Sundara Kanda · Sarga 59
Sundara Kanda, Sarga 59
The Beautiful Book
5.59.1
एतदाख्याय तत्सर्वं हनुमान्मारुतात्मजः। भूयस्समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम्।।5.59.1।।
etadākhyāya tatsarvaṃ hanumānmārutātmajaḥ| bhūyassamupacakrāma vacanaṃ vaktumuttaram
Hanuman, son of the Windgod having narrated in detail all that had happened again started disclosing further details৷৷
5.59.2
सफलो राघवोद्योग स्सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः। शीलमासाद्य सीताया मम च प्रवणं मनः।।5.59.2।।
saphalo rāghavodyoga ssugrīvasya ca sambhramaḥ| śīlamāsādya sītāyā mama ca pravaṇaṃ manaḥ
"It is due to Rama's exertions, Sugriva's endeavour and Sita's conduct that I have been successful. My devotion to Sita has further deepened.
5.59.3
तपसा निर्दहेल्लोकान्क्रुद्धो वा निर्दहेदपि। सर्वधातिप्रवृद्धोऽसौ रावणो राक्षसाधिपः ॥ 5.59.3 ॥
tapasā nirdahellokānkruddho vā nirdahedapi| sarvadhātipravṛddho'sau rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 5.59.3 ||
"The demon king is rich in asceticism. He can burn the whole world with the power of his penance. In spite of Sita's anger he was not burnt(Hanuman gives the reason for Ravana's survival).
5.59.4
तस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम्। न तदग्निशिखा कुर्यात्संस्पृष्टा पाणिना सती।।5.59.4।। जनकस्यात्मजा कुर्याद्यत्क्रोधकलुषीकृता।
tasya tāṃ spṛśato gātraṃ tapasā na vināśitam| na tadagniśikhā kuryātsaṃspṛṣṭā pāṇinā satī janakasyātmajā kuryādyatkrodhakaluṣīkṛtā|
"Sita can burn Ravana with the mere touch of her body but because of the power of his penance, he was not burnt even though he touched her hand. If enraged, Janaki can burn the whole world (by virtue of her chastity) in a way that even the flame of fire can not do. (But she desired that her husband should kill him.)
5.59.5
जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन्।।5.59.5।। अस्मिन्नेवं गते कार्ये भवतां च निवेदिते। न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ।।5.59.6।।
jāmbavatpramukhān sarvānanujñāpya mahāharīn asminnevaṃ gate kārye bhavatāṃ ca nivedite| nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau
Having reported this matter to you and obtained leave of Jambavan and the other great vanaras, it is proper to go with Vaidehi to behold the two princes.
5.59.6
जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन्।।5.59.5।। अस्मिन्नेवं गते कार्ये भवतां च निवेदिते। न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ।।5.59.6।।
jāmbavatpramukhān sarvānanujñāpya mahāharīn asminnevaṃ gate kārye bhavatāṃ ca nivedite| nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau
Having reported this matter to you and obtained leave of Jambavan and the other great vanaras, it is proper to go with Vaidehi to behold the two princes.
5.59.7
अहमेकोऽपि पर्याप्तस्सराक्षसगणां पुरीम्। तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम्।।5.59.7।।
ahameko'pi paryāptassarākṣasagaṇāṃ purīm| tāṃ laṅkāṃ tarasā hantuṃ rāvaṇaṃ ca mahābalam
I alone am enough to destroy by force the city of Lanka with its demon hordes and the mighty Ravana.
5.59.8
किं पुन स्सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः। कृतास्त्रै: प्लवगैश्शूरैर्भवद्भिविजयैषिभिः।।5.59.8।।
kiṃ puna ssahito vīrairbalavadbhiḥ kṛtātmabhiḥ| kṛtāstrai: plavagaiśśūrairbhavadbhivijayaiṣibhiḥ
"When strong, wise and accomplished persons are there with me desiring victory why speak again?
5.59.9
अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरस्सरम्। सहपुत्त्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि।।5.59.9।।
ahaṃ tu rāvaṇaṃ yuddhe sasainyaṃ sapurassaram| sahaputtraṃ vadhiṣyāmi sahodarayutaṃ yudhi
"I can also kill all the army, his followers, sons and brothers of Ravana in war.
5.59.10
ब्राह्ममैन्द्रं च रौद्रं च वायव्यं वारणं तथा। यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्षाणि संयुगे।।5.59.10।। तान्यहं वधिष्यामि हनिष्यामि च राक्षसान्।
brāhmamaindraṃ ca raudraṃ ca vāyavyaṃ vāraṇaṃ tathā| yadi śakrajito'strāṇi durnirīkṣāṇi saṃyuge tānyahaṃ vadhiṣyāmi haniṣyāmi ca rākṣasān|
"Even if the missiles used by Indrajit are Brahmastra, Indrastra, Rudrastra, Vayavastra, Varunastra which are difficult to see. I will destroy them in war and kill them.
5.59.11
भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्।।5.59.11।। मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा। देवानपि रणे हन्यात्किं पुनस्तान्निशाचरान्।।5.59.12।।
bhavatāmabhyanujñāto vikramo me ruṇaddhi tam mayātulā visṛṣṭā hi śailavṛṣṭirnirantarā| devānapi raṇe hanyātkiṃ punastānniśācarān
Now if I am permitted, I shall repulse them and destroy them with my valour. A ceaseless shower of rocks sent forth by me in war is enough to destroy even gods what to say about the nightrangers?
5.59.12
भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्।।5.59.11।। मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा। देवानपि रणे हन्यात्किं पुनस्तान्निशाचरान्।।5.59.12।।
bhavatāmabhyanujñāto vikramo me ruṇaddhi tam mayātulā visṛṣṭā hi śailavṛṣṭirnirantarā| devānapi raṇe hanyātkiṃ punastānniśācarān
Now if I am permitted, I shall repulse them and destroy them with my valour. A ceaseless shower of rocks sent forth by me in war is enough to destroy even gods what to say about the nightrangers?
5.59.13
सागरोऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि। न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी।।5.59.13।।
sāgaro'pyatiyādvelāṃ mandaraḥ pracaledapi| na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī
"The ocean may exceed its limits, the mountain Mandara may be shaken from its position but no hostile army can move Jambavan in war.
5.59.14
सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वकाः। अलमेको विनाशाय वीरो वालिसुतः कपिः।।5.59.14।।
sarvarākṣasasaṅghānāṃ rākṣasā ye ca pūrvakāḥ| alameko vināśāya vīro vālisutaḥ kapiḥ
The heroic son of Vali, the monkey Angada, is alone enough to destroy all the hosts of demons and their forebears.
5.59.15
पनसस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः। मन्दरोऽप्यवशीर्येत किंपुनर्युधि राक्षसाः।।5.59.15।
panasasyoruvegena nīlasya ca mahātmanaḥ| mandaro'pyavaśīryeta kiṃpunaryudhi rākṣasāḥ||5.59.15|
"Even the mountain Mandara would be shattered by great Panasa or Nila by the speed of their thighs. What to say in a battle against ogres?
5.59.16
सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु। मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा।।5.59.16।।
sadevāsurayakṣeṣu gandharvoragapakṣiṣu| maindasya pratiyoddhāraṃ śaṃsata dvividasya vā
"Who among gods, yakshas, gandharvas, nagas and birds can contend Mainda or Dvivida in battle?Tell me.
5.59.17
अश्विपुत्रौ महाभागावेतौ प्लवगसत्तमौ। एतयोः प्रतियोद्दारं न पश्यामि रणाजिरे।।5.59.17।।
aśviputrau mahābhāgāvetau plavagasattamau| etayoḥ pratiyoddāraṃ na paśyāmi raṇājire
"The (two) sons of Aswini are outstanding and foremost fighters and proud of waging war. Who can oppose them? I do not see any one.
5.59.18
पितामहवरोत्सेकात्परमं दर्पमास्थितौ। अमृतप्राशिनावेतौ सर्ववानरसत्तमौ।।5.59.18।।
pitāmahavarotsekātparamaṃ darpamāsthitau| amṛtaprāśināvetau sarvavānarasattamau
"By virtue of the boons received from Brahma, they are very proud. They have also consumed nectar of immortality and are foremost among vanaras.
5.59.19
अश्विनोर्माननार्थं हि सर्वलोकपितामहः। सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान्पुरा।।5.59.19।।
aśvinormānanārthaṃ hi sarvalokapitāmahaḥ| sarvāvadhyatvamatulamanayordattavānpurā
"Earlier Brahma, the grandsire of all worlds has given the Aswini sons immeasurable invulnerability to honour them.
5.59.20
वरोत्सेकेन मत्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम्। सुराणाममृतं वीरौ पीतवन्तौ प्लवङ्गमौ।।5.59.20।।
varotsekena mattau ca pramathya mahatīṃ camūm| surāṇāmamṛtaṃ vīrau pītavantau plavaṅgamau
"The heroic monkeys, proud of their boons became intoxicated it and slaughtered vast army and drank the nectar of immortality.
5.59.21
एतावेव हि सङ्कृद्धौ सवाजिरथकुञ्जराम्। लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः।।5.59.21।।
etāveva hi saṅkṛddhau savājirathakuñjarām| laṅkāṃ nāśayituṃ śaktau sarve tiṣṭhantu vānarāḥ
"If these two become angry they have the power to destroy Lanka, the cavalry, chariots and also the elephants even if the vanaras stay away.
5.59.22
मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुनः। राजमार्गेषु सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।5.59.22।।
mayaiva nihatā laṅkā dagdhā bhasmīkṛtā punaḥ| rājamārgeṣu sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā
"I have burnt Lanka and have made my name popular even on the highways.
5.59.23
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः। राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।5.59.23।। अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः। हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।5.59.24।।
jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ| rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ| hanumāniti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā
"Mighty Rama and Lakshmana and King Sugriva protected by Rama are renowned for their valour. I am Hanuman, son of the Windgod, a servant of Rama. This I announced.
5.59.24
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः। राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।5.59.23।। अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः। हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।5.59.24।।
jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ| rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ| hanumāniti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā
"Mighty Rama and Lakshmana and King Sugriva protected by Rama are renowned for their valour. I am Hanuman, son of the Windgod, a servant of Rama. This I announced.
5.59.25
अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः। अध स्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता।।5.59.25।। राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता। मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा।।5.59.26।।। अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्।
aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ| adha stācchiṃśupāvṛkṣe sādhvī karuṇamāsthitā rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasaṃtāpakarśitā| meghalekhāparivṛtā candralekheva niṣprabhā| acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam|
"In the wicked, Ravana's Ashoka garden under the Simsupa tree the noble lady Sita surrounded by ogresses, is sitting, tormented by tears. Her brightness is like the Moon's, veiled by flakes of clouds. She does not care for Ravana's glory. She is brooding over Rama only.
5.59.26
अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः। अध स्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता।।5.59.25।। राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता। मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा।।5.59.26।।। अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्।
aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ| adha stācchiṃśupāvṛkṣe sādhvī karuṇamāsthitā rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasaṃtāpakarśitā| meghalekhāparivṛtā candralekheva niṣprabhā| acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam|
"In the wicked, Ravana's Ashoka garden under the Simsupa tree the noble lady Sita surrounded by ogresses, is sitting, tormented by tears. Her brightness is like the Moon's, veiled by flakes of clouds. She does not care for Ravana's glory. She is brooding over Rama only.
5.59.27
पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी।।5.59.27।। अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा। अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे।।5.59.28।।
pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī anuraktā hi vaidehī rāmaṃ sarvātmanā śubhā| ananyacittā rāme ca paulomīva purandare
"Chaste Sita of beautiful hips, an auspicious lady though bound is wholly devoted to Rama alone like Sachi, the wife of Indra who was bound by Nahusha.
5.59.28
पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी।।5.59.27।। अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा। अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे।।5.59.28।।
pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī anuraktā hi vaidehī rāmaṃ sarvātmanā śubhā| ananyacittā rāme ca paulomīva purandare
"Chaste Sita of beautiful hips, an auspicious lady though bound is wholly devoted to Rama alone like Sachi, the wife of Indra who was bound by Nahusha.
5.59.29
तदेकवासस्संवीता रजोध्वस्ता तथैव च। शोकसन्तापदीनाङ्गी सीता भर्तृहिते रता।।5.59.29।।
tadekavāsassaṃvītā rajodhvastā tathaiva ca| śokasantāpadīnāṅgī sītā bhartṛhite ratā
"Wearing the same single cloth which she had worn before, filled with dust, Sita remained sorrowful and piteous wishing her husband's welfare.
5.59.30
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः। राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने।।5.59.30।। एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा। अधश्शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.59.31।। रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ| rākṣasībhirvirūpābhirdṛṣṭā hi pramadāvane ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā| adhaśśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā|
"I saw Sita often threatened by uglylooking ogresses. Wearing a single braid, she looked pathetic, thinking always about her husband, lying on the bare ground. She was like a lustreless lotus in winter. Spurning the advances by Ravana, she is rather determined to commit suicide.
5.59.31
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः। राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने।।5.59.30।। एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा। अधश्शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.59.31।। रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ| rākṣasībhirvirūpābhirdṛṣṭā hi pramadāvane ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā| adhaśśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā|
"I saw Sita often threatened by uglylooking ogresses. Wearing a single braid, she looked pathetic, thinking always about her husband, lying on the bare ground. She was like a lustreless lotus in winter. Spurning the advances by Ravana, she is rather determined to commit suicide.
5.59.32
कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी विश्वासमुपपादिता।।5.59.32।। ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता। रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता।।5.59.33।।
kathañcinmṛgaśābākṣī viśvāsamupapāditā tataḥ saṃbhāṣitā caiva sarvamarthaṃ ca darśitā| rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā
"I created a little confidence in the fawneyed lady by pacifying her and explaining her with great difficulty the alliance of Rama and Sugriva on hearing which she became happy.
5.59.33
कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी विश्वासमुपपादिता।।5.59.32।। ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता। रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता।।5.59.33।।
kathañcinmṛgaśābākṣī viśvāsamupapāditā tataḥ saṃbhāṣitā caiva sarvamarthaṃ ca darśitā| rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā
"I created a little confidence in the fawneyed lady by pacifying her and explaining her with great difficulty the alliance of Rama and Sugriva on hearing which she became happy.
5.59.34
नियतस्समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा। यन्न हन्ति दशग्रीवं सा महात्मा कृतागसम्।।5.59.34।।
niyatassamudācāro bhaktirbhartari cottamā| yanna hanti daśagrīvaṃ sā mahātmā kṛtāgasam
"Ravana is a great soul because, even though he has done harm to her, he is not killed. This is because Sita being a chaste woman of good conduct and deep devotion towards her husband (she refrained from killing Ravana as she wanted her husband to do that.)
5.59.35
निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति। सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता।।5.59.35।। प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुमतां गता।
nimittamātraṃ rāmastu vadhe tasya bhaviṣyati| sā prakṛtyaiva tanvaṅgī tadviyogācca karśitā pratipatpāṭhaśīlasya vidyeva tanumatāṃ gatā|
"To Rama, killing Ravana is easy (since Ravana's power of penance has already declined by his abduction of Sita). Separated from her husband she is naturally emaciated. She has become slender just like a student on the new Moon day (on the first day of study).
5.59.36
एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा।।5.59.36।। यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्सर्वमुपपाद्यताम्।
evamāste mahābhāgā sītā śokaparāyaṇā yadatra pratikartavyaṃ tatsarvamupapādyatām|
"Noble Sita is absorbed in grief. Let us do all that has to be done now." इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः।। Thus ends the fiftyninth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.