Skip to main content
KarmaVaani

Uttara Kanda · Sarga 72

Uttara Kanda, Sarga 72

The Final Book

  1. 7.72.1

    तं शयानं नरव्याघ्रं निद्रा नाभ्यागमत्तदा । चिन्तयन्तमनेकार्थं रामगीतमनुत्तमम् ।। 7.72.1 ।।

    taṃ śayānaṃ naravyāghraṃ nidrā nābhyāgamattadā | cintayantamanekārthaṃ rāmagītamanuttamam || 7.72.1 ||

    At that time, sleep did not come to the best of men, Shatrughna, as he lay thinking about the excellent song of Rama, which had many meanings.

  2. 7.72.2

    तस्य शब्दं सुमधुरं तन्त्रीलयसमन्वितम् । श्रुत्वा रात्रिर्जगामाशु शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।। 7.72.2 ।।

    tasya śabdaṃ sumadhuraṃ tantrīlayasamanvitam | śrutvā rātrirjagāmāśu śatrughnasya mahātmanaḥ || 7.72.2 ||

    Having heard his (Lava's and Kusha's) very sweet singing, accompanied by string instruments and rhythm, the night quickly passed for the great-souled Shatrughna.

  3. 7.72.3

    तस्यां निशायां व्युष्टायां कृत्वा पौर्वाह्णिकं क्रमम् । उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं शत्रुघ्नो मुनिपुङ्गवम् ।। 7.72.3 ।।

    tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ kṛtvā paurvāhṇikaṃ kramam | uvāca prāñjalirvākyaṃ śatrughno munipuṅgavam || 7.72.3 ||

    When that night had dawned, Shatrughna, having performed his morning rituals, spoke words with folded hands to the chief of sages, Valmiki.

  4. 7.72.4

    भगवन्द्रष्टुमिच्छामि राघवं रघुनन्दनम् । त्वया ऽनुज्ञातुमिच्छामि सहैभिः संशितव्रतैः ।। 7.72.4 ।।

    bhagavandraṣṭumicchāmi rāghavaṃ raghunandanam | tvayā 'nujñātumicchāmi sahaibhiḥ saṃśitavrataiḥ || 7.72.4 ||

    Shatrughna said, "O venerable one, I wish to see Rama, the delight of the Raghus, and I wish to be permitted by you to go with these ascetics of firm vows."

  5. 7.72.5

    इत्येवंवादिनं तं तु शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् । वाल्मीकिः सम्परिष्वज्य विससर्ज च राघवम् ।। 7.72.5 ।।

    ityevaṃvādinaṃ taṃ tu śatrughnaṃ śatrutāpanam | vālmīkiḥ sampariṣvajya visasarja ca rāghavam || 7.72.5 ||

    Having embraced Shatrughna, the tormentor of foes, who was speaking thus, Valmiki sent him off to Rama.

  6. 7.72.6

    सो ऽभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं रथमारुह्य सुप्रभम् । अयोध्यामगमत्तूर्णं राघवोत्सुकदर्शनः ।। 7.72.6 ।।

    so 'bhivādya muniśreṣṭhaṃ rathamāruhya suprabham | ayodhyāmagamattūrṇaṃ rāghavotsukadarśanaḥ || 7.72.6 ||

    Having saluted the revered sage Valmiki and mounted his splendid chariot, he swiftly departed for Ayodhya, eager to behold Rama.

  7. 7.72.7

    स प्रविष्टः पुरीं रम्यां श्रीमानिक्ष्वाकुनन्दनः । प्रविवेश महाबाहुर्यत्र रामो महाद्युतिः ।। 7.72.7 ।।

    sa praviṣṭaḥ purīṃ ramyāṃ śrīmānikṣvākunandanaḥ | praviveśa mahābāhuryatra rāmo mahādyutiḥ || 7.72.7 ||

    The glorious and mighty-armed Shatrughna, the delight of the Ikshvakus, entered the beautiful city and proceeded to where the highly effulgent Rama resided.

  8. 7.72.8

    स रामं मन्त्रिमध्यस्थं पूर्णचन्द्रनिभाननम् । पश्यन्नमरमध्यस्थं सहस्रनयनं यथा ।। 7.72.8 ।।

    sa rāmaṃ mantrimadhyasthaṃ pūrṇacandranibhānanam | paśyannamaramadhyasthaṃ sahasranayanaṃ yathā || 7.72.8 ||

    He saw Rama, whose face resembled the full moon, seated amidst his ministers, appearing like the thousand-eyed Indra surrounded by gods.

  9. 7.72.9

    सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा । उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं रामं सत्यपराक्रमम् ।। 7.72.9 ।।

    so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantamiva tejasā | uvāca prāñjalirvākyaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 7.72.9 ||

    Having saluted the great-souled Rama, who shone as if with his own splendor and possessed true valor, he spoke with folded hands.

  10. 7.72.10

    यदाज्ञप्तं महाराज सर्वं तत्कृतवानहम् । हतः स लवणः पापः पुरी चास्य निवेशिता ।। 7.72.10 ।।

    yadājñaptaṃ mahārāja sarvaṃ tatkṛtavānaham | hataḥ sa lavaṇaḥ pāpaḥ purī cāsya niveśitā || 7.72.10 ||

    O great king, I have accomplished all that you commanded: the wicked Lavana has been slain, and his city has been established.

  11. 7.72.11

    द्वादशैते गता वर्षास्त्वां विना रघुनन्दन । नोत्सहेयमहं वस्तुं त्वया विरहितो नृप ।। 7.72.11 ।।

    dvādaśaite gatā varṣāstvāṃ vinā raghunandana | notsaheyamahaṃ vastuṃ tvayā virahito nṛpa || 7.72.11 ||

    O Rama, twelve years have passed without you, and I, separated from you, O King, am no longer able to live here.

  12. 7.72.12

    स मे प्रसादं काकुत्स्थ कुरुष्वामितविक्रम । मातृहीनो यथा वत्सो न चिरं प्रवसाम्यहम् ।। 7.72.12 ।।

    sa me prasādaṃ kākutstha kuruṣvāmitavikrama | mātṛhīno yathā vatso na ciraṃ pravasāmyaham || 7.72.12 ||

    Therefore, O Rama of immeasurable valor, grant me this favor, for I cannot stay away much longer, just like a motherless calf.

  13. 7.72.13

    एवं ब्रुवाणं शत्रुघ्नं परिष्वज्येदमब्रवीत् । मा विषादं कृथाः शूर नैतत्क्षत्रियचेष्टितम् ।। 7.72.13 ।।

    evaṃ bruvāṇaṃ śatrughnaṃ pariṣvajyedamabravīt | mā viṣādaṃ kṛthāḥ śūra naitatkṣatriyaceṣṭitam || 7.72.13 ||

    Having embraced Shatrughna who was speaking thus, Rama said, "O brave one, do not despair, for this is not the conduct befitting a Kshatriya."

  14. 7.72.14

    नावसीदन्ति राजानो विप्रवासेषु राघव । प्रजा नः परिपाल्या हि क्षत्रधर्मेण राघव ।। 7.72.14 ।।

    nāvasīdanti rājāno vipravāseṣu rāghava | prajā naḥ paripālyā hi kṣatradharmeṇa rāghava || 7.72.14 ||

    O Raghava, kings do not become dejected during separations, for indeed, our subjects must be protected according to the duty of a Kshatriya.

  15. 7.72.15

    काले काले तु मां वीर अयोध्यामवलोकितुम् । आगच्छ त्वं नरश्रेष्ठ गन्तासि च पुरं तव ।। 7.72.15 ।।

    kāle kāle tu māṃ vīra ayodhyāmavalokitum | āgaccha tvaṃ naraśreṣṭha gantāsi ca puraṃ tava || 7.72.15 ||

    O brave one, O best among men, you should come to Ayodhya from time to time to see me, and you will also return to your own city.

  16. 7.72.16

    ममापि त्वं सुदयितः प्राणैरपि न संशयः । अवश्यं करणीयं च राज्यस्य परिपालनम् ।। 7.72.16 ।।

    mamāpi tvaṃ sudayitaḥ prāṇairapi na saṃśayaḥ | avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca rājyasya paripālanam || 7.72.16 ||

    Rama tells Shatrughna that he is dearer than life itself, but the protection of the kingdom is an essential duty.

  17. 7.72.17

    तस्मात्त्वं वस काकुत्स्थ सप्तरात्रमिहावस । ऊर्ध्वं गन्तासि मधुरां सभृत्यबलवाहनः ।। 7.72.17 ।।

    tasmāttvaṃ vasa kākutstha saptarātramihāvasa | ūrdhvaṃ gantāsi madhurāṃ sabhṛtyabalavāhanaḥ || 7.72.17 ||

    Therefore, O Kakutstha, stay here for seven nights, and thereafter you shall proceed to Mathura with your servants, army, and vehicles.

  18. 7.72.18

    रामस्यैतद्वचः श्रुत्वा धर्मयुक्तं मनोगतम् । शत्रुघ्नो दीनया वाचा बाढमित्येव चाब्रवीत् ।। 7.72.18 ।।

    rāmasyaitadvacaḥ śrutvā dharmayuktaṃ manogatam | śatrughno dīnayā vācā bāḍhamityeva cābravīt || 7.72.18 ||

    Having heard these righteous and heartfelt words of Rama, Shatrughna, with a humble voice, simply replied, "Indeed."

  19. 7.72.19

    सप्तरात्रं च काकुत्स्थो राघवस्य यथाज्ञया । उष्य तत्र महेष्वासो गमनायोपचक्रमे ।। 7.72.19 ।।

    saptarātraṃ ca kākutstho rāghavasya yathājñayā | uṣya tatra maheṣvāso gamanāyopacakrame || 7.72.19 ||

    And the great archer Shatrughna, having stayed there for seven nights as per Rama's command, began preparations for his departure.

  20. 7.72.20

    आमन्त्र्य तु महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् । भरतं लक्ष्मणं चैव महारथमुपारुहत् ।। 7.72.20 ।।

    āmantrya tu mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam | bharataṃ lakṣmaṇaṃ caiva mahārathamupāruhat || 7.72.20 ||

    Having bid farewell to the great-souled Rama of true valor, and also to Bharata and Lakshmana, he then ascended a great chariot.

  21. 7.72.21

    दूरमाभ्यामनुगतो लक्ष्मणेन महात्मना । भरतेन च शत्रुघ्नो जगामाशु पुरं ततः ।। 7.72.21 ।।

    dūramābhyāmanugato lakṣmaṇena mahātmanā | bharatena ca śatrughno jagāmāśu puraṃ tataḥ || 7.72.21 ||

    After being accompanied for a long distance by the great-souled Lakshmana and Bharata, Shatrughna then quickly proceeded to the city of Ayodhya. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः ।। 72 ।। Thus ends the seventy-second sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.