ।। 7.40.8 ।।
evamuktvā tu sugrīvamāśliṣya ca punaḥ punaḥ | vibhīṣaṇamuvācātha rāmo madhurayā girā || 7.40.8 ||
Having spoken thus and repeatedly embraced Sugriva, Rama then addressed Vibhishana with sweet words.
7.40.9
लङ्कां प्रशाधि धर्मेण धर्मज्ञस्त्वं मतो मम । पुरस्य राक्षसानां च स्वभ्रातुस्सम्मतो ह्यसि ।। 7.40.9 ।।
laṅkāṃ praśādhi dharmeṇa dharmajñastvaṃ mato mama | purasya rākṣasānāṃ ca svabhrātussammato hyasi || 7.40.9 ||
Rule Lanka righteously, for I consider you knowledgeable in dharma, and you are indeed approved by your own brother, by the city, and by the Rakshasas.
7.40.10
मा च बुद्धिमधर्मे त्वं कुर्या राजन्कथञ्चन । बुद्धिमन्तो हि राजानो ध्रुवमश्नन्ति मेदिनीम् ।। 7.40.10 ।।
mā ca buddhimadharme tvaṃ kuryā rājankathañcana | buddhimanto hi rājāno dhruvamaśnanti medinīm || 7.40.10 ||
O King, never let your mind incline towards unrighteousness, for intelligent kings certainly rule the earth.
7.40.11
अहं च नित्यशो राजन्सुग्रीवसहितस्त्वया । स्मर्तव्यः परया प्रीत्या गच्छ त्वं विगतज्वरः ।। 7.40.11 ।।
ahaṃ ca nityaśo rājansugrīvasahitastvayā | smartavyaḥ parayā prītyā gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ || 7.40.11 ||
O King, you should always remember me and Sugriva with great affection; now go, free from all sorrow.
7.40.12
रामस्य भाषितं श्रुत्वा ऋक्षवानरराक्षसाः । साधुसाध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुः पुनः पुनः ।। 7.40.12 ।।
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā ṛkṣavānararākṣasāḥ | sādhusādhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ || 7.40.12 ||
Having heard Rama's words, the bears, monkeys, and rakshasas repeatedly praised him, exclaiming "Excellent! Excellent!"
7.40.13
तव बुद्धिर्महाबाहो वीर्यमद्भुतमेव च । माधुर्यं परमं राम स्वयम्भोरिव नित्यदा ।। 7.40.13 ।।
tava buddhirmahābāho vīryamadbhutameva ca | mādhuryaṃ paramaṃ rāma svayambhoriva nityadā || 7.40.13 ||
O mighty-armed Rama, your intellect and valor are truly wonderful, and your supreme sweetness is eternal, like that of the Self-born Brahma.
7.40.14
तेषामेवं ब्रुवाणानां वानराणां च राक्षसाम् । हनूमान्प्रवणः भूत्वा राघवं वाक्यमब्रवीत् ।। 7.40.14 ।।
teṣāmevaṃ bruvāṇānāṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasām | hanūmānpravaṇaḥ bhūtvā rāghavaṃ vākyamabravīt || 7.40.14 ||
While the monkeys and rakshasas were speaking thus, Hanuman, bowing down humbly, addressed Rama.
7.40.15
स्नेहो मे परमो राजंस्त्वयि तिष्ठतु नित्यदा । भक्तिश्च नियता वीर भावो नान्यत्र गच्छतु ।। 7.40.15 ।।
sneho me paramo rājaṃstvayi tiṣṭhatu nityadā | bhaktiśca niyatā vīra bhāvo nānyatra gacchatu || 7.40.15 ||
O King, may my supreme affection for you remain always, and O hero, may my devotion be unwavering, with my feelings never straying elsewhere.
7.40.16
वायद्रामकथा वीर चरिष्यति महीतले । तावच्छरीरे वत्स्यन्ति प्राणा मम न संशयः ।। 7.40.16 ।।
vāyadrāmakathā vīra cariṣyati mahītale | tāvaccharīre vatsyanti prāṇā mama na saṃśayaḥ || 7.40.16 ||
O hero, as long as the story of Rama is told on the earth, my life breaths will undoubtedly remain in my body.
7.40.17
यच्चैतच्चरितं दिव्यं कथा ते रघुनन्दन । तन्मयाप्सरसो नाम श्रावयेयुर्नरर्षभ ।। 7.40.17 ।।
yaccaitaccaritaṃ divyaṃ kathā te raghunandana | tanmayāpsaraso nāma śrāvayeyurnararṣabha || 7.40.17 ||
O Rama, delight of the Raghus and best among men, may the Apsaras indeed make me hear this divine story and your divine deeds.
7.40.18
तच्छ्रुत्वाहं ततो वीर तव चर्यामृतं प्रभो । उत्कण्ठां तां हरिष्यामि मेघलेखामिवानिलः ।। 7.40.18 ।।
tacchrutvāhaṃ tato vīra tava caryāmṛtaṃ prabho | utkaṇṭhāṃ tāṃ hariṣyāmi meghalekhāmivānilaḥ || 7.40.18 ||
O hero, O lord, having heard that nectar-like story of your deeds, I shall then remove that longing/sorrow, just as the wind disperses a line of clouds.
7.40.19
एवं ब्रुवाणं रामस्तु हनूमन्तं वरासनात् । उत्थाय सस्वजे स्नेहाद्वाक्यमेतदुवाच ह ।। 7.40.19 ।।
evaṃ bruvāṇaṃ rāmastu hanūmantaṃ varāsanāt | utthāya sasvaje snehādvākyametaduvāca ha || 7.40.19 ||
Rama, having risen from his excellent seat, embraced Hanuman who was speaking thus, and out of affection, indeed spoke these words.
7.40.20
एवमेतत्कपिश्रेष्ठ भविता नात्र संशयः । चरिष्यति कथा यावदेषा लोके च मामिका । तावत्ते भविता कीर्तिः शरीरे ऽप्यसवस्तथा ।। 7.40.20 ।।
evametatkapiśreṣṭha bhavitā nātra saṃśayaḥ | cariṣyati kathā yāvadeṣā loke ca māmikā | tāvatte bhavitā kīrtiḥ śarīre 'pyasavastathā || 7.40.20 ||
O best of monkeys, it will indeed be so, there is no doubt about it; as long as this story of mine spreads in the world, so long will your fame and life-breaths remain in your body.
7.40.21
लोका हि यावत्स्थास्यन्ति तावत्स्थास्यति मे कथा ।। 7.40.21 ।।
lokā hi yāvatsthāsyanti tāvatsthāsyati me kathā || 7.40.21 ||
Indeed, as long as the worlds exist, so long will my story endure.
7.40.22
लोके च मामिका । एकैकस्योपकारस्य प्राणान्दास्यामि ते कपे । नरः प्रत्युपकाराणामापस्त्वायाति पात्रताम् ।। 7.40.22 ।।
loke ca māmikā | ekaikasyopakārasya prāṇāndāsyāmi te kape | naraḥ pratyupakārāṇāmāpastvāyāti pātratām || 7.40.22 ||
Rama declares that his gratitude is such that he would give his life for each of Hanuman's favors, emphasizing that a person becomes worthy of receiving return favors even when in distress.
7.40.23
ततो ऽस्य हारं चन्द्राभं मुच्य कण्ठात्स राघवः । वैडूर्यतरलं कण्ठे बबन्ध च हनूमतः ।। 7.40.23 ।।
tato 'sya hāraṃ candrābhaṃ mucya kaṇṭhātsa rāghavaḥ | vaiḍūryataralaṃ kaṇṭhe babandha ca hanūmataḥ || 7.40.23 ||
Then, Rama took off his own moon-like necklace from his neck and fastened it, adorned with a cat's eye gem, onto Hanuman's neck.
7.40.24
तेनोरसि निबद्धेन हारेण महता कपिः । रराज हेमशैलेन्द्रश्चन्द्रेणाक्रान्तमस्तकः ।। 7.40.24 ।।
tenorasi nibaddhena hāreṇa mahatā kapiḥ | rarāja hemaśailendraścandreṇākrāntamastakaḥ || 7.40.24 ||
With that great necklace fastened on his chest, Hanuman shone like a magnificent golden mountain whose peak is adorned by the moon.
7.40.25
श्रुत्वा तु राघवस्यैतदुत्थायोत्थाय वानराः । प्रणम्य शिरसा पादौ निर्जग्मुस्ते महाबलाः ।। 7.40.25 ।।
śrutvā tu rāghavasyaitadutthāyotthāya vānarāḥ | praṇamya śirasā pādau nirjagmuste mahābalāḥ || 7.40.25 ||
Having heard these words from Rama, those mighty monkeys repeatedly rose, bowed their heads at his feet, and then departed.
7.40.26
सुग्रीवः स च रामेण निरन्तरमुरोगतः । विभीषणश्च धर्मात्मा सर्वे ते बाष्पविक्लवाः ।। 7.40.26 ।।
sugrīvaḥ sa ca rāmeṇa nirantaramurogataḥ | vibhīṣaṇaśca dharmātmā sarve te bāṣpaviklavāḥ || 7.40.26 ||
Sugriva, who was constantly embraced by Rama, and the righteous Vibhishana, along with all the others, were overcome with tears.
7.40.27
सर्वे च ते बाष्पकलाः साश्रुनेत्रा विचेतसः । सम्मूढा इव दुःखेन त्यजन्तो राघवं तदा ।। 7.40.27 ।।
sarve ca te bāṣpakalāḥ sāśrunetrā vicetasaḥ | sammūḍhā iva duḥkhena tyajanto rāghavaṃ tadā || 7.40.27 ||
At that time, all of them, full of tears and with tearful eyes, were bewildered and stupefied by sorrow as they were leaving Rama.
7.40.28
कृतप्रसादास्तेनैवं राघवेण महात्मना । जग्मुः स्वं स्वं गृहं सर्वे देही देहमिव त्यजन् ।। 7.40.28 ।।
kṛtaprasādāstenaivaṃ rāghaveṇa mahātmanā | jagmuḥ svaṃ svaṃ gṛhaṃ sarve dehī dehamiva tyajan || 7.40.28 ||
Having thus received grace from the great-souled Rama, all of them returned to their respective homes, feeling as if an embodied soul abandoning its body.
7.40.29
ततस्तु ते राक्षसऋक्षवानराः प्रणम्य रामं रघुवंशवर्धनम् । वियोगजाश्रुप्रतिपूर्णलोचनाः प्रतिप्रयातास्तु यथा निवासिनः ।। 7.40.29 ।।
tatastu te rākṣasaṛkṣavānarāḥ praṇamya rāmaṃ raghuvaṃśavardhanam | viyogajāśrupratipūrṇalocanāḥ pratiprayātāstu yathā nivāsinaḥ || 7.40.29 ||
Then, those Rakshasas, bears, and monkeys, having bowed down to Rama, the enhancer of the Raghu dynasty, returned to their respective abodes with eyes full of tears born of separation. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः ।। 40 ।। Thus ends the fortieth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.