Yuddha Kanda · Sarga 88
Yuddha Kanda, Sarga 88
The Book of War
6.88.1
विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः । अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ।।6.88.1।।
vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ | abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca
Hearing Vibheeshana's words, Indrajith was deluded with fury, spoke harshly and advanced.
6.88.2
उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते । कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।। महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् । धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte | kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham | dhanurbīmaṃparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān
Lifting his long, strong huge, great terrific bow endowed with high speed and holding it drawing arrows seated in a chariot well decorated, drawn by black horses, Indrajith looked like God of Death.
6.88.3
उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते । कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।। महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् । धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।
udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte | kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham | dhanurbīmaṃparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān
Lifting his long, strong huge, great terrific bow endowed with high speed and holding it drawing arrows seated in a chariot well decorated, drawn by black horses, Indrajith looked like God of Death.
6.88.4
तंददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः । अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजंबली ।।6.88.4।।
taṃdadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ | alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujaṃbalī
Wielding a bow, seated in a well decorated chariot, mighty destroyer of enemies (Indrajith) saw Raghava's brother.
6.88.5
हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् । उवाचैनंसमारब्ध: सौमित्रिंसविभीषणम् ।।6.88.5।। तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वंमेपराक्रमम् ।
hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham | uvācainaṃsamārabdha: saumitriṃsavibhīṣaṇam tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvaṃmeparākramam |
Lakshmana was like the Sun on the eastern mountain mounted on the back of Hanuman, the tiger among Vanaras. He saw Vibheeshana and spoke.
6.88.6
अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षंदुरासदम् ।।6.88.6।। मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।
adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣaṃdurāsadam muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |
"See my valour and prowess now. I will release shower of arrows from the sky like rain and it will be difficult for others to counter."
6.88.7
अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ।।6.88.7।। विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।
adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |
"Then my arrows delivered from the great bow will pierce the limbs and burn like a bundle of cotton by fire."
6.88.8
तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ।।6.88.8।। अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।
tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |
"Now I will send you to the abode of Yama with sharp arrows, tridents, pikes, spears and lances."
6.88.9
क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ।।6.88.9।। जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।
kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |
"Who can stand in front of me if I release rain of arrows with my swift hand in the battle roaring like a rain cloud?"
6.88.10
रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ।।6.88.10।। शायितौस्थोमयाभूमौविसंज्ञौसपुरस्सरौ ।
rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ śāyitausthomayābhūmauvisaṃjñausapurassarau |
"Earlier in the war at night, by the thunderbolt like arrows released by me on the Earth, you and your accomplice were made unconscious and laid low."
6.88.11
स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।।6.88.11।। आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थित: ।
smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthita: |
"I am like a poisonous serpent, enraged. Is it that you have lost memory, or you stood here on the way to Yama's abode, I think."
6.88.12
तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ।।6.88.12।। अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।
tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |
On hearing Indrajith's words, Lakshmana spoke these words in anger with fearless countenance.
6.88.13
उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ।।6.88.13।। कार्याणांकर्मणांपारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।
uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā kāryāṇāṃkarmaṇāṃpāraṃyogacchati sa buddhimān |
"Rakshasa! You have proclaimed that you will send me to Yama's abode and about the success in your undertakings even though it is not possible. He who is intelligent will succeed in his tasks (not in words alone).
6.88.14
सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ।।6.88.14।। वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।
satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |
"O evil minded one! Your claim, in words that you have the capacity to do which is difficult for others is meaningless. Though you lack the capacity to succeed you are only thinking that you have succeeded."
6.88.15
अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ।।6.88.15।। तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।
antardhānagatenājauyastvayācaritastadā taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |
"Remaining invisible and moving in the battle then is the path of a thief which is not chosen by warriors."
6.88.16
यथाबाणपथंप्राप्यस्थितोऽहंतवराक्षस ।।6.88.16।। दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वंकिंविकत्थसे ।
yathābāṇapathaṃprāpyasthito'haṃtavarākṣasa darśayasvādyatattejovācātvaṃkiṃvikatthase |
"Rakshasa! I have reached your range of arrows and stand before you. Show that power now about which you boasted."
6.88.17
एवमुक्तोधनुर्भीमंपरामृश्यमहाबलः ।।6.88.17।। ससर्जनिशितान्बाणानिंद्रजित्समितिञ्जयः ।
evamuktodhanurbhīmaṃparāmṛśyamahābalaḥ sasarjaniśitānbāṇāniṃdrajitsamitiñjayaḥ |
After Lakshmana had spoken that way, Indrajith, endowed with mighty prowess, and victorious in combat seized a terrific bow and released pointed arrows.
6.88.18
तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ।।6.88.18।। सम्प्राप्यलक्ष्मणंपेतुःश्वसन्तइवपन्नगाः ।
tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ samprāpyalakṣmaṇaṃpetuḥśvasantaivapannagāḥ |
The shafts like deadly poisonous serpents reached Lakshmana at great speed hissing and fell on Lakshmana.
6.88.19
रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ।।6.88.19।। सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।
rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |
Ravana's son Indrajith, who was endowed with great speed in war, pierced Lakshmana with shafts released at a much higher velocity.
6.88.20
सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ।।6.88.20।। शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमइवपावकः ।
saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |
With shafts pierced all over, glorious Lakshmana was bathed in blood and shone like smokeless fire.
6.88.21
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ।।6.88.21।। विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।
indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |
Indrajith observing his own action, approaching Lakshmana, emitted a loud cry and spoke these words.
6.88.22
पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ।।6.88.22।। आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितंजीवितान्तकाः ।
patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ ādāsyante'dyasaumitrejīvitaṃjīvitāntakāḥ |
"Saumithri, these sharp pointed arrows fixed to feathers, which can destroy life, released by me now will put an end to your life."
6.88.23
अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ।।6.88.23।। गृध्राश्चनिपतन्तुत्वांगतासुंनिहतंमया ।
adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa gṛdhrāścanipatantutvāṃgatāsuṃnihataṃmayā |
"Lakshmana! Today let the jackals, hawks and vultures descend on your bodystruck down by me and ceased of life fallen dead."
6.88.24
क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ।।6.88.24।। भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिहतंमया ।
kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ bhaktambhrātaramadyaivatvāṃdrakṣyatihataṃmayā |
"Highly stupid Rama will see you, a devoted brother, a true kshatriya ever ignoble, killed by me today."
6.88.25
विशस्तकवचंभूमौव्यपविद्धशराससनम् ।।6.88.25।। हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतंमया ।
viśastakavacaṃbhūmauvyapaviddhaśarāsasanam hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihataṃmayā |
"Saumithri, he (Rama) will see you struck by me fallen on the ground, shield broken and fallen down, bow thrown down and trunk with severed head."
6.88.26
इतिब्रुवाणंसङ्कृद्ध: परुषंरावणात्मजम् ।।6.88.26।। हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।
itibruvāṇaṃsaṅkṛddha: paruṣaṃrāvaṇātmajam hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |
When Indrajith was speaking harshly, enraged Lakshmana replied in a meaningful way with reason.
6.88.27
वाग्बलंत्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ।।6.88.27।। अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।
vāgbalaṃtyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |
"Evil minded Rakshasa! Give up that wasteful power of speech. You are cruel in action. What is the use of all this now? Show by good deeds and not by talk."
6.88.28
कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ।।6.88.28।। कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यांतवकत्थनम् ।
kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāṃtavakatthanam |
Rakshasa! What is the use of praising without performing action? Show by action and create trust that you can perform.
6.88.29
अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।6.88.29।। अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।
anuktvāparuṣaṃvākyaṃkiñcidapyanavakṣipan avikatthanvadhiṣyāmitvāṃpaśyapuruṣādhama |
"Lowly Rakshasa! without any harsh words, indeed without boasting, commenting, interrupting I will assail you. You may see."
6.88.30
इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ।।6.88.30।। निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।
ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |
Having spoken like that, Lakshmana stretching his arrows till the ear fixed five sharp arrows of high speed on the chest of Rakshasa.
6.88.31
सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ।।6.88.31।। नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।
supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |
The arrows being tied to good feathers glowing like serpents shone on the chest of Rakshasa like the rays of Sun.
6.88.32
सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ।।6.88.32।। सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।
saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |
Struck by the arrows, Indrajith in return furiously released three well aimed arrows at Lakshmana.
6.88.33
सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ।।6.88.33।। विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।
saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |
In that combat both Lakshmana and Indrajith pounding to win against each other was frightening.
6.88.34
उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ।।6.88.34।। उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।
ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |
Both were richly endowed with prowess, both were courageous, exceedingly difficult to conquer and peerless in might.
6.88.35
युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ।।6.88.35।। बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।
yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |
In the combat both the heroes fought displaying their might, shone like two planets in the heaven and fought like Indra and Vrta and were difficult to overcome.
6.88.36
युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ।।6.88.36।। बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ । नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ।।6.88.37।।
yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau | nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām
Then both the great warriors Lakshmana and Indrajith fought discharging many arrows, like lions among humans and Rakshasas respectively, looking out and seeking, dropping, and falling one over the other and stayed joyful. ।। इत्यार्षेवामलीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेअष्टाऽशीतितमस्सर्गः ।। This is the end of the eighty eighth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.