Skip to main content
KarmaVaani

Sundara Kanda · Sarga 10

Sundara Kanda, Sarga 10

The Beautiful Book

  1. 5.10.1

    तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्। अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम्।।5.10.1।। दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः।।5.10.2।।

    tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam| avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ| mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ

    Looking around, Hanuman noticed a bed chamber, with a heavenly dais on which he saw a couch encrusted with crystals, vaidurya, and inlaid with colourful ivory and gold. It had an exquisite rich covering.

  2. 5.10.2

    तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्। अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम्।।5.10.1।। दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः।।5.10.2।।

    tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam| avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ| mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ

    Looking around, Hanuman noticed a bed chamber, with a heavenly dais on which he saw a couch encrusted with crystals, vaidurya, and inlaid with colourful ivory and gold. It had an exquisite rich covering.

  3. 5.10.3

    तस्य चैकतमे देशे सोऽग्य्रमालाविभूषितम्। ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसन्निभम्।।5.10.3।।

    tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam| dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham

    Hanuman saw an umbrella in one spot decorated with the best of garlands. The white umbrella looked like the Moon, lord of stars.

  4. 5.10.4

    जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम्। अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम्।।5.10.4।। वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः। गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम्।।5.10.5।। परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्। दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम्।।5.10.6।।

    jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham| aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ| gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam| dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam

    He saw an exquisite couch made of gold shining wonderfully like the Sun. It was decorated with ashoka flowers. Women were holding fans of chamari deer. It was upholstered with the best of bedspreads made of soft sheep skin and adorned with beautiful strings of flower garlands. Scented with aromatic smoke, it was refreshed with fragrance which had spread all over the place.

  5. 5.10.5

    जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम्। अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम्।।5.10.4।। वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः। गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम्।।5.10.5।। परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्। दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम्।।5.10.6।।

    jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham| aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ| gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam| dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam

    He saw an exquisite couch made of gold shining wonderfully like the Sun. It was decorated with ashoka flowers. Women were holding fans of chamari deer. It was upholstered with the best of bedspreads made of soft sheep skin and adorned with beautiful strings of flower garlands. Scented with aromatic smoke, it was refreshed with fragrance which had spread all over the place.

  6. 5.10.6

    जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम्। अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम्।।5.10.4।। वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः। गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम्।।5.10.5।। परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्। दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम्।।5.10.6।।

    jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham| aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ| gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam| dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam

    He saw an exquisite couch made of gold shining wonderfully like the Sun. It was decorated with ashoka flowers. Women were holding fans of chamari deer. It was upholstered with the best of bedspreads made of soft sheep skin and adorned with beautiful strings of flower garlands. Scented with aromatic smoke, it was refreshed with fragrance which had spread all over the place.

  7. 5.10.7

    तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्। लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।। लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना। सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।। वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्। सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।। क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्। प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।। पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः। भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

    tasmin jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam| lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā| sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam| savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam| priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ| bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

    Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

  8. 5.10.8

    तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्। लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।। लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना। सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।। वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्। सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।। क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्। प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।। पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः। भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

    tasmin jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam| lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā| sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam| savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam| priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ| bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

    Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

  9. 5.10.9

    तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्। लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।। लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना। सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।। वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्। सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।। क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्। प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।। पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः। भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

    tasmin jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam| lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā| sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam| savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam| priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ| bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

    Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

  10. 5.10.10

    तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्। लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।। लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना। सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।। वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्। सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।। क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्। प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।। पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः। भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

    tasmin jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam| lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā| sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam| savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam| priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ| bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

    Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

  11. 5.10.11

    तस्मिन् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्। लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम्।।5.10.7।। लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना। सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम्।।5.10.8।। वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्। सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्।।5.10.9।। क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्। प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्।।5.10.10।। पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः। भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्।।5.10.11।।

    tasmin jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam| lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā| sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam| savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam| priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ| bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

    Hanuman saw the mightyarmed, heroic lord of demons, sleeping with huge bloodshot eyes looking like a cloud, he was adorned with flashing earrings, and clad in robes of silver texture. His body was smeared with red sandal paste of sweet fragrance. Therefore, he looked like a cloud reddened by twilight and flashing with the lightning of his ornaments. He was handsome and could assume any form at will. He looked like Mandara mountain surrounded thickly with trees and wild bushes. Decked with exquisite ornaments, he was sleeping after dalliance at night on that glittering couch. He was the beloved of the ogresses and bringer of joy to them

  12. 5.10.12

    निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरर्षभः। आसाद्य परमोद्विग्नस्सोपासर्पत्सुभीतवत्।।5.10.12।।

    niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ| āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat

    Having reached Ravana, who was breathing (hissing) like a snake, Hanuman was for a moment frightened and drew away from him as if he was put to terrible fear.

  13. 5.10.13

    अथाऽऽरोहणमासाद्य वेदिकाऽन्तरमाश्रितः। सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः।।5.10.13।।

    athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ| suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ

    The great vanara ascended the stairway and reached another altar and once again looked at the sleeping Ravana, the tiger among demons.

  14. 5.10.14

    शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम्। गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत्।।5.10.14।।

    śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam| gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat

    While the lord of demons lay asleep on the magnificent couch, he looked like the Prasravana hill with its elephant in rut.

  15. 5.10.15

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  16. 5.10.16

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  17. 5.10.17

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  18. 5.10.18

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  19. 5.10.19

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  20. 5.10.20

    काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः। विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ।।5.10.15।। ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ। वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ।।5.10.16।। पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ। सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ।।5.10.17।। संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ। विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ।।5.10.18।। शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना। चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ।।5.10.19।। उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ। यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ।।5.10.20।।

    kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ| vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau| vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau| sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau| vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā| candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau| yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

    Hanuman saw the great Ravana's arms, which were like a pair of Indra's flag staff adorned with golden straps. The arms bore the marks of wounds caused by Airavata, (Indra's elephant), torn by the thunderbolt of Indra in war, and wounded by the discus of Lord Visnu. His strong, fleshy, wellbuilt arms, having auspicious thumbnails, shapely fingers and palms, pressed together, resembled the iron crowbars or beam used for main doors. The arms resembled elephant's trunks, tossed on a clean bed, resembling two fivehooded snakes (fingers like hoods), besmeared with cool, fragrant, red sandalpaste of excellent quality which looked red like the hare's blood. They were well massaged by the best of women with fine, fragrant sandal paste. They were the arms which could make yakshas, pannagas, gods and demons roar in fear at their sight.

  21. 5.10.21

    ददर्श स कपिस्तत्र बाहू शयनसंस्थितौ। मन्दरस्यांतरे सुप्तौ महाही रुषिताविव।।5.10.21।।

    dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau| mandarasyāṃtare suptau mahāhī ruṣitāviva

    The vanara, gazed at the arms of Ravana placed on the couch that appeared like two angry snakes asleep in a cave on (the lap) of mount Mandara.

  22. 5.10.22

    ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः। शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः।।5.10.22।।

    tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ| śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ

    The lord of demons looked splendid like a mountain with his long, fully developed arms. He appeared like Mandara mountain with two lofty peaks.

  23. 5.10.23

    चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः। मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः।।5.10.23।। तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात्। शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम्।।5.10.24।।

    cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ| mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt| śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham

    The breath released from the huge mouth of that lion of demons carried the fragrance of mango and punnaga as well as excellent Bakula flowers. It exuded the aroma of rich and delicious food and different drink. It was as though pervading the whole chamber.

  24. 5.10.24

    चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः। मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः।।5.10.23।। तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात्। शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम्।।5.10.24।।

    cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ| mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt| śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham

    The breath released from the huge mouth of that lion of demons carried the fragrance of mango and punnaga as well as excellent Bakula flowers. It exuded the aroma of rich and delicious food and different drink. It was as though pervading the whole chamber.

  25. 5.10.25

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  26. 5.10.26

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  27. 5.10.27

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  28. 5.10.28

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  29. 5.10.29

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  30. 5.10.30

    मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्। मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।5.10.25।। रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना। पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।5.10.26।। पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्। महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।5.10.27।। माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्। गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।5.10.28।। चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्। प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।5.10.29।। पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः। पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।5.10.30।।

    muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam| makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā| pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam| mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat| gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam| prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ| patnī: sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe

    Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his earrings. His shining headgear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were bloodred. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.

  31. 5.10.31

    शशिप्रकाशवदनाश्चारुकुण्डलभूषिताः। अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः।।5.10.31।।

    śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ| amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ

    Hanuman, the leader of vanaras found the wives of Ravana, whose faces were bright as the Moon, adorned with beautiful earrings and fresh floral garlands.

  32. 5.10.32

    नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः। वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे हरिः।।5.10.32।।

    nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ| varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ

    Hanuman saw the women there wearing fine jewellery, performing dances, playing musical instruments, and resting on the lap or leaning on the arms of the demon king.

  33. 5.10.33

    वज्रवैडूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्। ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च।।5.10.33।।

    vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām| dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca

    He noticed on the earlobes of the the women gold earrings decked with diamonds and vaidurya. They were wearing shining armlets of gold.

  34. 5.10.34

    तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैश्शुभैर्ललितकुण्डलैः। विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव।।5.10.34।।

    tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ| virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva

    There the beautiful moonlike faces of women Illumined by the lovely earrings lay on the cot which looked resplendent like the sky lit up with hosts of stars.

  35. 5.10.35

    मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः। तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः।।5.10.35।।

    madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ| teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ

    Exhausted by drinking and indulging in amorous sport, the consorts of Ravana slept here and there with their visible slender waists.

  36. 5.10.36

    अङ्गहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्तशालिनी। विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी।।5.10.36।।

    aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī| vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī

    Another woman exceedingly beautiful and a delicate danseuse of beautiful complexion and rhythmic movements held her limbs in a dancing posture (though asleep) due to her habit .

  37. 5.10.37

    काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते। महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता।।5.10.37।।

    kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate| mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā

    Another woman slept hugging her veena. She shone like a lotus plant flung in a large river, clinging on to a boat. (Veena is compared to a boat and the woman to a lotusplant in the ambience of flowing waters of the river. The entire hall had put up such a dynamic view showing hectic life of the inmates).

  38. 5.10.38

    अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा। प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला।।5.10.38।।

    anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā| prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā

    A woman with dark eyes asleep with a drum placed in her armpit looked like a beautiful mother holding her loving baby (the drum was hung to her arm with a rope).

  39. 5.10.39

    पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी। चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव भामिनी।।5.10.39।।

    paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī| cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī

    Another charming beauty endowed with beautiful breasts lay hugging a tambourine as though a passionate woman lay embracing her lover whom she secured after a long time.

  40. 5.10.40

    काचिद्वंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना। रहः प्रियतमं गृह्य सकामेव च कामिनी।।5.10.40।।

    kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā| rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī

    Yet another lotuseyed lady slept embracing a lute as if a lovelorn woman lay clasping her lover.

  41. 5.10.41

    विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी। निद्रावशमनुप्राप्ता सह कान्तेव भामिनी।।5.10.41।।

    vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī| nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī

    Another selfpossessed lady, graceful in dance, holding a sevenstringed lute was as though lying asleep with her beloved.

  42. 5.10.42

    अन्या कनकसङ्काशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः। मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना।।5.10.42।।

    anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ| mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā

    Another lady with drunken eyes lay fast asleep holding a drum close to her beautiful bosom with her soft limbs. (These images show that these women were singing and dancing till late night and slept exhausted).

  43. 5.10.43

    भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी। पणवेव सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा।।5.10.43।।

    bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī| paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā

    Another lady of slender belly, who had been exhausted by drunkeness was lying with a tabor pressed to her bosom and inserted in her armpit.

  44. 5.10.44

    डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा। प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी।।5.10.44।।

    ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā| prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī

    One lovely woman and another held a drum and slept as if they were hugging their young child.

  45. 5.10.45

    काचिदाडम्बरं नारी भुजसंयोगपीडितम्। कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता।।5.10.45।।

    kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam| kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā

    Yet another with her eyes like lotus petals deluded with passion tightly held in her arms a musical instrument known as Adambaram and slept.

  46. 5.10.46

    कलशीमपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी। वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता।।5.10.46।।

    kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī| vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā

    Another lovely lady was fast asleep, having turned a goblet of water aside, yet another lay like a garland of variegated flowers in spring season.

  47. 5.10.47

    पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ। उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता।।5.10.47।।

    pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau| upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā

    Overcome with sleep another woman lay pressing with her own hands her golden gobletlike breasts.

  48. 5.10.48

    अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना। अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला।।5.10.48।।

    anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā| anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā

    One woman with eyes like lotus petals and face like the fullmoon embraced another young woman of beautiful hips and slept tipsy with drink.

  49. 5.10.49

    आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः। निपीड्य च कुचैस्सुप्ता कामिन्यः कामुकानिव।।5.10.49।।

    ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ| nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva

    Some charming maidens held wonderful musical instruments pressing against their bosom and slept like passionate women embracing their loved ones.

  50. 5.10.50

    तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे। ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम्।।5.10.50।।

    tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe| dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam

    Hanuman saw some maidens lying on separate excellent beds, women richly endowed with beautysleeping.

  51. 5.10.51

    मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्।।5.10.51।। गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्।।5.10.52।।

    muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām| vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm| kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm

    Then the vanara saw a very beautiful woman of golden complexion decked with pearls and gems and with ornaments as if illuminating the excellent mansion with her splendour She was the king's favourite and the chief queen, Mandodari.

  52. 5.10.52

    मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्।।5.10.51।। गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्।।5.10.52।।

    muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām| vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm| kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm

    Then the vanara saw a very beautiful woman of golden complexion decked with pearls and gems and with ornaments as if illuminating the excellent mansion with her splendour She was the king's favourite and the chief queen, Mandodari.

  53. 5.10.53

    स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः। तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।।5.10.53। हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः।

    sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ| tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā||5.10.53| harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ|

    On seeing her embellished with ornaments, beauty and charm, the long armed son of the Windgod, the chief of the vanaras thought her to be Sita and rejoiced.

  54. 5.10.54

    आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम। स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम्।।5.10.54।।

    āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma| stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām

    He rejoiced clapping his palms, kissing his tail and jumping up, climbing up the pillars and jumping down on the ground in joy. Thus he exhibited his monkey nature. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे दशमस्सर्गः। Thus ends the tenth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.