Skip to main content
KarmaVaani

Uttara Kanda · Sarga 59

Uttara Kanda, Sarga 59

The Final Book

  1. 7.59.1

    श्रुत्वा तूशनसं क्रुद्धं तदा ऽ ऽर्तो नहुषात्मजः । जरां परमिकां प्राप्य यदुं वचनमब्रवीत् ।। 7.59.1 ।।

    śrutvā tūśanasaṃ kruddhaṃ tadā ' 'rto nahuṣātmajaḥ | jarāṃ paramikāṃ prāpya yaduṃ vacanamabravīt || 7.59.1 ||

    Having heard that Ushanas was angry, the distressed son of Nahusha, Yayati, then, having immediately obtained extreme old age, spoke these words to Yadu.

  2. 7.59.2

    यदो त्वमसि धर्मज्ञो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् । जरां परमिकां पुत्र भोगै रंस्ये महायशः ।। 7.59.2 ।।

    yado tvamasi dharmajño madarthaṃ pratigṛhyatām | jarāṃ paramikāṃ putra bhogai raṃsye mahāyaśaḥ || 7.59.2 ||

    Yayati said, "O Yadu, you are a knower of righteousness; for my sake, please accept this extreme old age, O son, so that I, O greatly renowned one, may delight in enjoyments."

  3. 7.59.3

    न तावत्कृतकृत्यो ऽस्मि विषयेषु नरर्षभ । अनुभूय तदा कामं ततः प्राप्स्याम्यहं जराम् ।। 7.59.3 ।।

    na tāvatkṛtakṛtyo 'smi viṣayeṣu nararṣabha | anubhūya tadā kāmaṃ tataḥ prāpsyāmyahaṃ jarām || 7.59.3 ||

    Yayati continued, "O best among men, I am not yet satisfied with worldly pleasures; only after fully experiencing my desires will I then accept old age."

  4. 7.59.4

    यदुस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नरर्षभम् । पुत्रस्ते दयितः पूरुः प्रतिगृह्णातु वै जराम् ।। 7.59.4 ।।

    yadustadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca nararṣabham | putraste dayitaḥ pūruḥ pratigṛhṇātu vai jarām || 7.59.4 ||

    Having heard those words, Yadu replied to his father, the best among men, saying, "Let your beloved son Puru indeed accept this old age."

  5. 7.59.5

    बहिष्कृतो ऽहमर्थेषु सन्निकर्षाच्च पार्थिव । प्रतिगृह्णातु वै राजन्क सहाश्नाति भोजनम् ।। 7.59.5 ।।

    bahiṣkṛto 'hamartheṣu sannikarṣācca pārthiva | pratigṛhṇātu vai rājanka sahāśnāti bhojanam || 7.59.5 ||

    O King, I am excluded from worldly pleasures due to old age; who indeed would eat food with me?

  6. 7.59.6

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा पूरुमथाब्रवीत् । इयं जरा महाबाहो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् ।। 7.59.6 ।।

    tasya tadvacanaṃ śrutvā rājā pūrumathābravīt | iyaṃ jarā mahābāho madarthaṃ pratigṛhyatām || 7.59.6 ||

    Having heard his words, the king then spoke to Puru, saying, "O mighty-armed one, let this old age be accepted for my sake."

  7. 7.59.7

    नाहुषेणैवमुक्तस्तु पूरुः प्राञ्जलिरब्रवीत् । धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि शासने ऽस्मि तव स्थितः ।। 7.59.7 ।।

    nāhuṣeṇaivamuktastu pūruḥ prāñjalirabravīt | dhanyo 'smyanugṛhīto 'smi śāsane 'smi tava sthitaḥ || 7.59.7 ||

    Thus addressed by Yayati, Puru spoke with folded hands, saying, "I am blessed, I am favored, and I abide by your command."

  8. 7.59.8

    पूरोर्वचनमाज्ञाय नाहुषः परया मुदा । प्रहर्षमतुलं लेभे जरां सङ्क्रामयच्च ताम् ।। 7.59.8 ।।

    pūrorvacanamājñāya nāhuṣaḥ parayā mudā | praharṣamatulaṃ lebhe jarāṃ saṅkrāmayacca tām || 7.59.8 ||

    Having understood Puru's words, Yayati obtained unequalled delight with great joy and transferred that old age to him.

  9. 7.59.9

    ततः स राजा तरुणः प्राप्य यज्ञान्सहस्रशः । बहुवर्षसहस्राणि पालयामास मेदिनीम् ।। 7.59.9 ।।

    tataḥ sa rājā taruṇaḥ prāpya yajñānsahasraśaḥ | bahuvarṣasahasrāṇi pālayāmāsa medinīm || 7.59.9 ||

    Thereafter, that king, having become young again, performed thousands of sacrifices and ruled the earth for many thousands of years.

  10. 7.59.10

    अथ दीर्घस्य कालस्य राजा पूरुमथाब्रवीत् । आनयस्व जरां पुत्र न्यासं निर्यातयस्व मे ।। 7.59.10 ।।

    atha dīrghasya kālasya rājā pūrumathābravīt | ānayasva jarāṃ putra nyāsaṃ niryātayasva me || 7.59.10 ||

    After a long time, King Yayati then spoke to Puru, saying, "O son, bring back my old age; return the deposit to me."

  11. 7.59.11

    न्यासभूता मया पुत्र त्वयि सङ्क्रामिता जरा । तस्मात्प्रतिग्रहीष्यामि तां जरां मा व्यथां कृथाः ।। 7.59.11 ।।

    nyāsabhūtā mayā putra tvayi saṅkrāmitā jarā | tasmātpratigrahīṣyāmi tāṃ jarāṃ mā vyathāṃ kṛthāḥ || 7.59.11 ||

    O son, that old age was transferred to you by me as a deposit; therefore, I will take it back, so do not feel distressed.

  12. 7.59.12

    प्रीतश्चास्मि महाबाहो शासनस्य प्रतिग्रहात् । त्वां चाहमभिषेक्ष्यामि प्रीतियुक्तो नराधिपम् ।। 7.59.12 ।।

    prītaścāsmi mahābāho śāsanasya pratigrahāt | tvāṃ cāhamabhiṣekṣyāmi prītiyukto narādhipam || 7.59.12 ||

    O mighty-armed one, I am pleased by your acceptance of my command, and I will affectionately anoint you as the king of men.

  13. 7.59.13

    एवमुक्त्वा सुतं पूरुं ययातिर्नहुषात्मजः । देवयानीसुतं क्रुद्धो राजा वाक्यमुवाच ह ।। 7.59.13 ।।

    evamuktvā sutaṃ pūruṃ yayātirnahuṣātmajaḥ | devayānīsutaṃ kruddho rājā vākyamuvāca ha || 7.59.13 ||

    Having thus spoken to his son Puru, King Yayati, the son of Nahusha, then spoke enraged words to Devayani's son.

  14. 7.59.14

    राक्षसस्त्वं मया जातः पुत्ररूपो दुरासदः । प्रतिहंसि ममाज्ञां यत् प्रजार्थे विफलो भव ।। 7.59.14 ।।

    rākṣasastvaṃ mayā jātaḥ putrarūpo durāsadaḥ | pratihaṃsi mamājñāṃ yat prajārthe viphalo bhava || 7.59.14 ||

    You are a wicked demon born by me in the form of a son, because you reject my command, you shall become fruitless in terms of progeny.

  15. 7.59.15

    पितरं गुरुभूतं मां यस्मात्त्वमवमन्यसे । राक्षसान्यातुधानांस्त्वं जनयिष्यसि दारुणान् ।। 7.59.15 ।।

    pitaraṃ gurubhūtaṃ māṃ yasmāttvamavamanyase | rākṣasānyātudhānāṃstvaṃ janayiṣyasi dāruṇān || 7.59.15 ||

    Because you disrespect me, your father and preceptor, you will give birth to terrible Rakshasas and Yatudhanas.

  16. 7.59.16

    न तु सोमकुलोत्पन्ने वंशे स्थास्यति दुर्मतेः । वंशो ऽपि भवतस्तुल्यो दुर्विनीतो भविष्यति ।। 7.59.16 ।।

    na tu somakulotpanne vaṃśe sthāsyati durmateḥ | vaṃśo 'pi bhavatastulyo durvinīto bhaviṣyati || 7.59.16 ||

    The lineage of that evil-minded one (Yati) will not endure in the Lunar dynasty, and your own progeny will also be ill-behaved like you.

  17. 7.59.17

    तमेवमुक्त्वा राजर्षिः पूरुं राज्यविवर्धनम् । अभिषेकेण सम्पूज्य आश्रमं प्रविवेश ह ।। 7.59.17 ।।

    tamevamuktvā rājarṣiḥ pūruṃ rājyavivardhanam | abhiṣekeṇa sampūjya āśramaṃ praviveśa ha || 7.59.17 ||

    Having thus spoken, the royal sage Yayati honored Puru, who was destined to expand the kingdom, with a coronation and then entered his hermitage.

  18. 7.59.18

    ततः कालेन महता दिष्टान्तमुपजग्मिवान् । त्रिदिवं सङ्गतो राजा ययातिर्नहुषात्मजः ।। 7.59.18 ।।

    tataḥ kālena mahatā diṣṭāntamupajagmivān | tridivaṃ saṅgato rājā yayātirnahuṣātmajaḥ || 7.59.18 ||

    After a long time, King Yayati, the son of Nahusha, reached the end of his life and ascended to heaven.

  19. 7.59.19

    पूरुश्चकार तद्राज्यं धर्मेण महता वृतः । प्रतिष्ठाने पुरवरे काशिराज्ये महायशाः ।। 7.59.19 ।।

    pūruścakāra tadrājyaṃ dharmeṇa mahatā vṛtaḥ | pratiṣṭhāne puravare kāśirājye mahāyaśāḥ || 7.59.19 ||

    The greatly renowned Puru, endowed with great righteousness, ruled that kingdom from the excellent city of Pratishthana in the Kashi region.

  20. 7.59.20

    यदुस्तु जनयामास यातुधानान्सहस्रशः । पुरे क्रौञ्चवने दुर्गे राजवंशबहिष्कृतः ।। 7.59.20 ।।

    yadustu janayāmāsa yātudhānānsahasraśaḥ | pure krauñcavane durge rājavaṃśabahiṣkṛtaḥ || 7.59.20 ||

    King Yadu, having been excluded from the royal lineage, begot thousands of Rākṣasas in the inaccessible region of Krauñcavana.

  21. 7.59.21

    एष तूशनसा मुक्तः शापोत्सर्गो ययातिना । धारितः क्षत्रधर्मेण यन्निमिश्च न चक्षमे ।। 7.59.21 ।।

    eṣa tūśanasā muktaḥ śāpotsargo yayātinā | dhāritaḥ kṣatradharmeṇa yannimiśca na cakṣame || 7.59.21 ||

    This curse, given by Uśanas, was indeed borne by Yayāti due to his Kṣatriya duty, a burden which even Nimi could not tolerate.

  22. 7.59.22

    एतत्ते सर्वमाख्यातं दर्शनं सर्वकारिणाम् । अनुवर्तामहे सौम्य दोषो न स्याद्यथा नृगे ।। 7.59.22 ।।

    etatte sarvamākhyātaṃ darśanaṃ sarvakāriṇām | anuvartāmahe saumya doṣo na syādyathā nṛge || 7.59.22 ||

    O gentle one, all this has been narrated to you as a lesson for all actions, so that we may follow it and avoid a fault like that of Nṛga.

  23. 7.59.23

    इति कथयति रामे चन्द्रतुल्यानने च प्रविरलतरतारं व्योम जज्ञे तदानीम् । अरुणकिरणरक्ता दिग्बभौ चैव पूर्वा कुसुमरसविमुक्तं वस्त्रमाकुण्ठितेव ।। 7.59.23 ।।

    iti kathayati rāme candratulyānane ca praviralataratāraṃ vyoma jajñe tadānīm | aruṇakiraṇaraktā digbabhau caiva pūrvā kusumarasavimuktaṃ vastramākuṇṭhiteva || 7.59.23 ||

    As Rāma, whose face was like the moon, spoke thus, the sky at that time became very sparse with stars, and the eastern direction shone, reddened by the rays of dawn, like a faded garment being rolled up. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः ।। 59 ।। Thus ends the fifty-ninth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.