Skip to main content
KarmaVaani

Yuddha Kanda · Sarga 97

Yuddha Kanda, Sarga 97

The Book of War

  1. 6.97.1

    तथातैःकृत्तगात्रैस्तुदशग्रीवेणमार्गणैः । बभूववसुधातत्रप्रकीर्णाहरिभिस्तदा ।।6.97.1।।

    tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ | babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā

    That time the battlefield was strewn with bodies of Vanaras whose limbs had been severed by the arrows of Ravana.

  2. 6.97.2

    रावणस्याप्रसह्यंतंशरसम्पातमेकतः । न शेकुस्सहितुंदीप्तंपतङ्गाज्वलनंयथा ।।6.97.2।।

    rāvaṇasyāprasahyaṃtaṃśarasampātamekataḥ | na śekussahituṃdīptaṃpataṅgājvalanaṃyathā

    Just as moths cannot bear the blazing fire, the Vanaras could not bear the glowing hail of Ravana's arrows even for an instant.

  3. 6.97.3

    तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः । पावकार्चिस्समाविष्टादह्यमानायथागजाः ।।6.97.3।।

    te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ | pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ

    Tormented by sharp arrows, the scorched Vanaras fled screaming like elephants enveloped in flames.

  4. 6.97.4

    प्लवङ्गनामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः । सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणश्शरैः ।।6.97.4।।

    plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ | sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ

    At that time, driven by Ravana's arrows, the Vanaras fled from the battlefield just like huge clouds are dissipated by wind.

  5. 6.97.5

    कदनंतरसाकृत्वाराक्षसेन्ध्रोवनौकसाम् । आससादततोत्वरितंयुद्धेराघवंस्तदा ।।6.97.5।।

    kadanaṃtarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām | āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā

    The Rakshasa king, having destroyed the forest rangers, thereafter, went to Raghava hurriedly.

  6. 6.97.6

    सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्टवाभग्नान्विद्रावितान्रणे । गुल्मेसुषेणंनिक्षिप्यचक्रेयुद्धेऽद्भुतंमनः ।।6.97.6।।

    sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe | gulmesuṣeṇaṃnikṣipyacakreyuddhe'dbhutaṃmanaḥ

    Seeing the defeated and broken monkeys, Sugriva assigned Sushena for their protection and went to the battle making others wonder at his wonderful action.

  7. 6.97.7

    आत्मनस्सदृशंवीरस्सतंनिक्षिप्यवानरम् । सुग्रीवोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रतस्थेपादपायुधः ।।6.97.7।।

    ātmanassadṛśaṃvīrassataṃnikṣipyavānaram | sugrīvo''bhimukhaśśatruṃpratasthepādapāyudhaḥ

    Sugriva, being a hero himself, uprooting a tree as a weapon, went towards the enemy after having assigned Sushena the responsibility of protection of Vanaras.

  8. 6.97.8

    पार्श्वतःपृष्ठतश्चास्यसर्वेयूथाधिपास्स्वयम् । अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्चमहाद्रुमान् ।।6.97.8।।

    pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam | anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān

    All the leaders of the army themselves seizing hold of huge mountains and trees of several kinds followed his side.

  9. 6.97.9

    सनदन्युधिसुग्रीवस्स्वरेणमहतामहान् । पातयन्विविधांश्चान्यान्ञ्जगामोत्तमराक्षसान् ।।6.97.9।।

    sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān | pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān

    Great Sugriva roaring at high pitch in war destroyed several other Rakshasas and went towards the best of Rakshasas.

  10. 6.97.10

    ममन्थ च महाकायान्राक्षसान्वानरेश्वरः । युगान्तसमयेवायुःप्रवृद्धानगमानिव ।।6.97.10।।

    mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ | yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva

    The Vanara Lord of gigantic body, moving like the wind, tortuously destroyed the Rakshasas like a huge wind destroying the universe.

  11. 6.97.11

    राक्षसानामनीकेषुशैलवर्षंववर्ष ह । अश्मवर्षंयथामेघःपक्षिसङ्घेषुकानने ।।6.97.11।।

    rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha | aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane

    Just as clouds shower hail stones on flocks of birds in the forest, Sugriva rained showers of rocks on the Rakshasas.

  12. 6.97.12

    कपिराजविमुक्तैस्तैश्शैलवर्षैस्तुराक्षसाः । विकीर्णशिरसःपेतुर्निकृत्ताइवपर्वताः ।।6.97.12।।

    kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ | vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ

    Hit by the rocks rained by the Vanara king, the Rakshasas with heads broken and body mutilated had fallen like mountains.

  13. 6.97.13

    अथसंक्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः । सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ।।6.97.13।। विरूपाक्षस्स्वकंनामधन्वीविश्राव्यराक्षसः । रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ।।6.97.14।।

    athasaṃkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ | sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca virūpākṣassvakaṃnāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ | rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat

    And thereafter, all the Rakshasas shattered by Sugriva, tormented, fallen on the ground were shouting. Seeing that Virupaksha, himself, who is difficult to encounter, holding his bow, announcing his name, jumped from the chariot onto an elephant in a rut.

  14. 6.97.14

    अथसंक्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः । सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ।।6.97.13।। विरूपाक्षस्स्वकंनामधन्वीविश्राव्यराक्षसः । रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ।।6.97.14।।

    athasaṃkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ | sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca virūpākṣassvakaṃnāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ | rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat

    And thereafter, all the Rakshasas shattered by Sugriva, tormented, fallen on the ground were shouting. Seeing that Virupaksha, himself, who is difficult to encounter, holding his bow, announcing his name, jumped from the chariot onto an elephant in a rut.

  15. 6.97.15

    स तंद्विरदमारुह्यविरूपाक्षोमहारथः । वनर्दभनीमनिर्ह्रादंवानरानभ्यधावत ।।6.97.15।।

    sa taṃdviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ | vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata

    That great charioteer Virupaksha ascended the elephant, frightening like a lion, and rushed towards Vanaras roaring.

  16. 6.97.16

    सुग्रीवे स शरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे । स्थापयामासचोद्विग्नान्राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ।।6.97.16।।

    sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe | sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan

    Releasing arrows at the army of Vanaras and Sugriva, he (Virupaksha) pierced arrows and relieved the Rakshasas of fear and made them happy.

  17. 6.97.17

    सतुविद्धश्शितैर्बाणैःकपीन्द्रस्तेनरक्षसा । चुक्रोध स महाक्रोधोवधेचास्यमनोदधे ।।6.97.17।।

    satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā | cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe

    The king of Vanaras, pained by the shafts of Rakshasa, roared, and became very furious. He set in his mind to kill the Rakshasa.

  18. 6.97.18

    ततःपादपमुद्धृत्यशूरस्सम्प्रधनोहरिः । अभिपत्यजघानास्यप्रमुखेतुमहागजम् ।।6.97.18।।

    tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ | abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam

    Then springing up, the valiant Vanara uprooting a tree struck the face of the Rakshasa seated on the great elephant.

  19. 6.97.19

    स तुप्रहाराभिहतस्सुग्रीवेणमहागजः । अपासर्पद्धनुर्मात्रंनिषसादननाद च ।।6.97.19।।

    sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ | apāsarpaddhanurmātraṃniṣasādananāda ca

    Overwhelmed by the blow of Sugriva, that great elephant retreated four cubits, distressed, and roared.

  20. 6.97.20

    गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् । राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रत्युद्गम्यततःकपिम् ।।6.97.20।। आर्षभंचर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः । भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ।।6.97.21।।

    gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān | rākṣaso''bhimukhaśśatruṃpratyudgamyatataḥkapim ārṣabhaṃcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ | bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam

    That valiant Rakshasa hero jumped down quickly from the wounded elephant, seizing hold of a shield made of bull's hide and a sword, advancing towards the enemy who stood firmly, and facing him, as if threatening him.

  21. 6.97.21

    गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् । राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रत्युद्गम्यततःकपिम् ।।6.97.20।। आर्षभंचर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः । भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ।।6.97.21।।

    gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān | rākṣaso''bhimukhaśśatruṃpratyudgamyatataḥkapim ārṣabhaṃcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ | bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam

    That valiant Rakshasa hero jumped down quickly from the wounded elephant, seizing hold of a shield made of bull's hide and a sword, advancing towards the enemy who stood firmly, and facing him, as if threatening him.

  22. 6.97.22

    स हितस्याभिसङ्कृद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् । विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम् ।।6.97.22।।

    sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām | virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām

    Holding a huge rock which was like a mass of clouds, Sugriva, who was very angry, hurled at Virupaksha.

  23. 6.97.23

    स तांशिलामापतन्तींदृष्टवाराक्षसपुङ्गवः । अपक्रम्यसुविक्रान्तःखडगेनप्राहरत्तदा ।।6.97.23।।

    sa tāṃśilāmāpatantīṃdṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ | apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā

    Then that exceedingly powerful Rakshasa leader, seeing the rock falling, struck it with a sword, jumping.

  24. 6.97.24

    तेनखडगप्रहारेणरक्षसाबलिनाहतः । मुहूर्तमभवद्वीरोविसंज्ञइववानरः ।।6.97.24।।

    tenakhaḍagaprahāreṇarakṣasābalināhataḥ | muhūrtamabhavadvīrovisaṃjñaivavānaraḥ

    Struck by the mighty Rakshasa with a sword, the Vanara leader, a heroic one, got wounded, and became unconscious for a while.

  25. 6.97.25

    स तदा स हसोत्पत्यराक्षसस्यमहाहवे । मुष्टिंसन्वर्त्यवेगेनपातयामासवक्षसि ।।6.97.25।।

    sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave | muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi

    Then in that great war, Sugriva getting up at once whirling his fist, hit (Virupaksha) him on the chest.

  26. 6.97.26

    मुष्टिप्रहाराभिहतोविरूपाक्षोनिशाचरः । तेनखडगेनसङ्कृद्दस्सुग्रीवस्यचमूमुखे ।।6.97.26।। कवचंपातयामासपद्भ्यामभिहतोऽऽपतत् ।

    muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ | tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe kavacaṃpātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |

    Hit by the fist, Virupaksha became very angry and tore the armor of Sugriva by his sword in the forefront of the army. Wounded severely, Sugriva fell on his feet.

  27. 6.97.27

    स समुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत् । तलप्रहारमशनेस्समानंभीमनिस्स्वनम् ।।6.97.27।।

    sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat | talaprahāramaśanessamānaṃbhīmanissvanam

    Dropped down by him (Virupaksha), Sugriva, got up, and gave the Rakshasa a slap with his palm which was equal to thunderbolt that produced a terrific sound like crash.

  28. 6.97.28

    तलप्रहारंतद्रक्षस्सुग्रीवेणसमुद्यतम् । नैपुण्यान्मोचयित्वैनंमुष्टिनोरस्यताडयत् ।।6.97.28।।

    talaprahāraṃtadrakṣassugrīveṇasamudyatam | naipuṇyānmocayitvainaṃmuṣṭinorasyatāḍayat

    Virupaksha, escaping the slap of Sugriva with great skill, hit him (Sugriva) on the chest with his fist.

  29. 6.97.29

    तस्सुसङ्कृद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः ।।6.97.29।। मोक्षितंचात्मनोदृष्टवाप्रहारंतेनरक्षसा ।

    tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ mokṣitaṃcātmanodṛṣṭavāprahāraṃtenarakṣasā |

    Then Sugriva, the king of the forest, grew angry and hit the Rakshasa on the forehead.

  30. 6.97.30

    ददर्शान्तरंतस्यविरूपाक्षस्यवानरः ।।6.97.30।। ततोन्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशेमहात्तलम् ।

    dadarśāntaraṃtasyavirūpākṣasyavānaraḥ tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |

    The Vanara, seeing the blow given by Virupaksha, enraged Sugriva hit him with another palm on the temporal bone by which he fell.

  31. 6.97.31

    महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।6.97.31।। पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् । स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।6.97.32।।

    mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman | srotobhyastuvirūpākṣojalaṃprasravaṇādiva

    Hurt by the palm which resembled Indra's weapon, blood started flowing from Virupaksha's body just like water flowed from waterfalls. Bathed in blood, vomiting blood, Virupaksha fell on the ground.

  32. 6.97.32

    महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।6.97.31।। पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् । स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।6.97.32।।

    mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman | srotobhyastuvirūpākṣojalaṃprasravaṇādiva

    Hurt by the palm which resembled Indra's weapon, blood started flowing from Virupaksha's body just like water flowed from waterfalls. Bathed in blood, vomiting blood, Virupaksha fell on the ground.

  33. 6.97.33

    विवृत्तनयनंक्रोधात्सफेनंरुधिराप्लुतम् । ददृशुस्तेविरूपाक्षंविरूपाक्षतरंकृतम् ।।6.97.33।।

    vivṛttanayanaṃkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam | dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṃkṛtam

    The Vanaras witnessed Virupaksha who had misshapen eyes, turning his eyeballs in anger, foaming blood flowing from nostrils.

  34. 6.97.34

    स्फुरन्तंपरिवर्तन्तंपार्श्वेनरुधिरोक्षितम् । करुणं च विनर्दन्तंददृशुःकपयोरिपुम् ।।6.97.34।।

    sphurantaṃparivartantaṃpārśvenarudhirokṣitam | karuṇaṃ ca vinardantaṃdadṛśuḥkapayoripum

    Virupaksha rolled, by changing sides bathed in blood, causing sorrow and compassion to Vanaras who witnessed.

  35. 6.97.35

    तथातुतौसंम्यतिसम्प्रयुक्तौ । तरस्विनौवानरराक्षसानाम् ।।6.97.35।।

    tathātutausaṃmyatisamprayuktau | tarasvinauvānararākṣasānām

    Thus, both close to each other, both redoubtable armies, of Vanaras and Rakshasas, both powerful and terrific, both mighty, roared as if the great ocean had burst.