Sundara Kanda · Sarga 37
Sundara Kanda, Sarga 37
The Beautiful Book
5.37.1
सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना। हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः।।5.37.1।।
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā| hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ
To the righteous words (about Rama's grief) of Hanuman, Sita with a face like the full moon replied.
5.37.2
अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम्। यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ।।5.37.2।।
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam| yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ
"O vanara you have told me that Rama has his mind always fixed on me, not on others and you have also said that he is sad. It is like offering me poison mixed with nectar.
5.37.3
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे। रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति।।5.37.3।।
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe| rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati
"Death snatches a man tied with a cord, whether he is rolling in luxury or sinking in adversity.
5.37.4
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम। सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनै: पश्य मोहितान्।।5.37.4।।
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama| saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanai: paśya mohitān
"O best of vanaras surely it is not possible for living beings to overcome destiny. You see how Sri Rama, Saumitri, and my own self are all afflicted with grief.
5.37.5
शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति। प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा।।5.37.5।।
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati| plavamānaḥ pariśrānto hatanau ssāgare yathā
"When will Raghava reach the shore of this ocean of grief? He is like a man who has suffered a ship wreck, trying to swim?
5.37.6
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्। लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः।।5.37.6।।
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam| laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ
"When will my husband see me after killing the demons including Ravana and uprooting Lanka?
5.37.7
स वाच्यस्संत्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते। अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम्।।5.37.7।।
sa vācyassaṃtvarasveti yāvadeva na pūryate| ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam
"One year's time has been given (by Ravana) to me. Rama should be informed to be quick in reaching before the completion of the time limit and that I will survive till then only.
5.37.8
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम। रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम।।5.37.8।।
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṅgama| rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama
"O vanara this is the end of the tenth month. Only two more months are left. This is the condition laid by the wicked Ravana in my case.
5.37.9
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति। अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम्।।5.37.9।।
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati| anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim
"Vibhisana made efforts to advise Ravana for my restoration. But Ravana has not agreed to that.
5.37.10
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते। रावणं मार्गते संख्ये मृत्युः कालवशं गतम्।।5.37.10।।
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate| rāvaṇaṃ mārgate saṃkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam
"Ravana did not like to return me having fallen into the death trap. Death lies in wait for him in battle.
5.37.11
ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे। तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम्।।5.37.11।।
jyeṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kape| tayā mamedamākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam
"O vanara Nala the eldest daughter of Vibhisana sent by her mother came here personally and reported this to me.
5.37.12
असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः। अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः।।5.37.12।।
asaṃśayaṃ hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ| antarātmā ca me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ
"O eminent vanara no doubt my lord will soon reach this place. My pure conscience tells me that Rama has many virtues.
5.37.13
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता। विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे।।5.37.13।।
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā| vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave
"O vanara Rama is endowed with perseverance, manliness, prowess, kindness, gratitude, competence and power.
5.37.14
चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः। जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ।।5.37.14।।
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ| janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet
"At Janasthana without the help of his brother also he slew fourteen thousand demons. Which enemy will not tremble before him?
5.37.15
न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः। अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ।।5.37.15।।
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ| ahaṃ tasya prabhāvajñā śakrasyeva pulomajā
"O bull among men he will not be shaken by calamities. Just as Sachi, the daughter of Puloma knows Indra's might I know Rama's.
5.37.16
शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः। शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति।।5.37.16।।
śarajālāṃśumānśūraḥ kape rāmadivākaraḥ| śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati
"O monkey the valiant Rama is like the Sungod shoofing a dazzling volley of arrows which will dry up the sea of enemy forces."
5.37.17
इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम्। आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः।।5.37.17।।
iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām| āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṃ kapiḥ
While Sita, tormented with grief on account of Rama was thus speaking, her eyes filled with tears, the monkey said:
5.37.18
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः। चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम्।।5.37.18।।
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ| camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām
"On hearing me Rama will reach soon with a huge army of vanaras and bears.
5.37.19
अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने। अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते।।5.37.19।।
athavā mocayiṣyāmi tvāmadyaiva varānane| asmāddhuḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite
"O beautiful lady, if you please, I shall redeem you today itself from grief. You may ride on my back, O blameless lady.
5.37.20
त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम्। शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ।।5.37.20।।
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram| śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām
"Placing you on my back I shall cross the ocean. Indeed, I have the capacity to carry the entire city of Lanka along with Ravana.
5.37.21
अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि। प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः।।5.37.21।।
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili| prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ
"O Mythili Just as oblations offered to the sacred fire goes to Indra, I shall offer you today to Rama waiting on the Prasravana mountain.
5.37.22
द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्। व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा।।5.37.22।।
drakṣyasyadvaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam| vyavasāyasamāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā
"O Vaidehi you will see Rama and Lakshmana making all out efforts like Lord Visnu to kill the demons.
5.37.23
त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम्। पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि।।5.37.23।।
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam| purandaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani
Mighty Rama staying in asram ill be enthused to see you seated on my back like Lord Purandara (Indra) seated on the back of the lord of elephants (Airavata)
5.37.24
पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने। योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी।।5.37.24।।
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane| yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī
"O god like lady climb up my back. Do not be reluctant. Join Rama just as Rohini unites with the Moon, O beautiful one
5.37.25
कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा। मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ।।5.37.25।।
kathayantīva candreṇa sūryeṇa ca mahārciṣā| matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavau
"Climb on my back and cross the ocean through space in the flaming light, conversing with Moon and Sun.
5.37.26
न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने। अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः।।5.37.26।।
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane| anugantuṃ gatiṃ śaktāssarve laṅkānivāsinaḥ
"O beautiful lady it is not possible for all the inhabitants of Lanka together to follow me while I carry you from this place.
5.37.27
यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः। यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम्।।5.37.27।।
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayaḥ| yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam
"O Vaidehi just as I reached here I shall beyond doubt take you on my back in the same way across the sky without any difficulty. See.
5.37.28
मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम्। हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत्।।5.37.28।।
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam| harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt
When Mythili heard the wonderful proposal from Hanuman, the best of vanaras, she experienced immense joy in every limb of her body and said:
5.37.29
हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि। तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप।।5.37.29।।
hanumandūramadhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhumicchasi| tadeva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa
"Hanuman how do you intend to carry me to such a distant place? Indeed, it is your monkey nature, I suppose.
5.37.30
कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि। सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ।।5.37.30।।
kathaṃ vālpaśarīrastvaṃ māmito netumicchasi| sakāśaṃ mānavendrasya bharturme plavagarṣabha
"O bull among monkeys you have such a small body. How can you intend to carry me from here to my husband, the lord of men"?
5.37.31
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः। चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम्।।5.37.31।।
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ| cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṃ paribhavaṃ kṛtam
On hearing Sita's new belittling statement about him, Hanuman, the illustrious son of the Windgod reflected:
5.37.32
न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा। तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः।।5.37.32।।
na me jānāti sattvaṃ vā prabhāvaṃ vā'sitekṣaṇā| tasmātpaśyatu vaidehī yadrūpaṃ mama kāmataḥ
'Blackeyed Sita is not aware of my strength or my power. Therefore let her see the real (huge) form that I can assume at my free will'.
5.37.33
इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः। दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः।।5.37.33।।
iti sañcintya hanumāṃstadā plavagasattamaḥ| darśayāmāsa vaidehyāssvarūpamarimardanaḥ
Thinking thus, Hanuman, the noble monkey, crusher of enemies, started revealing his real form to Vaidehi.
5.37.34
स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः। ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात्।।5.37.34।।
sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ| tato vardhitumārebhe sītāpratyayakāraṇāt
The wise bull among monkeys, jumped down from the tree and started growing in size in order to instil confidence in Sita.
5.37.35
मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः। अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः।।5.37.35।।
merumandarasaṅkāśo babhau dīptānalaprabhaḥ| agrato vyavatasthe ca sītāyā vānarottamaḥ
Hanuman, the foremost of the vanaras resembling mount Meru or Mandara stood there glowing like blazing fire in front of Sita.
5.37.36
हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः। वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत्।।5.37.36।।
hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktro mahābalaḥ| vajradaṃṣṭranakho bhīmo vaidehīmidamabravīt
Resembling a mountain in size, with a red face, with teeth and nails strong like diamond, the vanara in dreadful form said to Vaidehi:
5.37.37
सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम्। लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे।।5.37.37।।
saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām| laṅkāmimāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktirasti me
"I have the capacity to carry away this entire Lanka uprooted with its mountains, gardens, forts, ramparts and gateways along with the king.
5.37.38
तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया। विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्।।5.37.38।।
tadavasthāpyatāṃ buddhiralaṃ devi vikāṅkṣayā| viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam
"O queen it is enough. Give up this unworthy attitude. Be stable. O Vaidehi, rid Lakshmana and Rama of grief".
5.37.39
तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा। पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम्।।5.37.39।।
taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā| padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṃ sutam
Seeing the son of Maruta in dreadful form, the broad lotus petaleyed daughter of Janaka with eyes as large as lotus petals replied :
5.37.40
तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे। वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम्।।5.37.40।।
tava sattvaṃ balaṃ caiva vijānāmi mahākape| vāyoriva gatiṃ caiva tejaścāgnerivādbhutam
"O great monkey I have understood your strength and power. Your speed is like the Windgod's and your power is astonishing and splendid.
5.37.41
प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति। उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव।।5.37.41।।
prākṛto'nyaḥ kathaṃ cemāṃ bhūmimāgantumarhati| udadheraprameyasya pāraṃ vānarapuṅgava
"O chief of vanaras how could an ordinary person be capable of reaching this land on far off shore of the immeasurable ocean?
5.37.42
जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम। अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः।।5.37.42।।
jānāmi gamane śaktiṃ nayane cāpi te mama| avaśyaṃ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ
"I know you are capable of carrying me on your journey. I am sure about the quick success of your mission which has been carried out after careful planning.
5.37.43
अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ। वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव।।5.37.43।।
ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mama gantuṃ tvayā'nagha| vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayettava
"O sinless and foremost monkey going with you is not proper for me. Your windlike speed will render me unconscious.
5.37.44
अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम्। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः।।5.37.44।।
ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram| prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayādvegeva gacchataḥ
"When you fly over the ocean in the sky speedily I may tumble down from your back by your speed out of fear.
5.37.45
पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले। भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम्।।5.37.45।।
patitā sāgare cāhaṃ timinakrajhaṣākule| bhaveyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam
Fallen into the ocean teeming with whales, crocodiles and fish, I should at once become, helpless, excellent food for the aquatic creatures.
5.37.46
न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन। कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः।।5.37.46।।
na ca śakṣye tvayā sārdhaṃ gantuṃ śatruvināśana| kalatravati sandehastvayyapi syādasaṃśayaḥ
"O destroyer of foes, it is not possible for me to go with you. Further, when you are burdened with a woman you will also fall into danger (because of me), no doubt.
5.37.47
ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः। अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना।।5.37.47।।
hriyamāṇāṃ tu māṃ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ| anugaccheyurādiṣṭā rāvaṇena durātmanā
"When I am seen (while being carried away) by the demons of fearsome valour they will pursue you, ordered by the wicked Ravana.
5.37.48
तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः। भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान्।।5.37.48।।
taistvaṃ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ| bhavestvaṃ saṃśayaṃ prāpto mayā vīra kalatravān
"O heroic monkey as the warriors armed with spears and maces surround you and attack, your life will be in danger, because of me.
5.37.49
सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः। कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम्।।5.37.49।।
sāyudhā bahavo vyomni rākṣasāstvaṃ nirāyudhaḥ| kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum
"The demons are in large number and they will be armed with weapons. You are unarmed. How can you fight and protect me?
5.37.50
युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम।।5.37.50।।
yudhyamānasya rakṣobhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ| prapateyaṃ hi te pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama
"O noble monkey while you are engaged in fighting with those demons of wicked deeds, I may drop down out of fear.
5.37.51
अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च। कथञ्चित्सांपराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम।।5.37.51।।
atha rakṣāṃsi bhīmāni mahānti balavanti ca| kathañcitsāṃparāye tvāṃ jayeyuḥ kapisattama
"O noble monkey the massive, fearsome and powerful demons may defeat you in the fight in any way.
5.37.52
अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते। पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः।।5.37.52।।
athavā yudhyamānasya pateyaṃ vimukhasya te| patitāṃ ca gṛhītvā māṃ nayeyuḥ pāparākṣasāḥ
"Or else, while you are engaged in fighting and turn your attention the other way I might fall down and the sinful ogres may bear me away.
5.37.53
मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा। अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ।।5.37.53।।
māṃ vā hareyustvaddhastādviśaseyurathāpi vā| avyavasthau hi dṛśyete yuddhe jayaparājayau
"They may snatch me away from your hands or cut me to pieces. Success or defeat is uncertain in a war.
5.37.54
अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता। त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु।।5.37.54।।
ahaṃ vāpi vipadyeyaṃ rakṣobhirabhitarjitā| tvatprayatno hariśreṣṭha bhavenniṣphala eva tu
"In such a case, caught and intimidated by the demons I may die. Then your efforts will be wasted.
5.37.55
कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान्। राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः।।5.37.55।।
kāmaṃ tvamasi paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān| rāghavasya yaśo hīyettvayā śastaistu rākṣasaiḥ
"It may be that you can kill all the demons but by such an act the fame of Rama will be diminished. (He cannot give his strength a trial)
5.37.56
अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम्। यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ।।5.37.56।।
athavā'dāya rakṣāṃsi nyaseyussamvṛte hi mām| yatra te nābhijānīyurharayo nāpi rāghavau
"Or else, the ogres will carry me and conceal me in a secret place which the vanaras or Rama and Lakshmana may not know.
5.37.57
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः। त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः।।5.37.57।।
ārambhastu madartho'yaṃ tatastava nirarthakaḥ| tvayā hi saha rāmasya mahānāgamane guṇaḥ
"All your effort for my sake would be futile. Hence Rama's arrival along with you will be of great benefit.
5.37.58
मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः। भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च।।5.37.58।।
mayi jīvitamāyattaṃ rāghavasya mahātmanaḥ| bhrātrūṇāṃ ca mahābāho tava rājakulasya ca
"O strongarmed Hanuman your life and the life of the great self Rama, of his brother, and relatives of your king is dependent upon my survival.
5.37.59
तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ। सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम्।।5.37.59।।
tau nirāśau madarthaṃ tu śokasantāpakarśitau| saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham
"Both Rama and Lakshmana who are emaciated with sorrow and suffering on account of me will give up their lives along with vanaras and bears.
5.37.60
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर। न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव।।5.37.60।।
bharturbhaktiṃ puraskṛtya rāmādanyasya vānara| na spṛśāmi śarīraṃ tu puṃso vānarapuṅgava
"O chief of vanaras I cherish my devotion towards Rama alone and not touch the body of any other man.
5.37.61
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता। अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती।।5.37.61।।
yadahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya balādgatā| anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī
"I had no control over myself. I was helpless and my husband was not present when I had to bear the touch of Ravana's limbs. What can I do?
5.37.62
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम्। मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत्।।5.37.62।।
yadi rāmo daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam| māmito gṛhya gaccheta tattasya sadṛśaṃ bhavet
"It will be proper if Rama comes here, kills Ravana along with all his relations and takes me away.
5.37.63
श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः। न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे।।5.37.63।।
śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ| na devagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmeṇa samā hi saṃyuge
"I have seen and heard about Rama's conquest of enemies and his valiant deeds in war. Indeed, gods gandharvas, nagas or even demons cannot match him in war.
5.37.64
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकम् महाबलं वासवतुल्यविक्रमम्। सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम्।।5.37.64।।
samīkṣya taṃ saṃyati citrakārmukam mahābalaṃ vāsavatulyavikramam| salakṣmaṇaṃ ko viṣaheta rāghavaṃ hutāśanaṃ dīptamivānileritam
"After seeing Rama who is equal to lord Indra in valour. He is like blazing fire whipped by wind, wielding a wonderful bow, who can withstand the power of strong Rama accompanied by Lakshmana in war?
5.37.65
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम्। सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम्।।5.37.65।।
salakṣmaṇaṃ rāghavamājimardanaṃ diśāgajaṃ mattamiva vyavasthitam| saheta ko vānaramukhya saṃyuge yugāntasūryapratimaṃ śarārciṣam
"O chief of vanaras who can withstand Rama accompanied by Lakshmana, the conqueror of enemies? His arrows resemble the rays of the Sun at the time of the deluge, steady like the elephants who support the quarters of the earth.