Skip to main content
KarmaVaani

Yuddha Kanda · Sarga 130

Yuddha Kanda, Sarga 130

The Book of War

  1. 6.130.1

    श्रुत्वातुपरमानन्दंभरतस्सत्यविक्रमः । हृष्टमाज्ञापयामासशत्रुघ्नंपरवीरहा ।।6.130.1।।

    śrutvātuparamānandaṃbharatassatyavikramaḥ | hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnaṃparavīrahā

    Hearing the delightful news, Bharata of truthful prowess, the destroyer of enemies, was very happy and ordered Shatrughna.

  2. 6.130.2

    दैवतानि च सर्वाणिचैत्यानिनगरस्य च । सुगन्धमाल्यैर्यादित्रैरर्चन्तु शुचयो नराः ।।6.130.2।।

    daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca | sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ

    "Let all gods in the temples of the capital be worshiped by people purifying themselves, duly adorned with fragrance and garlands."

  3. 6.130.3

    सूतास्स्तुतिपुराणज्ञास्सर्वेवैतालिकास्तथा । सर्वेवादित्रकुशलागणिकाश्चैवसङ्घशः ।।6.130.3।। राजदारास्तथामात्यास्सैन्यास्सेनाङ्गनागणाः । ब्राह्मणाश्चसराजन्याश्रेणिमुख्यास्तथागणाः ।।6.130.4।। अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभंमुखम् ।

    sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā | sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ | brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhaṃmukham |

    "Let the bards well versed in singing praises, charioteers, all courtesans, in groups, artists who can play musical instruments, similarly ministers, army men, traders, service providers, Kshatriyas, brahmins so also top people, troops proceed to see the moon like face of Rama."

  4. 6.130.4

    सूतास्स्तुतिपुराणज्ञास्सर्वेवैतालिकास्तथा । सर्वेवादित्रकुशलागणिकाश्चैवसङ्घशः ।।6.130.3।। राजदारास्तथामात्यास्सैन्यास्सेनाङ्गनागणाः । ब्राह्मणाश्चसराजन्याश्रेणिमुख्यास्तथागणाः ।।6.130.4।। अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभंमुखम् ।

    sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā | sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ | brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhaṃmukham |

    "Let the bards well versed in singing praises, charioteers, all courtesans, in groups, artists who can play musical instruments, similarly ministers, army men, traders, service providers, Kshatriyas, brahmins so also top people, troops proceed to see the moon like face of Rama."

  5. 6.130.5

    भरतस्यवच्श्रुत्वाशत्रुघ्नःपरवीरहा ।।6.130.5।। विष्टीरनेकसाहस्रीश्चोदयामानभागशः ।

    bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |

    Shatrughna, a destroyer of enemies, hearing the words of Bharata, ordered for many divisions of labour and the courageous ones to come.

  6. 6.130.6

    समीकुरुतनिम्नानिविषमानिसमानि च ।।6.130.6।। स्थानानितुनिरस्यन्तांनन्दिग्रामादितःपरम् ।

    samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca sthānānitunirasyantāṃnandigrāmāditaḥparam |

    From here (Nandigrama to Ayodhya) low lying areas are to be made even and uneven areas to be levelled.

  7. 6.130.7

    सिञ्चस्तुपृथिवींकृत्स्नांहिवशीतेववारिणा ।।6.130.7।। ततोऽभ्यवकिरन्त्वन्येलाजैःपुष्पैश्चसर्वतः ।

    siñcastupṛthivīṃkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |

    Let the ground be sprinkled with cold water and then parched grain and flowers to be sprinkled.

  8. 6.130.8

    सुमुच्छ्रितपताकास्तुरथ्याःपुरवरोत्तमेः ।।6.130.8।। शोभयन्तु च वेश्मानिसूर्यस्योदयनंप्रति ।

    sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanaṃprati |

    Let the streets of the foremost of the best cities (Ayodhya), be decorated with flags till the sun rises and houses be decorated.

  9. 6.130.9

    स्रग्दाममुक्तपुष्पैश्चसुगन्धै: पञ्चवर्णकैः ।।6.130.9।। राजमार्गमसम्बाधंकिरन्तुशतशोनराः ।

    sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhai: pañcavarṇakaiḥ rājamārgamasambādhaṃkirantuśataśonarāḥ |

    Let hundreds of people decorate with fragrant garlands of five colours closely tied and decorate the royal paths.

  10. 6.130.10

    तस्तच्छासनंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमुदान्विताः ।।6.130.10।। धृष्टिर्जयन्तोविजयस्सिद्धार्थश्चार्थसाधकः । अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चापिनिर्ययुः ।।6.130.11।।

    tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ | aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ

    On hearing Shatrughna's command, all the eight ministers, Dhristi, Jayanta, Vijaya, Siddhartha, Arthasadhaka, Ashoka, and Mantrapala issued forth with great joy.

  11. 6.130.11

    तस्तच्छासनंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमुदान्विताः ।।6.130.10।। धृष्टिर्जयन्तोविजयस्सिद्धार्थश्चार्थसाधकः । अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चापिनिर्ययुः ।।6.130.11।।

    tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ | aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ

    On hearing Shatrughna's command, all the eight ministers, Dhristi, Jayanta, Vijaya, Siddhartha, Arthasadhaka, Ashoka, and Mantrapala issued forth with great joy.

  12. 6.130.12

    मत्तैर्नागसहस्रैश्चसध्वजैस्सुविभूषितैः । अपरेहेमकक्षाभिस्सगजाभिःकरेणुभिः ।।6.130.12।। निर्ययुस्तुररथैश्चसुमहारथाः ।

    mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ | aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |

    Seated on top of thousands of well decorated elephants in rut, and on the best of horses, people went (to receive Rama). Female elephants had golden girths on their waist. Best charioteers on best chariots proceeded.

  13. 6.130.13

    शक्त्यृष्टिपाशहस्तानांसध्वजानांपताकिनाम् ।।6.130.13।। तुरगाणांसहस्रैश्चमुख्यैर्मुख्यतरान्वितैः । पदातीनांसहस्रैश्चवीराःपरिवृताययुः ।।6.130.14।।

    śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāṃpatākinām turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ | padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ

    Chiefs on horses, champions in thousands went surrounded by thousands of foot soldiers carrying javelins, spears, and nooses.

  14. 6.130.14

    शक्त्यृष्टिपाशहस्तानांसध्वजानांपताकिनाम् ।।6.130.13।। तुरगाणांसहस्रैश्चमुख्यैर्मुख्यतरान्वितैः । पदातीनांसहस्रैश्चवीराःपरिवृताययुः ।।6.130.14।।

    śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāṃpatākinām turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ | padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ

    Chiefs on horses, champions in thousands went surrounded by thousands of foot soldiers carrying javelins, spears, and nooses.

  15. 6.130.15

    ततोयानान्युपारूढास्सर्वादशरथस्त्रियः । कौसल्यांप्रमुखेकृत्वासुमित्रांचापिनिर्ययुः ।।6.130.15।। कैकेय्यासहिताःसर्वानन्दिग्राममुपागमन् ।

    tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ | kausalyāṃpramukhekṛtvāsumitrāṃcāpiniryayuḥ kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |

    Then all the consorts of Dasharatha, keeping Kausalya and Sumitra in front, seated in palanquin accompanied by Kaikeyi, started from Nandigram.

  16. 6.130.16

    द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ।।6.130.16।। माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः । शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ।।6.130.17।। आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः । पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ।।6.130.18।। शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते । उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।।6.130.19।। भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः । प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैस्सह ।।6.130.20।।

    dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ | śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ | pāṇḍuraṃchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite | upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ | pratyudyayautadārāmaṃmahātmāsacivaissaha

    Then the foremost of brahmins, leaders with garlands and Modaka sweets in hand, surrounded by ministers went with righteous Bharata, accompanied by bards praising, accompanied by sounds of blowing conches and drums and greeting. Bharata was emaciated due to fastings, was desperate, wearing bark fabric and skin of antelope. The great soul Bharata, knower of righteous responsibilities, greeting, experienced great joy, on hearing about the returning of the brother. Decorated with white garlands, he carried Rama's sandals on his head. His friends accompanied him and took with him a yellow umbrella adorned with gold, worthy of kings and white whisks. Bharata went to receive Sri Rama.

  17. 6.130.17

    द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ।।6.130.16।। माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः । शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ।।6.130.17।। आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः । पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ।।6.130.18।। शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते । उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।।6.130.19।। भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः । प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैस्सह ।।6.130.20।।

    dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ | śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ | pāṇḍuraṃchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite | upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ | pratyudyayautadārāmaṃmahātmāsacivaissaha

    Then the foremost of brahmins, leaders with garlands and Modaka sweets in hand, surrounded by ministers went with righteous Bharata, accompanied by bards praising, accompanied by sounds of blowing conches and drums and greeting. Bharata was emaciated due to fastings, was desperate, wearing bark fabric and skin of antelope. The great soul Bharata, knower of righteous responsibilities, greeting, experienced great joy, on hearing about the returning of the brother. Decorated with white garlands, he carried Rama's sandals on his head. His friends accompanied him and took with him a yellow umbrella adorned with gold, worthy of kings and white whisks. Bharata went to receive Sri Rama.

  18. 6.130.18

    द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ।।6.130.16।। माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः । शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ।।6.130.17।। आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः । पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ।।6.130.18।। शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते । उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।।6.130.19।। भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः । प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैस्सह ।।6.130.20।।

    dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ | śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ | pāṇḍuraṃchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite | upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ | pratyudyayautadārāmaṃmahātmāsacivaissaha

    Then the foremost of brahmins, leaders with garlands and Modaka sweets in hand, surrounded by ministers went with righteous Bharata, accompanied by bards praising, accompanied by sounds of blowing conches and drums and greeting. Bharata was emaciated due to fastings, was desperate, wearing bark fabric and skin of antelope. The great soul Bharata, knower of righteous responsibilities, greeting, experienced great joy, on hearing about the returning of the brother. Decorated with white garlands, he carried Rama's sandals on his head. His friends accompanied him and took with him a yellow umbrella adorned with gold, worthy of kings and white whisks. Bharata went to receive Sri Rama.

  19. 6.130.19

    द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ।।6.130.16।। माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः । शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ।।6.130.17।। आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः । पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ।।6.130.18।। शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते । उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।।6.130.19।। भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः । प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैस्सह ।।6.130.20।।

    dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ | śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ | pāṇḍuraṃchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite | upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ | pratyudyayautadārāmaṃmahātmāsacivaissaha

    Then the foremost of brahmins, leaders with garlands and Modaka sweets in hand, surrounded by ministers went with righteous Bharata, accompanied by bards praising, accompanied by sounds of blowing conches and drums and greeting. Bharata was emaciated due to fastings, was desperate, wearing bark fabric and skin of antelope. The great soul Bharata, knower of righteous responsibilities, greeting, experienced great joy, on hearing about the returning of the brother. Decorated with white garlands, he carried Rama's sandals on his head. His friends accompanied him and took with him a yellow umbrella adorned with gold, worthy of kings and white whisks. Bharata went to receive Sri Rama.

  20. 6.130.20

    द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैस्सनैगमैः ।।6.130.16।। माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः । शङ्खभेरीनिनादैश्चवन्दिभिश्चाभिवनन्दितः ।।6.130.17।। आर्यपादौगृहीत्वातौशिरसाधर्मकोविदः । पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम् ।।6.130.18।। शुक्ले च वालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते । उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।।6.130.19।। भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः । प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैस्सह ।।6.130.20।।

    dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ | śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ | pāṇḍuraṃchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite | upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ | pratyudyayautadārāmaṃmahātmāsacivaissaha

    Then the foremost of brahmins, leaders with garlands and Modaka sweets in hand, surrounded by ministers went with righteous Bharata, accompanied by bards praising, accompanied by sounds of blowing conches and drums and greeting. Bharata was emaciated due to fastings, was desperate, wearing bark fabric and skin of antelope. The great soul Bharata, knower of righteous responsibilities, greeting, experienced great joy, on hearing about the returning of the brother. Decorated with white garlands, he carried Rama's sandals on his head. His friends accompanied him and took with him a yellow umbrella adorned with gold, worthy of kings and white whisks. Bharata went to receive Sri Rama.

  21. 6.130.21

    अश्वानांखुरशब्दैश्चरथनेमिस्वनेन च । शङ्खदुन्दुभिनादेनसञ्चचालेवमेदिनी ।।6.130.21।।

    aśvānāṃkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca | śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī

    The earth shook by the sounds of hooves of the horses, sounds of conches and drums, and the rattling of the chariot wheels.

  22. 6.130.22

    कृत्स्नंतुनगरंतत्तुनन्दिग्राममुपागमत् । समीक्ष्यभरतोवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।।6.130.22।।

    kṛtsnaṃtunagaraṃtattunandigrāmamupāgamat | samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam

    Reviewing the arrangements, Bharata spoke these words to wind god's son, Hanuman.

  23. 6.130.23

    कच्चिन्नखलुकापेयीसेव्यतेचकचित्तता । न हिपश्यामिकाकुत्स्थंराममार्यंपरन्तपम् ।।6.130.23।।

    kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā | na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryaṃparantapam

    "O monkey! Indeed, you monkey being fickle minded, hope you have not resorted to your nature. I am not seeing noble Rama, the tormentor of enemies."

  24. 6.130.24

    अथैवमुक्तेवचनेहनूमानिदमब्रवीत् । अर्थ्यंविज्ञापयन्नेवभरतंसत्यविक्रमम् ।।6.130.24।।

    athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt | arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam

    And then Bharata having spoken that way, Hanuman understood the meaning of his words and spoke thus.

  25. 6.130.25

    सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् । भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ।।6.130.25।। तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप । ससैन्यस्यतवातिथ्यंकृतंसर्वगुणान्वितम् ।।6.130.26।। निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् । मन्येवानरसेनासानदींतरतिगोमतीम् ।।6.130.27।।

    sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān | bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa | sasainyasyatavātithyaṃkṛtaṃsarvaguṇānvitam nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām | manyevānarasenāsānadīṃtaratigomatīm

    "By the grace of Bharadwaja, all the trees have fruits shedding sweet juice, and in bloom, the Vanaras are very delighted. The forest rangers are making terrific sounds. The tormentor of enemies, endowed with all virtues, by virtue of the boon given by Indra extended hospitality to the Vanara army. I think they are crossing the river Gomathi now."

  26. 6.130.26

    सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् । भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ।।6.130.25।। तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप । ससैन्यस्यतवातिथ्यंकृतंसर्वगुणान्वितम् ।।6.130.26।। निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् । मन्येवानरसेनासानदींतरतिगोमतीम् ।।6.130.27।।

    sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān | bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa | sasainyasyatavātithyaṃkṛtaṃsarvaguṇānvitam nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām | manyevānarasenāsānadīṃtaratigomatīm

    "By the grace of Bharadwaja, all the trees have fruits shedding sweet juice, and in bloom, the Vanaras are very delighted. The forest rangers are making terrific sounds. The tormentor of enemies, endowed with all virtues, by virtue of the boon given by Indra extended hospitality to the Vanara army. I think they are crossing the river Gomathi now."

  27. 6.130.27

    सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान् प्राप्यमधुस्रवान् । भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान् ।।6.130.25।। तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरन्तप । ससैन्यस्यतवातिथ्यंकृतंसर्वगुणान्वितम् ।।6.130.26।। निस्स्वन्श्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम् । मन्येवानरसेनासानदींतरतिगोमतीम् ।।6.130.27।।

    sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān | bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa | sasainyasyatavātithyaṃkṛtaṃsarvaguṇānvitam nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām | manyevānarasenāsānadīṃtaratigomatīm

    "By the grace of Bharadwaja, all the trees have fruits shedding sweet juice, and in bloom, the Vanaras are very delighted. The forest rangers are making terrific sounds. The tormentor of enemies, endowed with all virtues, by virtue of the boon given by Indra extended hospitality to the Vanara army. I think they are crossing the river Gomathi now."

  28. 6.130.28

    रजोवर्षंसमुद्भूतंपश्यसालवनंप्रति । मन्येसालवनंरम्यंलोपयन्तिप्लवङ्गमाः ।।6.130.28।।

    rajovarṣaṃsamudbhūtaṃpaśyasālavanaṃprati | manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ

    "See the rain of dust started at Sala Forest. Vanaras are shaking the beautiful Sala grove, I think."

  29. 6.130.29

    तदेतद्दृश्यतेदूराद्विमानंचन्द्रसन्निभम् । विमानंपुष्पकंदिव्यंमनसाब्रह्मनिर्मितम् ।।6.130.29।।

    tadetaddṛśyatedūrādvimānaṃcandrasannibham | vimānaṃpuṣpakaṃdivyaṃmanasābrahmanirmitam

    Pushpaka is seen at a distance, resembling the moon. This wonderful Pushpaka has been created through Brahma's mind.

  30. 6.130.30

    रावणंबान्धवैःसार्थंहत्वालब्धंमहात्मना । तरुणादित्यसङ्काशंविमानंरामवाहनम् ।।6.130.30।। धनदस्यप्रसादेनदिव्यमेतन्मनोजवम् ।

    rāvaṇaṃbāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhaṃmahātmanā | taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |

    "Rama's vehicle is amazing, and he got it by killing Ravana and his relatives. It shines brightly like the rising sun, and it speeds at the thought of mind. Kubera got this aerial car by Brahma's grace."

  31. 6.130.31

    एतस्मिन् भ्रातरौवीरौवैदेह्यासहराघवौ ।।6.130.31।। सुग्रीवश्चमहातेजाराक्षसश्चविभीषणः ।

    etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

    "Heroic Raghava brothers are there with Vaidehi, that highly energetic Sugriva and Rakshasa Vibheeshana also."

  32. 6.130.32

    एतोहर्षसमुद्भूतोनिःस्वनोदिवमस्पृशत् ।।6.130.32।। स्त्रीबालयुववृद्धानांरामोऽयमितिकीर्तिते ।

    etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |

    Then when "Sri Rama is here" was uttered a fantastic expression of joy of the women, young, youth and aged was heard, which reached the heaven.

  33. 6.130.33

    रथकुञ्जरवाजिभ्यस्तेऽवतीर्यमहींगताः ।।6.130.33।। ददृशुस्तंविमानस्थंनरास्सोममिवाम्बरे ।

    rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṃgatāḥ dadṛśustaṃvimānasthaṃnarāssomamivāmbare |

    Those people on the chariots, elephants and horses got down and saw them on the moon like Pushpaka.

  34. 6.130.34

    प्राज्ञलिर्भरतोभूत्वाप्रसृष्टोराघवोन्मुखः ।।6.130.34।। स्वागतेनयथार्हेणततोराममपूजयत् ।

    prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |

    Highly rejoiced, Bharata offered salutations standing as he ought to within himself and worshiped Sri Rama from a distance.

  35. 6.130.35

    मनसाब्रह्मणासृष्टेविमानेभरताग्रजः ।।6.130.35।। रराजपृथुदीर्घाक्षोवज्रपाणिरिवापरः ।

    manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |

    Sri Rama, elder brother of Bharata shone in the aerial car created by Brahma like another Indra.

  36. 6.130.36

    ततोविमानाग्रगतंभरतोभ्रातरंतदा ।।6.130.36।। ववन्देप्रणतोरामंमेरुस्थमिवभास्करम् ।

    tatovimānāgragataṃbharatobhrātaraṃtadā vavandepraṇatorāmaṃmerusthamivabhāskaram |

    Then Bharata offered salutations with joined palms to Sri Rama seated in the peak of Pushpaka like saluting Sun from the mountain Meru.

  37. 6.130.37

    ततोरामाभ्यनुज्ञातंतद्विमानमनुत्तमम् ।।6.130.37।। हंसयुक्तंमहावेगंनिपपातमहीतले ।

    tatorāmābhyanujñātaṃtadvimānamanuttamam haṃsayuktaṃmahāvegaṃnipapātamahītale |

    Then that excellent Pushpaka which had pictures of swans on it came down to the ground with Rama's permission.

  38. 6.130.38

    आपितोविमानंतद्भरतस्सत्यविक्रमः ।।6.130.38।। राममासाद्यमुदितःपुनरेवाभ्यवादयत् ।

    āpitovimānaṃtadbharatassatyavikramaḥ rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |

    Bharata of unfailing valour duly permitted to ascend Pushpaka by Sri Rama, reached Rama and once again offered salutations to Rama.

  39. 6.130.39

    तंसमुत्थाप्यकाकुत्स्थश्चिरस्याक्षिरथंगतम् ।।6.130.39।। अङ्केभरतमारोप्यमुदितःपरिषस्वजे ।

    taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṃgatam aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |

    Kakuthsa Rama happily lifting up Bharata, who came into his sight after long, on to his thigh embraced him.

  40. 6.130.40

    ततोलक्ष्मणमासाद्यवैदेहीं च परन्तपः ।।6.130.40।। अथाभ्यवादयप्रतीतोभरतोनामचाब्रवीत् ।

    tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |

    Then the tormentor of enemies, Bharata approached Lakshmana and then greeted Vaidehi and announced his name.

  41. 6.130.41

    सुग्रीवंकेकयीपुत्रोजाम्बवन्तमथाङ्गदम् ।।6.130.41।। मैन्दं च द्विविदंनीलमृषभंपरिषस्वजे ।

    sugrīvaṃkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam maindaṃ ca dvividaṃnīlamṛṣabhaṃpariṣasvaje |

    Bharata, the son of Kaikeyi thereafter embraced Sugriva, Jambavantha, Angada, Mainda, Dwivivida, Nila and Rshaba.

  42. 6.130.42

    सुषेणं च नलंचैवगवाक्षंगन्धमादनम् ।।6.130.42।। शरभंपनसंचैवपरितःपरिषस्वजे ।

    suṣeṇaṃ ca nalaṃcaivagavākṣaṃgandhamādanam śarabhaṃpanasaṃcaivaparitaḥpariṣasvaje |

    He embraced Sushena, Nala, Gavaksha, Gandhamadana, Sarabha, Panasa who were around.

  43. 6.130.43

    तेकृत्वामानुषंरूपंवानराःकामरूपिणः ।।6.130.43।। कुशलंपर्यपृच्छंस्तेप्रहृष्टाभरतंतदा ।

    tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ kuśalaṃparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharataṃtadā |

    Then he inquired about the welfare of those Vanaras who can take any form at will, who were in human form and was delighted.

  44. 6.130.44

    अथाब्रवीद्राजपुत्रस्सुग्रीवंवानरर्षभम् ।।6.130.44।। परिष्वज्यमहातेजाभरतोधर्मिणांवरः ।

    athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |

    And thereafter highly brilliant, foremost among the righteous, prince Bharata embraced Sugriva, the bull among Vanaras and spoke.

  45. 6.130.45

    त्वम्स्माकंचतुर्णांवैभ्रातासुग्रीवपञ्चमः ।।6.130.45।। सौहार्दाज्जायतेमित्रमपकारोऽरिलक्षणम् ।

    tvamsmākaṃcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |

    "Sugriva, you are the fifth brother to four of us and should have been born like that" said Bharata. One who helps becomes friend and maleficence is a sign of an enemy.

  46. 6.130.46

    विभीषणं च भरतःसान्त्ववाक्यमथाब्रवीत् ।।6.130.46।। दिष्ट्यात्वयासहायेनकृतंकर्मसुदुष्करम् ।

    vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṃkarmasuduṣkaram |

    And then Bharata spoke this good word. "Luckily with your help, the very difficult task was done."

  47. 6.130.47

    शत्रुघ्नश्चतदाराममभिवाद्यसलक्ष्मणम् ।।6.130.47।। सीतायाश्चरणौवीरोविनयादभ्यवादयत् ।

    śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |

    Then hero Shatrughna and Lakshmana also greeted Rama and then worshipped Sita also.

  48. 6.130.48

    रामोमातरमासाद्यविवर्णांशोककर्शिताम् ।।6.130.48।। जग्राहप्रणतःपादौमनोमातुःप्रहर्षयन् ।

    rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |

    Rama reached his mother who was pale and emaciated in grief and offered salutations clasping her feet in obedience and was delighted in his mind.

  49. 6.130.49

    अभिवाद्यसुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।।6.130.49।। स मात्रूश्चततस्सर्वापुरोहितमुपागमत् ।

    abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |

    Then he greeted Sumitra, and illustrious Kaikeyi also and then all the mothers and the priests who had come.

  50. 6.130.50

    स्वागतंतेमहाबाहोकौसल्यानन्दवर्धना ।।6.130.50।। इतिप्राञ्जलयःसर्वेनागराराममब्रुवन् ।

    svāgataṃtemahābāhokausalyānandavardhanā itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |

    "Welcome to you mighty armed Rama, enhancer of Kausalya's joy" saying so citizens of the city spoke with folded hand s greeting Rama.

  51. 6.130.51

    तान्यञ्जलिसहस्राणिप्रगृहीतानिनागरैः ।।6.130.51।। व्याकोचानीवपद्मानिददर्शभरताग्रजः ।

    tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |

    The citizens in thousands greeting Rama, elder brother of Bharata lifting up their hand s with folded palms seemed like lotus buds.

  52. 6.130.52

    पादुकेतेतुरामस्यगृहीत्वाभरतस्स्वयम् ।।6.130.52।। चरणाभ्यांनरेन्द्रस्ययोजयामासधर्मवित् ।

    pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam caraṇābhyāṃnarendrasyayojayāmāsadharmavit |

    Taking the sandals given to Bharata, the knower of dharma put on the sandals on Rama's feet by himself.

  53. 6.130.53

    अब्रवीच्चतदारामंभरतः स कृताञ्जलिः ।।6.130.53।। एतत्तेसकलंराज्यंन्यासंनिर्यातितंमया ।

    abravīccatadārāmaṃbharataḥ sa kṛtāñjaliḥ etattesakalaṃrājyaṃnyāsaṃniryātitaṃmayā |

    Bharata then greeted Rama with folded palms, spoke saying, "this kingdom and everything held in trust by me is returned to you."

  54. 6.130.54

    अद्यजन्मकृतार्थंमेसम्वृत्तश्चमनोरथः ।।6.130.54।। यत्त्वांपश्यामिराजानमयोध्यांपुनरागतम् ।

    adyajanmakṛtārthaṃmesamvṛttaścamanorathaḥ yattvāṃpaśyāmirājānamayodhyāṃpunarāgatam |

    Today my life is fulfilled, my wish is completed. I am seeing you returned to Ayodhya again as king of this kingdom.

  55. 6.130.55

    अवेक्षतांभवान्शोकंकोष्ठागारंगृहंबलम् ।।6.130.55।। भवतस्तेजसासर्वंकृतंदशगुणंमया ।

    avekṣatāṃbhavānśokaṃkoṣṭhāgāraṃgṛhaṃbalam bhavatastejasāsarvaṃkṛtaṃdaśaguṇaṃmayā |

    You may review your treasury, granary, palaces, army. Everything has increased tenfold by me by virtue of your brilliance.

  56. 6.130.56

    तथाब्रुवाणंभरतंदृष्टवातंभ्रातृवत्सलम् ।।6.130.56।। मुमुचुर्वानराबाष्पंराक्षसश्चविभीषणः ।

    tathābruvāṇaṃbharataṃdṛṣṭavātaṃbhrātṛvatsalam mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

    Seeing Bharata, the lover of his brother, who spoke like that, the Vanaras, Rakshasas, and Vibheeshana shed tears.

  57. 6.130.57

    ततःप्रहर्षाद्भरतमङ्गमारोप्यराघवः ।।6.130.57।। ययौतेनविमानेनससैन्योभरताश्रमम् ।

    tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |

    Then rejoiced Raghava took Bharata on his lap and flew to Bharata's hermitage with the army.

  58. 6.130.58

    भरताश्रममासाद्यससैन्योराघवस्तदा ।।6.130.58।। अवतीर्यविमानाग्रादवतस्थेमहीतले ।

    bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |

    Raghava alighted from the top of the Pushpaka on reaching the hermitage of Bharata and stood on ground.

  59. 6.130.59

    अब्रवीत्तुतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ।।6.130.59।। वहवैश्रवणंदेवमनुजानामिगम्यताम् ।

    abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam vahavaiśravaṇaṃdevamanujānāmigamyatām |

    Then Rama told Pushpaka that he was permitted to go to God Vysravana.

  60. 6.130.60

    ततोरामाभ्यनुज्ञातंतद्विमानमनुत्तमम् ।।6.130.60।। उत्तरांदिशमुद्दिश्यजगामधनदालयम् ।

    tatorāmābhyanujñātaṃtadvimānamanuttamam uttarāṃdiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |

    That aerial car duly permitted by Rama rose up to go to Kubera and set out in the northern direction and flew.

  61. 6.130.61

    विमानंपुष्पकंदिव्यंसम्गृहीतंतुरक्षसा ।।6.130.61।। अगमद्धनदंवेगाद्रामवाक्यप्रचोदितम् ।

    vimānaṃpuṣpakaṃdivyaṃsamgṛhītaṃturakṣasā agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |

    That wonderful Pushpaka received from Rakshasa impelled by Rama's order speedily went to Kubera.