Uttara Kanda · Sarga 5
Uttara Kanda, Sarga 5
The Final Book
7.5.1
सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् । ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ।। 7.5.1 ।।
sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasam | grāmaṇīrnāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ || 7.5.1 ||
Having seen Sukesha, the righteous demon who had obtained a boon, a Gandharva named Gramani, whose splendor was like that of Vishvavasu, (approached him).
7.5.2
तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा । त्रिषु लोकेषु विख्याता रूपयौवनशालिनी । तां सुकेशाय धर्मेण ददौ रक्षःश्रियं यथा ।। 7.5.2 ।।
tasya devavatī nāma dvitīyā śrīrivātmajā | triṣu lokeṣu vikhyātā rūpayauvanaśālinī | tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau rakṣaḥśriyaṃ yathā || 7.5.2 ||
He had a second daughter named Devavati, renowned in the three worlds for her beauty and youth, whom he righteously gave to Sukesha, just as one would bestow the prosperity of the Rakshasas.
7.5.3
वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ।। 7.5.3 ।।
varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam | āsīddevavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ || 7.5.3 ||
Having obtained him, her dear husband whose prosperity was due to boons, Devavati became as pleased as a poor man who has acquired wealth.
7.5.4
स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ।। 7.5.4 ।।
sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ | añjanādabhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ || 7.5.4 ||
United with her, that Rakshasa shone like a great elephant emerging from the Anjana mountain with a female elephant.
7.5.5
देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव ।। 7.5.5 ।।
devavatyāṃ sukeśastu janayāmāsa rāghava || 7.5.5 ||
Indeed, Sukesha begot children in Devavati, O Raghava.
7.5.6
त्रीन् पुत्रान् जनयामास त्रेताग्निसमविग्रहान् । माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् । त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ।। 7.5.6 ।।
trīn putrān janayāmāsa tretāgnisamavigrahān | mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam | trīṃstrinetrasamānputrānrākṣasānrākṣasādhipaḥ || 7.5.6 ||
The lord of Rakshasas begot three sons, Malyavan, Sumali, and Mali (the best among the strong), who were Rakshasas with bodies like the three sacred fires and equal to Shiva.
7.5.7
त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः । त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ।। 7.5.7 ।।
trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitāstraya ivāgnayaḥ | trayo mantrā ivātyugrāstrayo ghorā ivāmayāḥ || 7.5.7 ||
They remained like the three undisturbed worlds, like the three sacred fires, like three extremely fierce incantations, and like three dreadful diseases.
7.5.8
त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः । विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ।। 7.5.8 ।।
trayaḥ sukeśasya sutāstretāgnisamatejasaḥ | vivṛddhimagamaṃstatra vyādhayopekṣitā iva || 7.5.8 ||
The three sons of Sukesha, possessing a brilliance akin to the three sacred fires, grew there like neglected diseases.
7.5.9
वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् । तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ।। 7.5.9 ।।
varaprāptiṃ pituste tu jñātveśvaratapobalāt | tapastaptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ || 7.5.9 ||
Having learned of their father's boon obtained through the power of Shiva's penance, the brothers, having made a firm resolve, went to Mount Meru to perform penance.
7.5.10
प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम । विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ।। 7.5.10 ।।
pragṛhya niyamānghorānrākṣasā nṛpasattama | viceruste tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham || 7.5.10 ||
O best of kings, those Rakshasas undertook severe vows and performed terrible penance that instilled fear in all beings.
7.5.11
सत्यार्जवशमोपेतैस्तपोभिरतिदुष्करैः । सन्तापयन्तस्त्रील्लोँकान्सदेवासुरमानुषान् ।। 7.5.11 ।।
satyārjavaśamopetaistapobhiratiduṣkaraiḥ | santāpayantastrīlloँkānsadevāsuramānuṣān || 7.5.11 ||
Through their extremely difficult penances, which were endowed with truth, straightforwardness, and self-control, they tormented the three worlds, including gods, asuras, and humans.
7.5.12
ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः । सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ।। 7.5.12 ।।
tato vibhuścaturvaktro vimānavaramāsthitaḥ | sukeśaputrānāmantrya varado 'smītyabhāṣata || 7.5.12 ||
Then, the powerful, four-faced Brahma, seated on his excellent aerial chariot, addressed the sons of Sukesha, declaring, "I am here to grant boons."
7.5.13
ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ।। 7.5.13 ।।
brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrairdevagaṇairvṛtam | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ || 7.5.13 ||
Realizing that Brahma, the bestower of boons, was present, surrounded by Indra and hosts of gods, all of them spoke with folded hands, trembling like trees.
7.5.14
तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः ।। 7.5.14 ।।
tapasārādhito deva yadi no diśase varam | ajeyāḥ śatruhantārastathaiva cirajīvinaḥ || 7.5.14 ||
They requested, "O Lord, if you, who have been propitiated by our penance, grant us a boon, let us be unconquerable, destroyers of enemies, and also long-lived."
7.5.15
प्रभविष्ण्वो भवामेति परस्परमनुव्रताः ।। 7.5.15 ।।
prabhaviṣṇvo bhavāmeti parasparamanuvratāḥ || 7.5.15 ||
They further requested, "And let us be mighty, always devoted to each other."
7.5.16
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्विभुः । स ययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ।। 7.5.16 ।।
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sukeśatanayānvibhuḥ | sa yayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ || 7.5.16 ||
Having told the sons of Sukesha, "So it shall be," the powerful Brahma, who is affectionate to Brahmins, then returned to his own world.
7.5.17
वरं लब्ध्वा तु ते सर्वे राम रात्रिञ्चरास्तदा । सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानसुनिर्भयाः ।। 7.5.17 ।।
varaṃ labdhvā tu te sarve rāma rātriñcarāstadā | surāsurānprabādhante varadānasunirbhayāḥ || 7.5.17 ||
O Rama, having obtained the boon, all those night-wanderers then became very fearless due to the boon and began to harass both gods and asuras.
7.5.18
तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसङ्घाः सचारणाः । त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ।। 7.5.18 ।।
tairvadhyamānāstridaśāḥ sarṣisaṅghāḥ sacāraṇāḥ | trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ || 7.5.18 ||
Being tormented by them, the gods, along with groups of sages and Charanas, could not find a protector, just like people suffering in hell.
7.5.19
अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् । ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ।। 7.5.19 ।।
atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varamavyayam | ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama || 7.5.19 ||
O best of Raghu's lineage, then those delighted Rakshasas, having met Vishwakarma, the best and imperishable among artisans, spoke to him.
7.5.20
ओजस्तेजोबलवतां महतामात्मतेजसा । गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम् ।। 7.5.20 ।।
ojastejobalavatāṃ mahatāmātmatejasā | gṛhakartā bhavāneva devānāṃ hṛdayepsitam || 7.5.20 ||
You alone, by your own splendor, are the cherished house-builder for the great, vigorous, splendid, and powerful gods.
7.5.21
अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते । हिमवन्तमपाश्रित्य मेरुमन्दरमेव वा । महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ।। 7.5.21 ।।
asmākamapi tāvattvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate | himavantamapāśritya merumandarameva vā | maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat || 7.5.21 ||
O great-minded one, therefore, please build a grand dwelling for us also, resembling the abode of Maheswara, either by resorting to the Himalayas or Mount Meru or Mandara.
7.5.22
विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः । निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ।। 7.5.22 ।।
viśvakarmā tatasteṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ | nivāsaṃ kathayāmāsa śakrasyevāmarāvatīm || 7.5.22 ||
Then, the mighty-armed Vishwakarma described to those Rakshasas a dwelling place, which was like Amaravati, the city of Indra.
7.5.23
दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः । सुवेल इति चाप्यन्यो द्वितीयस्तत्र सत्तमाः ।। 7.5.23 ।।
dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ | suvela iti cāpyanyo dvitīyastatra sattamāḥ || 7.5.23 ||
O best ones, on the shore of the southern ocean, there is a mountain named Trikuta, and another, a second one, named Suvela.
7.5.24
शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसन्निभे । शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ।। 7.5.24 ।।
śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasannibhe | śakunairapi duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi || 7.5.24 ||
On the middle peak of that mountain, which resembles a cloud, is difficult for even birds to reach, and is carved on all four sides as if by a chisel.
7.5.25
त्रिंशद्योजनक्स्तीर्णा शतयोजनमायता । स्वर्णप्राकारसंवीता हेमतोरणसंवृता ।। 7.5.25 ।।
triṃśadyojanakstīrṇā śatayojanamāyatā | svarṇaprākārasaṃvītā hematoraṇasaṃvṛtā || 7.5.25 ||
This place is thirty yojanas wide and a hundred yojanas long, surrounded by golden walls and adorned with golden archways.
7.5.26
मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता । तस्यां वसत दुर्धर्षा यूयं राक्षसपुङ्गवाः ।। 7.5.26 ।।
mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā | tasyāṃ vasata durdharṣā yūyaṃ rākṣasapuṅgavāḥ || 7.5.26 ||
This city, named Lanka, was built by me at Indra's command; O invincible and foremost Rakshasas, you should dwell there.
7.5.27
अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः । लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः ।। 7.5.27 ।।
amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ | laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasairbahubhirvṛtāḥ || 7.5.27 ||
Having reached the fortress of Lanka, you will be surrounded by many Rakshasas, just as the gods, led by Indra, dwell in Amaravati.
7.5.28
भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ।। 7.5.28 ।।
bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ || 7.5.28 ||
You will become invincible and destroyers of your enemies.
7.5.29
विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राक्षसोत्तमाः । सहस्रानुचरा भूत्वा गत्वा तामवसन्पुरीम् ।। 7.5.29 ।।
viśvakarmavacaḥ śrutvā tataste rākṣasottamāḥ | sahasrānucarā bhūtvā gatvā tāmavasanpurīm || 7.5.29 ||
Having heard the words of Vishwakarma, those foremost Rakshasas then went to that city with thousands of followers and dwelt there.
7.5.30
दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् । लङ्कामवाप्य ते हृष्टा न्यवसन्रजनीचराः ।। 7.5.30 ।।
dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimairgṛhaśatairvṛtām | laṅkāmavāpya te hṛṣṭā nyavasanrajanīcarāḥ || 7.5.30 ||
Having obtained Lanka, which was surrounded by strong walls and moats and hundreds of golden houses, those delighted night-wanderers (Rakshasas) took up residence there.
7.5.31
एतस्मिन्नेव काले तु यथाकामं च राघव । नर्मदा नाम गन्धर्वी बभूव रघुनन्दन ।। 7.5.31 ।।
etasminneva kāle tu yathākāmaṃ ca rāghava | narmadā nāma gandharvī babhūva raghunandana || 7.5.31 ||
O Raghava, O delight of Raghu's lineage, at this very time, a Gandharva woman named Narmada was born as desired.
7.5.32
तस्याः कान्यात्रयं ह्यासीत् धीश्रीकिर्तिसमद्युति । ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी ।। 7.5.32 ।।
tasyāḥ kānyātrayaṃ hyāsīt dhīśrīkirtisamadyuti | jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānāmarākṣasī || 7.5.32 ||
She, who was not a Rākṣasī, indeed had three daughters whose splendor was equal to intellect, prosperity, and fame, and these daughters were for those Rākṣasas in order of their seniority.
7.5.33
कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः । त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः ।। 7.5.33 ।।
kanyāstāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ | trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ || 7.5.33 ||
Delighted, she gave those three Gandharva maidens, whose faces resembled the full moon, to the three chiefs of the Rākṣasas.
7.5.34
दत्ता मात्रा महाभागा नक्षत्रे भगदैवते । कुतदारास्तु ते राम सुकेशतनयास्तदा ।। 7.5.34 ।।
dattā mātrā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate | kutadārāstu te rāma sukeśatanayāstadā || 7.5.34 ||
O greatly fortunate Rama, those sons of Sukesha then indeed took wives, given by their mother in the constellation presided over by Bhaga.
7.5.35
चिक्रीडुः सह भार्याभिरप्सरोभिरिवामराः । ततो माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी ।। 7.5.35 ।।
cikrīḍuḥ saha bhāryābhirapsarobhirivāmarāḥ | tato mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī || 7.5.35 ||
They sported with their wives like gods with Apsaras; then, Malyavan's wife, named Sundari, who was beautiful...
7.5.36
स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत् । वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैव राक्षसः ।। 7.5.36 ।।
sa tasyāṃ janayāmāsa yadapatyaṃ nibodha tat | vajramuṣṭirvirūpākṣodurmukhaścaiva rākṣasaḥ || 7.5.36 ||
He begot in her the following offspring: Vajramushti, Virupaksha, and Durmukha, who were Rākṣasas.
7.5.37
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च । अनला चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ।। 7.5.37 ।।
suptaghno yajñakopaśca mattonmattau tathaiva ca | analā cābhavatkanyā sundaryāṃ rāma sundarī || 7.5.37 ||
O Rama, from Sundari were born sons named Suptaghna, Yajñakopa, Matta, and Unmatta, and also a beautiful daughter named Anala.
7.5.38
सुमालिनो ऽपि भार्यासीत्पूर्णचद्रनिभानना । नाम्ना केतुमती राम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ।। 7.5.38 ।।
sumālino 'pi bhāryāsītpūrṇacadranibhānanā | nāmnā ketumatī rāma prāṇebhyo 'pi garīyasī || 7.5.38 ||
O Rama, Sumali also had a wife named Ketumati, whose face was like the full moon and who was dearer to him than his own life.
7.5.39
सुमाली जनयामास यदपत्यं निशाचरः । केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ।। 7.5.39 ।।
sumālī janayāmāsa yadapatyaṃ niśācaraḥ | ketumatyāṃ mahārāja tannibodhānupūrvaśaḥ || 7.5.39 ||
O great king, now learn in due order about the offspring that the demon Sumali begot through Ketumati.
7.5.40
प्रहस्तो ऽकम्पनश्चैव विकटः कालकार्मुखः । धूम्राक्षश्चैव दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ।। 7.5.40 ।।
prahasto 'kampanaścaiva vikaṭaḥ kālakārmukhaḥ | dhūmrākṣaścaiva daṇḍaśca supārśvaśca mahābalaḥ || 7.5.40 ||
These sons were Prahasta, Akampana, Vikata, Kalakarmukha, Dhūmrākṣa, Danda, and the mighty Suparshva.
7.5.41
संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः । राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता ।। कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ।। 7.5.41 ।।
saṃhrādiḥ praghasaścaiva bhāsakarṇaśca rākṣasaḥ | rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā || kumbhīnasī ca ityete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ || 7.5.41 ||
The demon's other offspring were Samhradi, Praghasa, Bhasakarna, Raka, Pushpotkata, Kaikasi of the pure smile, and Kumbhinasi, all known as Sumali's progeny.
7.5.42
कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ।। 7.5.41 ।।
kumbhīnasī ca ityete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ || 7.5.41 ||
Kumbhinasi and others are known as the offspring of Sumali.
7.5.43
मालेस्तु वसुधा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी । भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ।। 7.5.42 ।।
mālestu vasudhā nāma gandharvī rūpaśālinī | bhāryāsītpadmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā || 7.5.42 ||
Mali's wife was a beautiful Gandharva woman named Vasudha, who had eyes like lotus petals and was as splendid as a chief Yakshini.
7.5.44
सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो । अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु राघव ।। 7.5.43 ।।
sumāleranujastasyāṃ janayāmāsa yat prabho | apatyaṃ kathyamānaṃ tu mayā tvaṃ śṛṇu rāghava || 7.5.43 ||
O Lord Raghava, listen to the offspring that Sumali's younger brother begot in her, which I am now relating to you.
7.5.45
अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च । एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचरः ।। 7.5.44 ।।
anilaścānalaścaiva haraḥ sampātireva ca | ete vibhīṣaṇāmātyā māleyāstu niśācaraḥ || 7.5.44 ||
Anila, Anala, Hara, and Sampati are these sons of Mali, who were night-wanderers and later became ministers of Vibhishana.
7.5.46
ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः । सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे तान्बहुवीर्यदर्पिताः ।। 7.5.45 ।।
tatastu te rākṣasapuṅgavāstrayo niśācaraiḥ putraśataiśca saṃvṛtāḥ | surānsahendrānṛṣināgayakṣānbabādhire tānbahuvīryadarpitāḥ || 7.5.45 ||
Then, those three chief Rakshasas, surrounded by hundreds of their Rakshasa sons, became arrogant with their immense power and tormented the gods along with Indra, as well as the Rishis, Nagas, and Yakshas.
7.5.47
जगद्भ्रमन्तो ऽनिलवद्दुरासदा रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः । वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ।। 7.5.46 ।।
jagadbhramanto 'nilavaddurāsadā raṇeṣu mṛtyupratimānatejasaḥ | varapradānādatigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṅkarāḥ sadā || 7.5.46 ||
These beings wander the world like the wind, are difficult to approach, possess valor equal to death in battles, are exceedingly proud due to the boon they received, and always destroy sacrificial rites. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चमः सर्गः ।। 5 ।। Thus ends the fifth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.