Yuddha Kanda · Sarga 111
Yuddha Kanda, Sarga 111
The Book of War
6.111.1
अथसंस्मारयामासमातलिराघवंतदा । अजानन्निवकिंवीरत्वमेनमनुवर्तसे ।।6.111.1।।
athasaṃsmārayāmāsamātalirāghavaṃtadā | ajānannivakiṃvīratvamenamanuvartase
Matali reminded Rama in this way," O heroic Rama, why are you doing this way, as if you do not know?"
6.111.2
विसृजास्मैवधायत्वमस्त्रंपैतामहंप्रभो । विनाशकालःकथितोःयःसुरैःसोऽद्यवर्तते ।।6.111.2।।
visṛjāsmaivadhāyatvamastraṃpaitāmahaṃprabho | vināśakālaḥkathitoḥyaḥsuraiḥso'dyavartate
"O king! As spoken by Suras, the destruction of Ravana has come now. Use the missile of the creator Brahma."
6.111.3
ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः । जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।6.111.3।। यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः । ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।6.111.4।।
tataḥsaṃsmāritorāmastenavākyenamātaleḥ | jagrāha sa śaraṃdīptaṃniḥśvasantamivoragam yaṃtasmaiprathamaṃprādādagastyobhagavānṛṣiḥ | brahmadattaṃmahābāṇamamoghaṃyudhivīryavān
Suggested and reminded by Matali, valiant Sri Rama seized hold of the wonderful glowing arrow, bestowed by Brahma, and given by the divine to sage Agastya first. Breathing heavily, like a serpent, Rama seized the arrow.
6.111.4
ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः । जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।6.111.3।। यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः । ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।6.111.4।।
tataḥsaṃsmāritorāmastenavākyenamātaleḥ | jagrāha sa śaraṃdīptaṃniḥśvasantamivoragam yaṃtasmaiprathamaṃprādādagastyobhagavānṛṣiḥ | brahmadattaṃmahābāṇamamoghaṃyudhivīryavān
Suggested and reminded by Matali, valiant Sri Rama seized hold of the wonderful glowing arrow, bestowed by Brahma, and given by the divine to sage Agastya first. Breathing heavily, like a serpent, Rama seized the arrow.
6.111.5
ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा । दत्तंसुरपतेःपूर्वंत्रिलोकजयकाङ्क्षिणः ।।6.111.5।।
brahmaṇānirmitaṃpūrvamindrārthamamitaujasā | dattaṃsurapateḥpūrvaṃtrilokajayakāṅkṣiṇaḥ
Earlier, this powerful arrow was created for Indra's sake by Brahma and was bestowed to Indra, the king of gods, who was desirous of conquering the three worlds.
6.111.6
यस्यवाजेषुपवनःफलेपावकभास्करौ । शरीरमाकाशमयंगौरवेमेरुमन्दरौ ।।6.111.6।।
yasyavājeṣupavanaḥphalepāvakabhāskarau | śarīramākāśamayaṃgauravemerumandarau
The wind god presided over its feathers, the fire god and the Sun god presided over its head, its energy was presided over by Meru and Mandara mountains and its weight by the sky.
6.111.7
जाज्वल्यमानंवपुषासुपुङ्खंहेमभूषितम् । तेजसासर्वभूतानांकृतंभास्करवर्चसम् ।।6.111.7।।
jājvalyamānaṃvapuṣāsupuṅkhaṃhemabhūṣitam | tejasāsarvabhūtānāṃkṛtaṃbhāskaravarcasam
Its form was shining with feathers, decked with gold, splendid with all elements and brilliant like the sun.
6.111.8
सधूममिवकालानगिंदीप्तमाशीविषोपमम् । नरनागाश्ववृद्धानांभेदनंक्षिप्रकारिणम् ।।6.111.8।।
sadhūmamivakālānagiṃdīptamāśīviṣopamam | naranāgāśvavṛddhānāṃbhedanaṃkṣiprakāriṇam
Like fire at the time of dissolution of the universe, burning like venomous serpent, capable of splitting hosts of enemy, men, elephants, and horses and quick in action.
6.111.9
द्वाराणांपरिघाणां च गिरीणांचापिभेदनम् । नानारुधिरदिग्धाङ्गंमेदोदिग्धंसुदारुणम् ।।6.111.9।।
dvārāṇāṃparighāṇāṃ ca girīṇāṃcāpibhedanam | nānārudhiradigdhāṅgaṃmedodigdhaṃsudāruṇam
Capable of splitting gateways, iron bars, even mountains, smeared with blood and brain marrow of various Asuras, of dreadful appearance.
6.111.10
वज्रसारंमहानादंनानासमितिदारणम् । सर्ववित्रासनंभीमंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।।6.111.10।।
vajrasāraṃmahānādaṃnānāsamitidāraṇam | sarvavitrāsanaṃbhīmaṃśvasantamivapannagam
Strong as thunderbolt, loud sounding, dispersing every deceitful kind of army, frightening to all kinds of beings, hissing like a serpent.
6.111.11
कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम् । नित्यंभक्षप्रदंयुद्धेयमरूपंभयापहम् ।।6.111.11।।
kaṅkagṛdhrabakānāṃ ca gomāyugaṇarakṣasām | nityaṃbhakṣapradaṃyuddheyamarūpaṃbhayāpaham
In war, it provides food for buzzards, vultures, and herons, and also jackals and Rakshasas, causing terror in the form of Yama (God of death).
6.111.12
नन्दनंवानरेन्द्राणांरक्षसामवसादनम् । वाजितंविविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ।।6.111.12।।
nandanaṃvānarendrāṇāṃrakṣasāmavasādanam | vājitaṃvividhairvājaiścārucitrairgarutmataḥ
Provides delight for Vanara chiefs, causes destruction of Rakshasas, provides picturesque plumes of eagles to arrows.
6.111.13
तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् । द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।6.111.13।। अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः । वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।6.111.14।।
tamuttameṣuṃlokānāmikṣvākubhayanāśanam | dviṣatāṃkīrtiharaṇaṃpraharṣakaramātmanaḥ abhimnatyatatorāmastaṃmaheṣuṃmahābalaḥ | vedaproktenavidhināsandadhekārmukebalī
The great arrow, was a dispeller of fear of enemies to Ikshvaku kings, which takes away the glory of enemies, delighting to oneself, chanting vedas as per tradition, charging with mystic power, mighty strong Rama fitted to the bow.
6.111.14
तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् । द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।6.111.13।। अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः । वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।6.111.14।।
tamuttameṣuṃlokānāmikṣvākubhayanāśanam | dviṣatāṃkīrtiharaṇaṃpraharṣakaramātmanaḥ abhimnatyatatorāmastaṃmaheṣuṃmahābalaḥ | vedaproktenavidhināsandadhekārmukebalī
The great arrow, was a dispeller of fear of enemies to Ikshvaku kings, which takes away the glory of enemies, delighting to oneself, chanting vedas as per tradition, charging with mystic power, mighty strong Rama fitted to the bow.
6.111.15
तस्मिन् सधनीयमानेतुराघवेणशरोत्तमे । सर्वभूतानिसन्त्रेसुश्चचाल च वसुन्धरा ।।6.111.15।।
tasmin sadhanīyamāneturāghaveṇaśarottame | sarvabhūtānisantresuścacāla ca vasundharā
As Raghava started fixing his excellent arrow, all beings got terrified and the earth shook.
6.111.16
स रावणायसङ्रुद्धोभृशमायम्यकार्मुकम् । चिक्षेपपरमायत्तःशरंमर्मविदारणम् ।।6.111.16।।
sa rāvaṇāyasaṅruddhobhṛśamāyamyakārmukam | cikṣepaparamāyattaḥśaraṃmarmavidāraṇam
Rama, provoked by anger, stretched the bow to full length, very well prepared, released the arrow on Ravana, which was capable of tearing into the vital parts.
6.111.17
स वज्रइवदुर्धर्षोवज्रिबाहुविसर्जितः । कृतान्तइवचावार्योन्यपतद्रावणोरसि ।।6.111.17।।
sa vajraivadurdharṣovajribāhuvisarjitaḥ | kṛtāntaivacāvāryonyapatadrāvaṇorasi
Like the thunderbolt hurled by the arm of Indra, difficult to obstruct, capable of bringing life to an end, that arrow released by Rama penetrated into Ravana's chest.
6.111.18
स विसृष्टोमहावेगश्शरीरान्तकरश्शरः । चिच्छेदहृदयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।6.111.18।।
sa visṛṣṭomahāvegaśśarīrāntakaraśśaraḥ | cicchedahṛdayaṃtasyarāvaṇasyadurātmanaḥ
Loosed at high velocity, that arrow capable of putting an end to the body, split as under the heart of evilminded Ravana
6.111.19
रुधिराक्तस्सवेगेनशरीरान्तकरःशरः । रावणस्यहरन्प्राणान्विवेशधरणीतलम् ।।6.111.19।।
rudhirāktassavegenaśarīrāntakaraḥśaraḥ | rāvaṇasyaharanprāṇānviveśadharaṇītalam
That arrow which was capable of putting an end to the body took out Ravana's life and smeared with blood, it entered the earth.
6.111.20
स शरोरावणंहत्वारुधिरार्द्रीकृतच्छविः । कृतकर्मानिभृतवत्स्वतूणींपुनराविशत् ।।6.111.20।।
sa śarorāvaṇaṃhatvārudhirārdrīkṛtacchaviḥ | kṛtakarmānibhṛtavatsvatūṇīṃpunarāviśat
That arrow of Rama, on killing Ravana, soaked in blood, having accomplished the task quietly reentered its quiver.
6.111.21
तस्यहस्ताद्धतस्याशुकार्मुकं च ससायकम् । निपपातसहप्राणैर्भ्रश्यमानस्यजीवितात् ।।6.111.21।।
tasyahastāddhatasyāśukārmukaṃ ca sasāyakam | nipapātasahaprāṇairbhraśyamānasyajīvitāt
Thus, when Ravana was killed and lost his life, the bow and arrow in his hand also fell along with his life breath.
6.111.22
गतासुर्भीमवेगस्तुनैरृतेन्द्रोमहाद्युतिः । पपातस्यन्दनाद्भूमौवृत्रोवज्रहतोयथा ।।6.111.22।।
gatāsurbhīmavegastunairṛtendromahādyutiḥ | papātasyandanādbhūmauvṛtrovajrahatoyathā
The king of Rakshasas, who possessed terrific speed and courage, having lost life, fell on earth like Vrttra struck down by thunderbolt.
6.111.23
तंदृष्टवापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः । हतनाधाभयत्रस्तास्सर्वतस्सम्प्रदुद्रुवुः ।।6.111.23।।
taṃdṛṣṭavāpatitaṃbhūmauhataśeṣāniśācarāḥ | hatanādhābhayatrastāssarvatassampradudruvuḥ
Seeing their Lord killed and fallen on the ground, the leftover night rangers fled all over in fear.
6.111.24
सर्वतश्चाभिपेतुस्तान्वानराद्रुमयोधिनः । दशग्रीववधंदृष्टवावानराजितकाशिनः ।।6.111.24।।
sarvataścābhipetustānvānarādrumayodhinaḥ | daśagrīvavadhaṃdṛṣṭavāvānarājitakāśinaḥ
Seeing Ravana killed, the Vanaras holding trees went roaming on all sides, feeling triumphant.
6.111.25
अर्दितावानरैर्भ्रष्टालङ्कामभ्यपतन् भयात् । हताश्रयात्वात्करुणैर्भाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ।।6.111.25।।
arditāvānarairbhraṣṭālaṅkāmabhyapatan bhayāt | hatāśrayātvātkaruṇairbhāṣpaprasravaṇairmukhaiḥ
The Rakshasas hurt by the Vanaras, lost battle and their king killed, were piteous and went towards Lanka in fear, eyes filled with tears.
6.111.26
ततोविनेदुःसम्हृष्टावानराःजितकाशिनः । वदन्तोराघवजयंरावणस्य ज तद्वधम् ।।6.111.26।।
tatovineduḥsamhṛṣṭāvānarāḥjitakāśinaḥ | vadantorāghavajayaṃrāvaṇasya ja tadvadham
Then the Vanaras, feeling triumphant, got highly excited over Rama's victory and the death of Ravana, and shouted aloud in joy.
6.111.27
अथान्तरिक्षेव्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्धुभिः । दिव्यगन्धशहस्तत्रमारुतस्सुसुकोववौ ।।6.111.27।।
athāntarikṣevyanadatsaumyastridaśadundhubhiḥ | divyagandhaśahastatramārutassusukovavau
And then thirty drums of gods sounded in the sky. Divine fragrant pleasant breeze blew.
6.111.28
निपपातान्तरिक्षाच्चपुष्पवृष्टिस्तदाभुवि । किरन्तीराघवरथंदुरवापामनोहरा ।।6.111.28।।
nipapātāntarikṣāccapuṣpavṛṣṭistadābhuvi | kirantīrāghavarathaṃduravāpāmanoharā
Then from heaven, a very pleasing shower of flowers, difficult to know from where, fell on Raghava's chariot covering it and dropped on the ground.
6.111.29
राघवस्तवसंयुक्तागगने च विशुश्रुवे । साधुसाध्वितिवागग्य्रादेवतानांमहात्मनाम् ।।6.111.29।।
rāghavastavasaṃyuktāgagane ca viśuśruve | sādhusādhvitivāgagyrādevatānāṃmahātmanām
The gods too praised Sri Rama, the great soul saying, 'Well done, Well done', from the heaven, which was distinctly heard.
6.111.30
अविवेशमहान् हर्षोदेवानांचारणैःसह । रावणेनिहतेरौद्रेसर्वलोकभयङ्करे ।।6.111.30।।
aviveśamahān harṣodevānāṃcāraṇaiḥsaha | rāvaṇenihateraudresarvalokabhayaṅkare
When Ravana, a terror of all worlds was killed, the Charanas and Devas were filled with great joy.
6.111.31
ततःसकामंसुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम् । चकारराघवःप्रीतोहत्वाराक्षसपुङ्गवम् ।।6.111.31।।
tataḥsakāmaṃsugrīvamaṅgadaṃ ca vibhīṣaṇam | cakārarāghavaḥprītohatvārākṣasapuṅgavam
The foremost of the Rakshasas killed, Raghava was pleased and having fulfilled the desire of Sugriva, Angada, Vibheeshana, he made them happy.
6.111.32
ततःप्रजग्मुःप्रशमंमरुद्गणादिशःप्रसेदुर्विमलंनभोऽभवत् । महीचकम्पे न च मारुतोववौस्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः ।।6.111.32।।
tataḥprajagmuḥpraśamaṃmarudgaṇādiśaḥprasedurvimalaṃnabho'bhavat | mahīcakampe na ca mārutovavausthiraprabhaścāpyabhavaddivākaraḥ
Then the host of gods attained tranquil, quarters brightened, sky became clear, earth no longer shook, wind blew and even the Sun became steady and radiant.
6.111.33
ततस्तुसुग्रीवविभीषणाङ्गदाःसुहृद्विशिष्टास्सहलक्ष्मणास्तदा । समेत्यहृष्टाविजयेनराघवंरणेऽभिरामंविधिनाभ्यपूजयन् ।।6.111.33।।
tatastusugrīvavibhīṣaṇāṅgadāḥsuhṛdviśiṣṭāssahalakṣmaṇāstadā | sametyahṛṣṭāvijayenarāghavaṃraṇe'bhirāmaṃvidhinābhyapūjayan
Then all of them (hosts of gods) coming together, accompanied by Lakshmana, Sugriva, Vibheeshana, and Angada along with other friends, happy about the victory in the battle offered prayers to charming Sri Rama in accordance with tradition.