Skip to main content
KarmaVaani

Ayodhya Kanda · Sarga 3

Ayodhya Kanda, Sarga 3

The Book of Ayodhya

  1. 2.3.1

    तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः। प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः।।2.3.1।।

    teṣāmañjalipadmāni pragṛhītāni sarvaśaḥ| pratigṛhyābravīdrājā tebhyaḥ priyahitaṃ vacaḥ

    The citizens held out their palms folded like lotuses in reverence and urged king Dasaratha in all possible ways (to coronate Rama). He reciprocated their respect with words preasing and beneficial to them:

  2. 2.3.2

    अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम। यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ।।2.3.2।।

    aho'smi paramaprītaḥ prabhāvaścātulo mama| yanme jyeṣṭhaṃ priyaṃ putraṃ yauvarājyasthamicchatha

    I am immensely happy that you have added to my incomparable resilience with your desire to see my beloved eldest son installed heirapparent.

  3. 2.3.3

    इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत्। वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम्।।2.3.3।।

    iti pratyarcya tānrājā brāhmaṇānidamabravīt| vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca teṣāmevopaśṛṇvatām

    Having honoured them (the invitees) in return for their response, king Dasaratha addressed Vasistha, Vamadeva and other brahmins.

  4. 2.3.4

    चैत्रश्श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः। यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम्।।2.3.4।। राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।

    caitraśśrīmānayaṃ māsaḥ puṇyaḥ puṣpitakānanaḥ| yauvarājyāya rāmasya sarvamevopakalpyatām rājñastūparate vākye janaghoṣo mahānabhūt|

    This auspicious month of Chaitra is sacred with its blossoming groves. Let all the arrangements be made for the installation of Rama as heirapparent. On hearing this, all the members of the assembly applauded the king tumultously.

  5. 2.3.5

    शनैस्तस्मिन्प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः।।2.3.5।। वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।

    śanaistasminpraśānte ca janaghoṣe janādhipaḥ vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ rājā vacanamabravīt|

    With the tumult gradually calmed down, the lord of the people, the king (Dasaratha) spoke this to Vasistha, a tiger among ascetics:

  6. 2.3.6

    अभिषेकाय रामस्य यत्कर्म सपरिच्छदम्।।2.3.6।। तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितु मर्हसि।

    abhiṣekāya rāmasya yatkarma saparicchadam tadadya bhagavan sarvamājñāpayitu marhasi|

    O revered one, you should issue appropriate orders to keep ready the necessary articles required for the performance of installation ceremony of Rama.

  7. 2.3.7

    तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो द्विजसत्तमः।।2.3.7।। आदिदेशाग्रतो राज्ञ स्स्थितान्युक्तान् कृताञ्जलीन्।

    tacchrutvā bhūmipālasya vasiṣṭho dvijasattamaḥ ādideśāgrato rājña ssthitānyuktān kṛtāñjalīn|

    Hearing the words of the king, Vasistha, best of the brahmins thus ordered the counsellors who stood in front of the king with folded palms:

  8. 2.3.8

    सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

    suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīrapi śuklamālyāṃśca lājāṃśca pṛthakca madhusarpiṣī| ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhānyapi caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam| cāmaravyajane śvete dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānāgnivarcasām| hiraṇyaśṛṅgamṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca upasthāpayata prātaragnyagāraṃ mahīpateḥ|

    By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

  9. 2.3.9

    सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

    suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīrapi śuklamālyāṃśca lājāṃśca pṛthakca madhusarpiṣī| ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhānyapi caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam| cāmaravyajane śvete dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānāgnivarcasām| hiraṇyaśṛṅgamṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca upasthāpayata prātaragnyagāraṃ mahīpateḥ|

    By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

  10. 2.3.10

    सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

    suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīrapi śuklamālyāṃśca lājāṃśca pṛthakca madhusarpiṣī| ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhānyapi caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam| cāmaravyajane śvete dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānāgnivarcasām| hiraṇyaśṛṅgamṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca upasthāpayata prātaragnyagāraṃ mahīpateḥ|

    By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

  11. 2.3.11

    सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

    suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīrapi śuklamālyāṃśca lājāṃśca pṛthakca madhusarpiṣī| ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhānyapi caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam| cāmaravyajane śvete dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānāgnivarcasām| hiraṇyaśṛṅgamṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca upasthāpayata prātaragnyagāraṃ mahīpateḥ|

    By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

  12. 2.3.12

    यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।2.3.12।। अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च। चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।2.3.13।।

    yaccānyatkiñcideṣṭavyaṃ tatsarvamupakalpyatām antaḥpurasya dvārāṇi sarvasya nagarasya ca| candanasragbhirarcyantāṃ dhūpaiśca ghrāṇahāribhiḥ

    Even the smallest items required be arranged. Let the gates of the inner apartment and of the entire city be decorated with sandalpaste and garlands. Let fragrant incense be burnt for worship.

  13. 2.3.13

    यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।2.3.12।। अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च। चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।2.3.13।।

    yaccānyatkiñcideṣṭavyaṃ tatsarvamupakalpyatām antaḥpurasya dvārāṇi sarvasya nagarasya ca| candanasragbhirarcyantāṃ dhūpaiśca ghrāṇahāribhiḥ

    Even the smallest items required be arranged. Let the gates of the inner apartment and of the entire city be decorated with sandalpaste and garlands. Let fragrant incense be burnt for worship.

  14. 2.3.14

    प्रशस्तमन्नं गुणवद्दधिक्षीरोपसेचनम्। द्विजानां शतसाहस्रे यत्प्रकाममलं भवेत्।।2.3.14।।

    praśastamannaṃ guṇavaddadhikṣīropasecanam| dvijānāṃ śatasāhasre yatprakāmamalaṃ bhavet

    Arrange fine rice cooked with milk and curd sufficient for a hundred thousand brahmins to eat to their heart's content.

  15. 2.3.15

    सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वःप्रभाते प्रदीयताम्। घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः।।2.3.15।।

    satkṛtya dvijamukhyānāṃ śvaḥprabhāte pradīyatām| ghṛtaṃ dadhi ca lājāśca dakṣiṇāścāpi puṣkalāḥ

    At dawn tomorrow the best of brahmins be honoured with cooked rice clarified butter, curd, roasted corn and gifts in abundance.

  16. 2.3.16

    सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्। ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च।।2.3.16।।

    sūrye'bhyuditamātre śvo bhavitā svastivācanam| brāhmaṇāśca nimantryantāṃ kalpyantāmāsanāni ca

    As soon as the Sun rises tomorrow, arrangements be made for Swastivachana (a benedictory utterance). Brahmins be invited and seats provided to them.

  17. 2.3.17

    आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिंच्यताम्। सर्वे च तालावचरा गणिकाश्च स्वलङ्कृताः।।2.3.17।। कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।

    ābadhyantāṃ patākāśca rājamārgaśca siṃcyatām| sarve ca tālāvacarā gaṇikāśca svalaṅkṛtāḥ kakṣyāṃ dvitīyāmāsādya tiṣṭhantu nṛpaveśmanaḥ|

    Banners be fastened and royal highways be sprinkled with water. All actors and beautifully adorned courtesans should reach the second inner apartment of the king's residence and remain seated there.

  18. 2.3.18

    देवायतनचैत्येषुसान्नभक्षा स्सदक्षिणाः।।2.3.18।। उपस्थापयितव्या स्स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।

    devāyatanacaityeṣusānnabhakṣā ssadakṣiṇāḥ upasthāpayitavyā ssyurmālyayogyāḥ pṛthakpṛthak|

    Persons to cater food and other eatables and to hold garlands and gifts be stationed at all temples and other places of worship.

  19. 2.3.19

    दीर्घासिबद्धा योधाश्च सन्नद्धा मृष्टवाससः।।2.3.19।। महाराजाङ्गणं सर्वे प्रविशन्तु महोदयम्।

    dīrghāsibaddhā yodhāśca sannaddhā mṛṣṭavāsasaḥ mahārājāṅgaṇaṃ sarve praviśantu mahodayam|

    Let all the warriors in fresh clothes, armed with long swords and fully alert enter the courtyard of the glorious king.

  20. 2.3.20

    एवं व्यादिश्य विप्रौ तौ क्रियास्तत्र सुनिष्ठितौ।।2.3.20।। चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।

    evaṃ vyādiśya viprau tau kriyāstatra suniṣṭhitau cakratuścaiva yaccheṣaṃ pārthivāya nivedya ca|

    The two highly selfdisciplined ascetics (Vasistha and Vamadeva), having ordered the tasks to be performed and whatever remained to be done reported to the king.

  21. 2.3.21

    कृतमित्येव चाब्रूतां अभिगम्य जगत्पतिम्।।2.3.21।। यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ।

    kṛtamityeva cābrūtāṃ abhigamya jagatpatim yathoktavacanaṃ prītau harṣayuktau dvijarṣabhau|

    Satisfied with the arrangements, the two illustrious brahmins(Vasistha and Vamadeva) approached the lord of the earth (Dasaratha) with delight and said All things have been arranged in accordance with your word of command.

  22. 2.3.22

    ततस्सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत्। रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।।2.3.22।।

    tatassumantraṃ dyutimānrājā vacanamabravīt| rāmaḥ kṛtātmā bhavatā śīghramānīyatāmiti

    Thereafter the glorious king said to Sumantra, Bring immediately the selfpossessed Rama.

  23. 2.3.23

    स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात्।।2.3.23।। रामं तत्रानयाञ्चक्रे रथेन रथिनां वरम्।

    sa tatheti pratijñāya sumantro rājaśāsanāt rāmaṃ tatrānayāñcakre rathena rathināṃ varam|

    In response to the king's command Sumantra, the best of charioteers said, 'so be it' and fetched Rama in a chariot.

  24. 2.3.24

    अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।2.3.24।। प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः। म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।2.3.25।। उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।

    atha tatra samāsīnā stadā daśarathaṃ nṛpam prācyodīcyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyāśca bhūmipāḥ| mlecchāścāryāśca ye cānye vanaśailāntavāsinaḥ upāsāñcakrire sarve taṃ devā iva vāsavam|

    After Sumantra had gone, the kings from eastern, northern, western, southern nonAryan and Aryan countries, rulers from forests and mountains paid homage to king Dasaratha, as devatas do to Indra.

  25. 2.3.25

    अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।2.3.24।। प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः। म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।2.3.25।। उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।

    atha tatra samāsīnā stadā daśarathaṃ nṛpam prācyodīcyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyāśca bhūmipāḥ| mlecchāścāryāśca ye cānye vanaśailāntavāsinaḥ upāsāñcakrire sarve taṃ devā iva vāsavam|

    After Sumantra had gone, the kings from eastern, northern, western, southern nonAryan and Aryan countries, rulers from forests and mountains paid homage to king Dasaratha, as devatas do to Indra.

  26. 2.3.26

    तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः।।2.3.26।। प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम्।

    teṣāṃ madhye sa rājarṣirmarutāmiva vāsavaḥ prāsādastho rathagataṃ dadarśāyāntamātmajam|

    The rajarsi, (Dasaratha), seated among the kings like Indra amidst maruts, beheld his son Rama sitting in a chariot and approaching him.

  27. 2.3.27

    गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।। दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्। चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।। रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्। घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।। न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

    gandharvarājapratimaṃ loke vikhyātapauruṣam dīrghabāhuṃ mahāsattvaṃ mattamātaṅgagāminam| candrakāntānanaṃ rāmamatīva priyadarśanam rūpaudāryaguṇaiḥ puṃsāṃ dṛṣṭicittāpahāriṇam| gharmābhitaptāḥ parjanyaṃ hlādayantamiva prajāḥ na tatarpa samāyāntaṃ paśyamāno narādhipaḥ|

    Rama appeared as the very image of king of the gandharvas known for his courage in this world. With his long arms, he was extremely handsome with a countenance of the colour of moonstone possessed of immense strength, he walked with the gait of an intoxicated elephant. He captivated the eyes and hearts of men with his beauty and generosity. He looked like Parjanya (raingod), gladdening men scorched by heat. Even after (intensely) gazing at Rama approaching, the king (Dasaratha) was not satiated.

  28. 2.3.28

    गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।। दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्। चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।। रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्। घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।। न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

    gandharvarājapratimaṃ loke vikhyātapauruṣam dīrghabāhuṃ mahāsattvaṃ mattamātaṅgagāminam| candrakāntānanaṃ rāmamatīva priyadarśanam rūpaudāryaguṇaiḥ puṃsāṃ dṛṣṭicittāpahāriṇam| gharmābhitaptāḥ parjanyaṃ hlādayantamiva prajāḥ na tatarpa samāyāntaṃ paśyamāno narādhipaḥ|

    Rama appeared as the very image of king of the gandharvas known for his courage in this world. With his long arms, he was extremely handsome with a countenance of the colour of moonstone possessed of immense strength, he walked with the gait of an intoxicated elephant. He captivated the eyes and hearts of men with his beauty and generosity. He looked like Parjanya (raingod), gladdening men scorched by heat. Even after (intensely) gazing at Rama approaching, the king (Dasaratha) was not satiated.

  29. 2.3.29

    गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।। दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्। चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।। रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्। घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।। न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

    gandharvarājapratimaṃ loke vikhyātapauruṣam dīrghabāhuṃ mahāsattvaṃ mattamātaṅgagāminam| candrakāntānanaṃ rāmamatīva priyadarśanam rūpaudāryaguṇaiḥ puṃsāṃ dṛṣṭicittāpahāriṇam| gharmābhitaptāḥ parjanyaṃ hlādayantamiva prajāḥ na tatarpa samāyāntaṃ paśyamāno narādhipaḥ|

    Rama appeared as the very image of king of the gandharvas known for his courage in this world. With his long arms, he was extremely handsome with a countenance of the colour of moonstone possessed of immense strength, he walked with the gait of an intoxicated elephant. He captivated the eyes and hearts of men with his beauty and generosity. He looked like Parjanya (raingod), gladdening men scorched by heat. Even after (intensely) gazing at Rama approaching, the king (Dasaratha) was not satiated.

  30. 2.3.30

    अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात्।।2.3.30।। पितुस्समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।

    avatārya sumantrastaṃ rāghavaṃ syandanottamāt pitussamīpaṃ gacchantaṃ prāñjaliḥ pṛṣṭhato'nvagāt|

    Sumantra assisted Rama while alighting from that splendid chariot and followed him with folded palms as Rama was proceeding towards his father.

  31. 2.3.31

    स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुङ्गवः।।2.3.31।। आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः।

    sa taṃ kailāsaśṛṅgābhaṃ prāsādaṃ narapuṅgavaḥ āruroha nṛpaṃ draṣṭuṃ saha sūtena rāghavaḥ|

    Best among men, Rama accompanied by charioteer Sumantra ascended that palace that was lofty as the peak of Kailasa mountain in order to see the king.

  32. 2.3.32

    स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके।।2.3.32।। नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः।

    sa prāñjalirabhipretya praṇataḥ piturantike nāma svaṃ śrāvayanrāmo vavande caraṇau pituḥ|

    Rama, approached his father with folded palms and bowed low near him, pronounced his (own) name and touched his father's feet with reverence.

  33. 2.3.33

    तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः।।2.3.33।। गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।

    taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ pārśve kṛtāñjalipuṭaṃ nṛpaḥ gṛhyāñjalau samākṛṣya sasvaje priyamātmajam|

    Seeing his beloved son Rama who was standing by his side with folded hands in supplication, king Dasaratha, held his folded hands and drew him near and embraced him.

  34. 2.3.34

    तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम्।।2.3.34।। दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।

    tasmai cābhyuditaṃ divyaṃ maṇikāñcanabhūṣitam dideśa rājā ruciraṃ rāmāya paramāsanam|

    The king (Dasaratha) offered Rama a seat on the lofty, glorious throne splendidly decorated with gold and gems.

  35. 2.3.35

    तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः।।2.3.35।। स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।

    tadāsanavaraṃ prāpya vyadīpayata rāghavaḥ svayaiva prabhayā merumudaye vimalo raviḥ|

    The lofty seat Rama occupied was illuminated by him resplenderce like mount Meru in the translucent rays of the morning Sun.

  36. 2.3.36

    तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत।।2.3.36।। विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।

    tena vibhrājatā tatra sā sabhā'bhivyarocata vimalagrahanakṣatrā śāradī dyaurivendunā|

    That assembly was illumined by (the presence of) Rama like the Moon dazzling the clear autumnal sky bespangled with sparkling planets and stars.

  37. 2.3.37

    तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्।।2.3.37।। अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।

    taṃ paśyamāno nṛpatistutoṣa priyamātmajam alaṅkṛtamivātmānamādarśatalasaṃsthitam|

    The king was delighted to see his beloved son as though he saw his own reflection adorning a mirror.

  38. 2.3.38

    स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः।।2.3.38।। उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः।

    sa taṃ sasmitamābhāṣya putraṃ putravatāṃ varaḥ uvācedaṃ vaco rājā devendramiva kāśyapaḥ|

    The best among fathers, he (Dasaratha) said these words to his son with a smile, like Kasyapa addressing Devendra.

  39. 2.3.39

    ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः।।2.3.39।। उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।

    jyeṣṭhāyāmasi me patnyāṃ sadṛśyāṃ sadṛśassutaḥ utpannastvaṃ guṇaśreṣṭho mama rāmātmajaḥ priyaḥ|

    A worthy son of my worthy eldest wife, O Rama, your great virtues have endeared you to me.

  40. 2.3.40

    यतस्त्वया प्रजाश्चेमा स्स्वगुणैरनुरञ्जिताः।।2.3.40।। तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।

    yatastvayā prajāścemā ssvaguṇairanurañjitāḥ tasmāttvaṃ puṣyayogena yauvarājyamavāpnuhi|

    As you have endeared yourself to these subjects with your virtues, you shall assume the office of heirapparent when Pushya star is in conjunction with the Moon.

  41. 2.3.41

    कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि।।2.3.41।। गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।

    kāmatastvaṃ prakṛtyaiva vinīto guṇavānasi guṇavatyapi tu snehātputra vakṣyāmi te hitam|

    Admittedly gentle by nature, you are gifted with virtues. O son, even though virtuous, I shall offer you counsel for your good out of affection for you.

  42. 2.3.42

    भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः।।2.3.42।। कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च।

    bhūyo vinayamāsthāya bhava nityaṃ jitendriyaḥ kāmakrodhasamutthāni tyajethā vyasanāni ca|

    With humility, always keep your senses under control. Keep off all violations arising out of lust and anger.

  43. 2.3.43

    परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा।।2.3.43।। अमात्यप्रभृतीस्सर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय।

    parokṣayā vartamāno vṛttyā pratyakṣayā tathā amātyaprabhṛtīssarvāḥprakṛtīścānurañjaya|

    With your behaviour keep the ministers and the people satisfied by means direct or indirect.

  44. 2.3.44

    कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।2.3.44।। तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्। तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।2.3.45।। तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।

    koṣṭhāgārāyudhāgāraiḥkṛtvā sannicayānbahūn tuṣṭānuraktaprakṛtiryaḥ pālayati medinīm| tasyanandanti mitrāṇi labdhvā'mṛtamivāmarāḥ tasmāttvamapi cātmānaṃ niyamyaivaṃ samācara|

    You shall rule the earth by filling granaries of foodgrains and arsenals and keeping the subjects loyal and contented. The friends of such a person will memain pleased like devatas with nectar. Hence conduct yourself with your mind under control.

  45. 2.3.45

    कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।2.3.44।। तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्। तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।2.3.45।। तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।

    koṣṭhāgārāyudhāgāraiḥkṛtvā sannicayānbahūn tuṣṭānuraktaprakṛtiryaḥ pālayati medinīm| tasyanandanti mitrāṇi labdhvā'mṛtamivāmarāḥ tasmāttvamapi cātmānaṃ niyamyaivaṃ samācara|

    You shall rule the earth by filling granaries of foodgrains and arsenals and keeping the subjects loyal and contented. The friends of such a person will memain pleased like devatas with nectar. Hence conduct yourself with your mind under control.

  46. 2.3.46

    तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः।।2.3.46।। त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।

    tacchrutvā suhṛdastasya rāmasya priyakāriṇaḥ tvaritāḥ śīghramabhyetya kausalyāyai nyavedayan|

    Having heard this, Rama's friends quickly reported the matter to Kausalya so that she might be happy.

  47. 2.3.47

    सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च।।2.3.47।। व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।

    sā hiraṇyaṃ ca gāścaiva ratnāni vividhāni ca vyādideśa priyākhyebhyaḥ kausalyā pramadottamā|

    The foremost of women, Kausalya ordered gifts of gold, cows and various kinds of gems to be given to the messengers who brought this good tiding.

  48. 2.3.48

    अथाऽभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।।2.3.48।। ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः।

    athā'bhivādya rājānaṃ rathamāruhya rāghavaḥ yayau svaṃ dyutimadveśma janaughaiḥ pratipūjitaḥ|

    Having paid his obeisance to the king, Rama ascended the chariot amidst the acclaim of multitudes of men and left for his splendid abode.

  49. 2.3.49

    ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त च्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु। नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा देवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः।।2.3.49।।

    te cāpi paurā nṛpatervacasta cchṛtvā tathā lābhamiveṣṭamāśu| narendramāmantrya gṛhāṇi gatvā devānsamānarcuratiprahṛṣṭāḥ

    On hearing such pronouncement by the king, the citizens also felt they have got something beneficial for themselves. They took leave of the king (Dasaratha) and hastening home, full of joy, began worshipping their gods. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे तृतीयस्सर्गः।। Thus ends the third sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.