Skip to main content
KarmaVaani

Kishkindha Kanda · Sarga 38

Kishkindha Kanda, Sarga 38

The Book of Kishkindha

  1. 4.38.1

    प्रतिगृह्य च तत्सर्वमुपायनमुपाहृतम्। वानरान्सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत्।।4.38.1।।

    pratigṛhya ca tatsarvamupāyanamupāhṛtam| vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat

    On receiving all the gifts presented by the monkeys, Sugriva permitted them to go happy.

  2. 4.38.2

    विसर्जयित्वा स हरीन् शूरांस्तान्कृतकर्मणः। मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम्।।4.38.2।।

    visarjayitvā sa harīn śūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ| mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam

    The monkey heroes sent by Sugriva performed the task assigned to them and felt powerful Rama's task has been achieved (a successful beginning has been made).

  3. 4.38.3

    स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम्। अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं सम्प्रहर्षयन्।।4.38.3।। किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते।

    sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam| abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ sampraharṣayan kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate|

    Cheering Sugriva, the foremost among the monkeys, the mighty Lakshmana said in a humble way: 'O goodnatured Sugriva if you would like to come to Rama let us depart from Kishkinda.

  4. 4.38.4

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम्।।4.38.4।। सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह। एवं भवतु गच्छाव: स्थेयं त्वच्छासने मया।।4.38.5।।

    tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha| evaṃ bhavatu gacchāva: stheyaṃ tvacchāsane mayā

    Hearing the gentle words of Lakshmana, spoken lovingly in that manner and asking him to come along with him, Sugriva was highly pleased.He agreed to go with him and said, 'As you please. I abide by your command'.

  5. 4.38.5

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम्।।4.38.4।। सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह। एवं भवतु गच्छाव: स्थेयं त्वच्छासने मया।।4.38.5।।

    tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha| evaṃ bhavatu gacchāva: stheyaṃ tvacchāsane mayā

    Hearing the gentle words of Lakshmana, spoken lovingly in that manner and asking him to come along with him, Sugriva was highly pleased.He agreed to go with him and said, 'As you please. I abide by your command'.

  6. 4.38.6

    तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्। विसर्जयामास तदा तारामन्याश्च योषितः।।4.38.6।।

    tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam| visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ

    Sugriva spoke to Lakshmana endowed with auspicious signs, and thereupon permitted Tara and other women to leave the place.

  7. 4.38.7

    एतेत्युच्चैर्हरिवरान्सुग्रीवस्समुदाहरत्। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयश्शीघ्रमाययुः।।4.38.7।। बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः।

    etetyuccairharivarānsugrīvassamudāharat| tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaśśīghramāyayuḥ baddhāñjalipuṭāssarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ|

    Sugriva called in the monkeys who deserved audience of the female folk of the royal family. They came forward quickly with folded hands welcoming the heroes.

  8. 4.38.8

    तानुवाच ततः प्राप्तान्राजाऽर्कसदृशप्रभः।।4.38.8।। उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः।

    tānuvāca tataḥ prāptānrājā'rkasadṛśaprabhaḥ upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ|

    Then seeing the monkeys who had come there, king Sugriva who was shining like the Sungod asked them to get a palanquin ready at once.

  9. 4.38.9

    श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयश्शीघ्रविक्रमाः।।4.38.9।। समुपस्थापयामासुश्शिबिकां प्रियदर्शनाम्।

    śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaśśīghravikramāḥ samupasthāpayāmāsuśśibikāṃ priyadarśanām|

    On hearing the king, the monkeys who were quick to act placed a beautiful palanquin in front of him.

  10. 4.38.10

    तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः।।4.38.10।। लक्ष्मणाऽरुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत्।

    tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ lakṣmaṇā'ruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt|

    Seeing the palanquin placed in front of Sugriva, the chief of the monkeys requested Lakshmana to get in quickly.

  11. 4.38.11

    इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवस्सूर्यसन्निभम्।।4.38.11।। बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह सलक्ष्मणः।

    ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvassūryasannibham bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ|

    With this Sugriva, shining like the Sungod, entered along with Lakshmana the golden palanquin carried by ablebodied monkeys.

  12. 4.38.12

    पाण्डुरेणातपत्रेण म्रियमाणेन मूर्धनि।।4.38.12।। शुक्लैश्च वालव्यजनैर्धूयमानैस्समन्ततः। शङ्खभेरीनिनादैश्च हरिभिश्चाभिवन्दितः।।4.38.13।। निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम्।

    pāṇḍureṇātapatreṇa mriyamāṇena mūrdhani śuklaiśca vālavyajanairdhūyamānaissamantataḥ| śaṅkhabherīninādaiśca haribhiścābhivanditaḥ niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām|

    With a pale white umbrella over his head, white yaktail fans and sounds of conches and drums, Sugriva set out receiving greetings from monkeys, rejoicing in his royal glory.

  13. 4.38.13

    पाण्डुरेणातपत्रेण म्रियमाणेन मूर्धनि।।4.38.12।। शुक्लैश्च वालव्यजनैर्धूयमानैस्समन्ततः। शङ्खभेरीनिनादैश्च हरिभिश्चाभिवन्दितः।।4.38.13।। निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम्।

    pāṇḍureṇātapatreṇa mriyamāṇena mūrdhani śuklaiśca vālavyajanairdhūyamānaissamantataḥ| śaṅkhabherīninādaiśca haribhiścābhivanditaḥ niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām|

    With a pale white umbrella over his head, white yaktail fans and sounds of conches and drums, Sugriva set out receiving greetings from monkeys, rejoicing in his royal glory.

  14. 4.38.14

    स वानरशतैस्तीक्ष्णैर्बहुभि श्शस्त्रपाणिभिः।।4.38.14।। परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः।

    sa vānaraśataistīkṣṇairbahubhi śśastrapāṇibhiḥ parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ|

    Surrounded by hundreds of monkeys wielding various sharp weapons, Sugriva went forth to the region where Rama resided৷৷

  15. 4.38.15

    स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम्।।4.38.15।। अवातरन्महातेजा श्शिबिकायास्सलक्ष्मणः।

    sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam avātaranmahātejā śśibikāyāssalakṣmaṇaḥ|

    Having reached the place where Rama lived, brilliant Sugriva along with Lakshmana descended from the palanquin.

  16. 4.38.16

    आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटोऽभवत्।।4.38.16।। कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन्वानराश्चाभवंस्तथा।

    āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścābhavaṃstathā|

    Thereafter Sugriva followed by the monkeys approached Rama, and stood with folded hands.

  17. 4.38.17

    तटाकमिव तं दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम्।।4.38.17।। वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत्।

    taṭākamiva taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt|

    Rama was pleased on beholding the great army of monkeys standing, resembling a pond full of lotus buds.

  18. 4.38.18

    पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम्।।4.38.18।। प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे।

    pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje|

    Sugriva touched Rama's feet, bending his head down, and Rama lifted him up and embraced him with love and great regard.

  19. 4.38.19

    परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत्।।4.38.19।। निषण्णं तं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीद्वचः।

    pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt niṣaṇṇaṃ taṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ|

    Embracing him, Rama offered him a seat on the ground and said:

  20. 4.38.20

    धर्ममर्थं च कामं च यस्तु काले निषेवते।।4.38.20।। विभज्य सततं वीर स्स राजा हरिसत्तम।

    dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yastu kāle niṣevate vibhajya satataṃ vīra ssa rājā harisattama|

    'O best among the heroic monkeys, a king who apportions his time properly towards pursuit of dharma, artha and kama is a hero and deserves to be a king.

  21. 4.38.21

    हित्वा धर्मं तथाऽर्थं च कामं यस्तु निषेवते।।4.38.21।। स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते।

    hitvā dharmaṃ tathā'rthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate|

    'One who neglects dharma and artha and pursues only kama (sensuous enjoyment) is like a man asleep on top of the tree, waking up only to realize that he has fallen down.

  22. 4.38.22

    अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां सङ्ग्रहे रतः।।4.38.22।। त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते।

    amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṅgrahe rataḥ trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate|

    A king intent on slaying enemies and gaining friends is joined with righteousness and enjoys the fruits of all three aims of life.

  23. 4.38.23

    उद्योगसमयस्त्वेषप्राप्तश्शत्रुविनाशन।।4.38.23।। सञ्चिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिस्सह मन्त्रिभिः।

    udyogasamayastveṣaprāptaśśatruvināśana sañcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhissaha mantribhiḥ|

    'O king of monkeys, slayer of enemies the time to act has arrived. Think of the strategies with your ministers and other monkeys.

  24. 4.38.24

    एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत्।।4.38.24।। प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्। त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनःप्राप्तमिदं मया।।4.38.25।।

    evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam| tvatprasādānmahābāho punaḥprāptamidaṃ mayā

    On hearing this, Sugriva said to Rama,'O longarmed one the fortune, fame and soverignty of vanaras which was lost has been regained only by your grace.

  25. 4.38.25

    एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत्।।4.38.24।। प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्। त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनःप्राप्तमिदं मया।।4.38.25।।

    evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam| tvatprasādānmahābāho punaḥprāptamidaṃ mayā

    On hearing this, Sugriva said to Rama,'O longarmed one the fortune, fame and soverignty of vanaras which was lost has been regained only by your grace.

  26. 4.38.26

    तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश्च जयतां वर। कृतं न प्रतिकुर्याद्यः पुरुषाणां स दूषकः।।4.38.26।।

    tava deva prasādācca bhrātuśca jayatāṃ vara| kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ

    'O victorious lord he who does not repay the help got through your grace and your brother's is despicable among men.

  27. 4.38.27

    एते वानरमूख्याश्च शतशश्शत्रुसूदन। प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान्।।4.38.27।।

    ete vānaramūkhyāśca śataśaśśatrusūdana| prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān

    'O destroyer of enemies hundreds of strong vanara chiefs gathered from all over the earth have reached here.

  28. 4.38.28

    ऋक्षाश्चावहिताश्शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव। कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः।।4.38.28।। देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः। स्वैस्स्वै: परिवृतास्सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव।।4.38.29।।

    ṛkṣāścāvahitāśśūrā golāṅgūlāśca rāghava| kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ| svaissvai: parivṛtāssainyairvartante pathi rāghava

    'O Rama valiant bears of fierce appearance, also golangulas (a variety of monkeys with tails like cows') familiar with the inaccessible fortresses of forest have come. These monkeys are sons of divine beings and gandharvas who can assume any form at will. They are on their way along with their armies.

  29. 4.38.29

    ऋक्षाश्चावहिताश्शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव। कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः।।4.38.28।। देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः। स्वैस्स्वै: परिवृतास्सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव।।4.38.29।।

    ṛkṣāścāvahitāśśūrā golāṅgūlāśca rāghava| kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ| svaissvai: parivṛtāssainyairvartante pathi rāghava

    'O Rama valiant bears of fierce appearance, also golangulas (a variety of monkeys with tails like cows') familiar with the inaccessible fortresses of forest have come. These monkeys are sons of divine beings and gandharvas who can assume any form at will. They are on their way along with their armies.

  30. 4.38.30

    शतैश्शतसहस्रैश्च वर्तन्ते कोटिभिश्च प्लवङ्गमाः। अयुतैश्चावृता वीराश्शङ्कुभिश्च परन्तप ।।4.38.30।। अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्त्यैश्च वानराः। समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो हरियूथपाः।।4.38.31।। आगमिष्यन्ति ते राजन्महेन्द्रसमविक्रमाः। मेरुमन्दरसङ्काशा विन्ध्य मेरुकृतालयाः।।4.38.32।।

    śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ| ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ| samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ| merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ

    O scorcher of enemies the vanara troops in hundred thousand crores, ayutas, sanku, arbuda, hundreds of arbudas, madhyas, antyas, samudras and parardhas (100000000000000000), are expected. O king they are residents of Vindhya and Meru mountains, comparable to lord Indra in courage and appear like mountains Meru and Mandara.

  31. 4.38.31

    शतैश्शतसहस्रैश्च वर्तन्ते कोटिभिश्च प्लवङ्गमाः। अयुतैश्चावृता वीराश्शङ्कुभिश्च परन्तप ।।4.38.30।। अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्त्यैश्च वानराः। समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो हरियूथपाः।।4.38.31।। आगमिष्यन्ति ते राजन्महेन्द्रसमविक्रमाः। मेरुमन्दरसङ्काशा विन्ध्य मेरुकृतालयाः।।4.38.32।।

    śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ| ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ| samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ| merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ

    O scorcher of enemies the vanara troops in hundred thousand crores, ayutas, sanku, arbuda, hundreds of arbudas, madhyas, antyas, samudras and parardhas (100000000000000000), are expected. O king they are residents of Vindhya and Meru mountains, comparable to lord Indra in courage and appear like mountains Meru and Mandara.

  32. 4.38.32

    शतैश्शतसहस्रैश्च वर्तन्ते कोटिभिश्च प्लवङ्गमाः। अयुतैश्चावृता वीराश्शङ्कुभिश्च परन्तप ।।4.38.30।। अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्त्यैश्च वानराः। समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो हरियूथपाः।।4.38.31।। आगमिष्यन्ति ते राजन्महेन्द्रसमविक्रमाः। मेरुमन्दरसङ्काशा विन्ध्य मेरुकृतालयाः।।4.38.32।।

    śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ| ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ| samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ| merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ

    O scorcher of enemies the vanara troops in hundred thousand crores, ayutas, sanku, arbuda, hundreds of arbudas, madhyas, antyas, samudras and parardhas (100000000000000000), are expected. O king they are residents of Vindhya and Meru mountains, comparable to lord Indra in courage and appear like mountains Meru and Mandara.

  33. 4.38.33

    ते त्वामभिगमिष्यन्ति राक्षसं ये सबान्धवम्। निहत्य रावणं सख्ये ह्यानयिष्यन्ति मैथिलीम्।।4.38.33।।

    te tvāmabhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam| nihatya rāvaṇaṃ sakhye hyānayiṣyanti maithilīm

    'The monkeys who can kill ogre Ravana and his relatives in battle and bring back Maithili will be arriving shortly.

  34. 4.38.34

    ततस्तमुद्योगमवेक्ष्य बुद्धिमा न्हरिप्रवीरस्य निदेशवर्तिनः। बभूव हर्षाद्वसुधाधिपात्मजः प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः।।4.38.34।।

    tatastamudyogamavekṣya buddhimā nharipravīrasya nideśavartinaḥ| babhūva harṣādvasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ

    The wise statesman, Rama observing the efforts of Sugriva and his attendants looked like a blooming blue lotus through delight. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः।। Thus ends of thirtyeighth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana, composed by sage Valmiki.