Ayodhya Kanda · Sarga 110
Ayodhya Kanda, Sarga 110
The Book of Ayodhya
2.110.1
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह। जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।2.110.1।।
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha| jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim
Seeing Rama angry Vasistha intercedes, saying that Jabali is wellaware of the exits and entrances of humans on earth.
2.110.2
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्। इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।2.110.2।।
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt| imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me
O lord of the worlds, Jabali had spoken all this only with the intention to make you return (to Ayodhya). Listen I shall (now) relate to you the origin of the world.
2.110.3
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता। तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह।।2.110.3।।
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā| tata: samabhavadbrahmā svayambhūrdaivatai: saha
At the beginning, all this was water from which the earth was created. Thereafter, the selfexistent Brahma along with the gods came into existence.
2.110.4
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्। असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।2.110.4।।
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām| asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ
Then he assumed the form of a boar and uplifted the earth and created this world with his progeny of purified souls.
2.110.5
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः। तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।2.110.5।।
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ| tasmānmarīci: saṃjajñe marīceḥ kaśyapa: sutaḥ
Eternal, changeless and imperishable Brahma arose from space and to him was born Marichi and to Marichi, Kasyapa.
2.110.6
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्। स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।2.110.6।।
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvata: svayam| sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu mano: sutaḥ
Kasyapa begot Vivaswat (the Sun) and Vivaswat, Manu. This Manu was the first Prajapati to him whom was born Ikshvaku.
2.110.7
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही। तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।2.110.7।।
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī| tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam
Manu had orginally bestowed the most prosperous earth on Ikshvaku and you know Ikshvaku was the first king of Ayodhya.
2.110.8
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः। कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।2.110.8।।
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ| kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata
Ikshvaku had an illustrious son, wellknown as Kukshi and to Kukshi was born the heroic Vikukshi.
2.110.9
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्। बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपा:।।2.110.9।।
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān| bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapā:
The son of Vikukshi was highly energetic and powerful Bana and to him was born the mightyarmed Anaranya of great renown.
2.110.10
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे। अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।2.110.10।।
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare| anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana
When Anaranya, the best of the virtuous, was ruling the kingdom, there was no drought, no famine and not even a thief (in his kingdom).
2.110.11
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह। तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।2.110.11।। स सत्यवचनाद् वीर: सशरीरो दिवं गतः।
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha| tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata sa satyavacanād vīra: saśarīro divaṃ gataḥ|
Mightyarmed king Prithu was the son of Anaranya and Prithu was father of the great king Trishanku. That heroic Trishanku, on account of his truthfulness ascended the heaven with his physical body.
2.110.12
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।2.110.12।। दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata|
Trishanku's son was illustrious Dundhumara, father of the exceedingly powerful Yuvanaswa.
2.110.13
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।। मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत। सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।। यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata māndhātusta mahātejā: susandhirudapadyata| susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ|
Majestic Mandhata was Yuvanasva's son and father of mighty Susandhi. Sudsandhi had two sons Dhruvasandhi and Prasenjit. Renowned Bharata, slayer of enemies, was the son of Dhruvasandhi.
2.110.14
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।। मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत। सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।। यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata| susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ|
Majestic Mandhata was Yuvanasva's son and father of mighty Susandhi. Sudsandhi had two sons Dhruvasandhi and Prasenjit. Renowned Bharata, slayer of enemies, was the son of Dhruvasandhi.
2.110.15
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।। यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः। हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ| haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ
Mightyarmed Bharata had a son named Asita against whom the Haihayas, Talajanghas and the indomitable Sasibindus, the rival kings rose as enenmies.
2.110.16
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।। यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः। हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ| haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ
Mightyarmed Bharata had a son named Asita against whom the Haihayas, Talajanghas and the indomitable Sasibindus, the rival kings rose as enenmies.
2.110.17
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः। स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।2.110.17।।
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ| sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ
Although king Asita engaged all of them in a battle, he was (defeated and) driven into exile. He retired to a delightful, tall mountain and lived a life of contentment of a sage.
2.110.18
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः। एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।2.110.18।।
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ| ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau
Both his wives became pregnant. It is said that one of them gave the other poison (with the motive) to destroy the embryo.
2.110.19
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः। तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।। स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ| tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani|
A descendant of Bhrigu named Chyavana dwelt upon the Himavat mountain; Kalindi approached that sage and paid obeisance, and the brahmin spoke to her who craved a boon for the birth of a son.
2.110.20
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।2.110.20।। धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ|
O queen, you will beget a son who will be magnanimous, virtuous, renowned in the world. He will be the perpetuator of the race and destroyer of enemies.
2.110.21
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā muniṃtamanumānya ca padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham| tata: sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata
The queen was happy. She circumambulated the sage, took leave of him and came back home. Thereafter, she gave birth to a son who had eyes like lotus petals and who looked resplendent like Brahma.
2.110.22
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā muniṃtamanumānya ca padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham| tata: sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata
The queen was happy. She circumambulated the sage, took leave of him and came back home. Thereafter, she gave birth to a son who had eyes like lotus petals and who looked resplendent like Brahma.
2.110.23
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया। गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।2.110.23।।
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā| gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat
With a motive to destroy the embryo her cowife had poisoned her. That child was born with gara or poison for which he was called Sagara.
2.110.24
स राजा सगरो नाम य: समुद्रमखानयत्। इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।2.110.24।
sa rājā sagaro nāma ya: samudramakhānayat| iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ||2.110.24|
The king Sagara performed a sacrifice on the fullmoon day. And swiftly dug the ocean that frightened the people.
2.110.25
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्। जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।2.110.25।।
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam| jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt
We have heard that a son, Asamanja by name, was born to Sagara. For his sinful deeds he was banished by his father while he was still alive.
2.110.26
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्। दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।2.110.26।।
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān| dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ
Valiant Anshuman was the son of Asamanja and the father of Dilipa. Dilipa's son was Bhagiratha.
2.110.27
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः। ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।2.110.27।।
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ| kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ
To Bhagiratha was born Kakutstha, by whom your race is wellknown. A son Raghu was born to Kakutstha and hence all of you are known as Raghavas.
2.110.28
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः। कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।2.110.28।।
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ| kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi
The illustrious son of Raghu became famous in the world under the names of Kalmasapada and Sowdasa. The curse of a sage turned him a devourer of men for some years.
2.110.29
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः। यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।2.110.29।।
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ| yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat
Shankhana was the famous son of Kalmashapada. Whoever challenged his prowess was routed with his entire army.
2.110.30
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।। शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः। प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।। अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।। अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ। अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ| sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ| praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ| nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau| ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ
The son of Shankhana was the glorious Sudarshana, father of Agnivarna. Shighraga was the son of Agnivarna whose son was Maru. Maru's son was Prashushruva and to Prashushruva was born splendid Ambarisha. Nahusha of indisputable prowess was the son of Ambarisha whose son was the supremely righteous Nabhaga. Nabhaga had two sons, Aja and Suvrata and Aja's son was the righteous king Dasaratha.
2.110.31
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।। शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः। प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।। अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।। अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ। अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ| sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ| praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ| nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau| ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ
The son of Shankhana was the glorious Sudarshana, father of Agnivarna. Shighraga was the son of Agnivarna whose son was Maru. Maru's son was Prashushruva and to Prashushruva was born splendid Ambarisha. Nahusha of indisputable prowess was the son of Ambarisha whose son was the supremely righteous Nabhaga. Nabhaga had two sons, Aja and Suvrata and Aja's son was the righteous king Dasaratha.
2.110.32
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।। शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः। प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।। अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।। अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ। अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ| sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ| praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ| nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau| ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ
The son of Shankhana was the glorious Sudarshana, father of Agnivarna. Shighraga was the son of Agnivarna whose son was Maru. Maru's son was Prashushruva and to Prashushruva was born splendid Ambarisha. Nahusha of indisputable prowess was the son of Ambarisha whose son was the supremely righteous Nabhaga. Nabhaga had two sons, Aja and Suvrata and Aja's son was the righteous king Dasaratha.
2.110.33
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।। शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः। प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।। अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।। अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ। अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ| sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ| praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ| nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau| ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ
The son of Shankhana was the glorious Sudarshana, father of Agnivarna. Shighraga was the son of Agnivarna whose son was Maru. Maru's son was Prashushruva and to Prashushruva was born splendid Ambarisha. Nahusha of indisputable prowess was the son of Ambarisha whose son was the supremely righteous Nabhaga. Nabhaga had two sons, Aja and Suvrata and Aja's son was the righteous king Dasaratha.
2.110.34
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः। तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।2.110.34।।
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ| tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa
Being the eldest son of king Dasaratha and widely known as Rama you happen to be the heir apparent. Hence, O king, accept the kingdom and look after the people.