Ayodhya Kanda · Sarga 10
Ayodhya Kanda, Sarga 10
The Book of Ayodhya
2.10.1
विदर्शिता यदा देवी कुब्जया पापया भृशम्। तदा शेते स्म सा भूमौ दिग्धविद्धेव किन्नरी।।2.10.1।।
vidarśitā yadā devī kubjayā pāpayā bhṛśam| tadā śete sma sā bhūmau digdhaviddheva kinnarī
Perversely advised by the extremely sinful hunchback the queen (Kaikeyi) lay down on the ground like a kinnari struck as though by a poisonous arrow.
2.10.2
निश्चित्य मनसा कृत्यं सा सम्यगिति भामिनी। मन्थरायै शनैस्सर्वमाचचक्षे विचक्षणा।।2.10.2।।
niścitya manasā kṛtyaṃ sā samyagiti bhāminī| mantharāyai śanaissarvamācacakṣe vicakṣaṇā
The intelligent, beautiful lady (Kaikeyi), having correctly decided the strategy in her mind, slowly unfolded everything to Manthara.
2.10.3
सा दीना निश्चयं कृत्वा मन्थरावाक्यमोहिता। नागकन्येव निश्वस्य दीर्घमुष्णं च भामिनी।।2.10.3।। मुहूर्तं चिन्तयामास मार्गमात्मसुखावहम्।
sā dīnā niścayaṃ kṛtvā mantharāvākyamohitā| nāgakanyeva niśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca bhāminī muhūrtaṃ cintayāmāsa mārgamātmasukhāvaham|
That beautiful wretch (Kaikeyi) impressed by the words of Manthara heaved deep, hot sighs like a female serpent and thought for a while about the means of bringing happiness to herself.
2.10.4
सा सुहृच्चार्थकामा च तं निशम्य सुनिश्चयम्।।2.10.4।। बभूव परमप्रीता सिध्दिं प्राप्येव मन्थरा।
sā suhṛccārthakāmā ca taṃ niśamya suniścayam babhūva paramaprītā sidhdiṃ prāpyeva mantharā|
Manthara, Kaikeyi's friend, too, driven by a strong desire to fulfil her resolve was highly pleased and on hearing the firm determination of Kaikeyi, felt as if the accomplishment of the objective was at hand.
2.10.5
अथ सा रुषिता देवी सम्यक्कृत्वा विनिश्चयम्।।2.10.5।। संविवेशाबला भूमौ निवेश्य भृकुटीं मुखे।
atha sā ruṣitā devī samyakkṛtvā viniścayam saṃviveśābalā bhūmau niveśya bhṛkuṭīṃ mukhe|
Then Kaikeyi finally took a firm decision. With a soiled body and a frowning face she lay down on the floor.
2.10.6
ततश्चित्राणि माल्यानि दिव्यान्याभरणानि च।।2.10.6।। अपविद्धानि कैकेय्या तानि भूमिं प्रपेदिरे।
tataścitrāṇi mālyāni divyānyābharaṇāni ca apaviddhāni kaikeyyā tāni bhūmiṃ prapedire|
Thereafter Kaikeyi flung away her multicoloured garlands along with her costly ornaments on to the ground.
2.10.7
तया तान्यपविद्धानि माल्यान्याभरणानि च।।2.10.7।। अशोभयन्त वसुधां नक्षत्राणि यथा नभः।
tayā tānyapaviddhāni mālyānyābharaṇāni ca aśobhayanta vasudhāṃ nakṣatrāṇi yathā nabhaḥ|
All the garlands and ornaments she scattered adorned the floor like the stars (illumining) the sky.
2.10.8
क्रोधागारे निपतिता सा बभौ मलिनाम्बरा।।2.10.8।। एकवेणीं दृढं बद्वा गतसत्त्वेव किन्नरी।
krodhāgāre nipatitā sā babhau malināmbarā ekaveṇīṃ dṛḍhaṃ badvā gatasattveva kinnarī|
Tightly fastening her hair into a single braid and wearing soiled clothes, she lay down in the chamber of wrath in a lifeless state like a kinnari.
2.10.9
आज्ञाप्य च महाराजो राघवस्याभिषेचनम्।।2.10.9।। उपस्थानमनुज्ञाप्य प्रविवेश निवेशनम्।
ājñāpya ca mahārājo rāghavasyābhiṣecanam upasthānamanujñāpya praviveśa niveśanam|
The king issued orders for Rama's installation ceremony, and taking leave of his close associates entered the palace. .
2.10.10
अद्य रामाभिषेको वै प्रसिद्ध इति जज्ञिवान्।।2.10.10।। प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी।
adya rāmābhiṣeko vai prasiddha iti jajñivān priyārhāṃ priyamākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī|
Aware of the fact that Rama's installation ceremony was known to everybody by then he who had subdued his senses entered the inner apartment to convey it to one worthy of such pleasant news.
2.10.11
स कैकेय्या गृहं श्रेष्ठं प्रविवेश महायशाः।।2.10.11।। पाण्डुराभ्रमिवाकाशं राहुयुक्तं निशाकरः।
sa kaikeyyā gṛhaṃ śreṣṭhaṃ praviveśa mahāyaśāḥ pāṇḍurābhramivākāśaṃ rāhuyuktaṃ niśākaraḥ|
The illustrious king entered the excellent abode of Kaikeyi like the Moon entering the mouth of Rahu in a sky overcast with pale clouds.
2.10.12
शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम्।।2.10.12।। वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम्। लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः।।2.10.13।। दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम्। नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम्।।2.10.14।। दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः। विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि।।2.10.15।। उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम्। तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत्।।2.10.16।। न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam| latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam| nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ| vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam| tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame|
The maharaja entered the inner apartment of Kaikeyi's prosperous abode filled with parrots and peacocks, reverberating with cries of kraunchas and swans and sounds of musical instruments attended with hunchbacks and dwarfs decorated with champak and ashoka trees, bowers surrounded with creepers, picturegalleries, altars and sofas embellished with ivory, gold and silver. It was shining with pools and trees bearing flowers and fruits in all seasons. Various kinds of food, drinks and eatables were kept ready. With excellent decorations that abode of Kaikeyi resembled heaven. (But) the king did not see his beloved Kaikeyi in her best bed.
2.10.13
शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम्।।2.10.12।। वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम्। लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः।।2.10.13।। दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम्। नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम्।।2.10.14।। दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः। विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि।।2.10.15।। उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम्। तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत्।।2.10.16।। न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam| latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam| nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ| vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam| tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame|
The maharaja entered the inner apartment of Kaikeyi's prosperous abode filled with parrots and peacocks, reverberating with cries of kraunchas and swans and sounds of musical instruments attended with hunchbacks and dwarfs decorated with champak and ashoka trees, bowers surrounded with creepers, picturegalleries, altars and sofas embellished with ivory, gold and silver. It was shining with pools and trees bearing flowers and fruits in all seasons. Various kinds of food, drinks and eatables were kept ready. With excellent decorations that abode of Kaikeyi resembled heaven. (But) the king did not see his beloved Kaikeyi in her best bed.
2.10.14
शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम्।।2.10.12।। वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम्। लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः।।2.10.13।। दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम्। नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम्।।2.10.14।। दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः। विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि।।2.10.15।। उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम्। तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत्।।2.10.16।। न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam| latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam| nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ| vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam| tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame|
The maharaja entered the inner apartment of Kaikeyi's prosperous abode filled with parrots and peacocks, reverberating with cries of kraunchas and swans and sounds of musical instruments attended with hunchbacks and dwarfs decorated with champak and ashoka trees, bowers surrounded with creepers, picturegalleries, altars and sofas embellished with ivory, gold and silver. It was shining with pools and trees bearing flowers and fruits in all seasons. Various kinds of food, drinks and eatables were kept ready. With excellent decorations that abode of Kaikeyi resembled heaven. (But) the king did not see his beloved Kaikeyi in her best bed.
2.10.15
शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम्।।2.10.12।। वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम्। लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः।।2.10.13।। दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम्। नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम्।।2.10.14।। दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः। विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि।।2.10.15।। उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम्। तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत्।।2.10.16।। न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam| latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam| nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ| vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam| tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame|
The maharaja entered the inner apartment of Kaikeyi's prosperous abode filled with parrots and peacocks, reverberating with cries of kraunchas and swans and sounds of musical instruments attended with hunchbacks and dwarfs decorated with champak and ashoka trees, bowers surrounded with creepers, picturegalleries, altars and sofas embellished with ivory, gold and silver. It was shining with pools and trees bearing flowers and fruits in all seasons. Various kinds of food, drinks and eatables were kept ready. With excellent decorations that abode of Kaikeyi resembled heaven. (But) the king did not see his beloved Kaikeyi in her best bed.
2.10.16
शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम्।।2.10.12।। वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम्। लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः।।2.10.13।। दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम्। नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम्।।2.10.14।। दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः। विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि।।2.10.15।। उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम्। तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत्।।2.10.16।। न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam| latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam| nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ| vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam| tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame|
The maharaja entered the inner apartment of Kaikeyi's prosperous abode filled with parrots and peacocks, reverberating with cries of kraunchas and swans and sounds of musical instruments attended with hunchbacks and dwarfs decorated with champak and ashoka trees, bowers surrounded with creepers, picturegalleries, altars and sofas embellished with ivory, gold and silver. It was shining with pools and trees bearing flowers and fruits in all seasons. Various kinds of food, drinks and eatables were kept ready. With excellent decorations that abode of Kaikeyi resembled heaven. (But) the king did not see his beloved Kaikeyi in her best bed.
2.10.17
कामबलसंयुक्तो रत्यर्थं मनुजाधिपः।।2.10.17।। अपश्यन्दयितां भार्यां पप्रच्छ विषसाद च।
kāmabalasaṃyukto ratyarthaṃ manujādhipaḥ apaśyandayitāṃ bhāryāṃ papraccha viṣasāda ca|
Charged with passion and seeking carnal pleasure, the king became dejected when he did not see his beloved wife. He enquired about her.
2.10.18
न हि तस्य पुरा देवी तां वेलामत्यवर्तत।।2.10.18।। न च राजा गृहं शून्यं प्रविवेश कदाचन।
na hi tasya purā devī tāṃ velāmatyavartata na ca rājā gṛhaṃ śūnyaṃ praviveśa kadācana|
Never before had queen Kaikeyi missed his time of arrival. Nor had the king ever entered her empty apartment.
2.10.19
ततो गृहगतो राजा कैकेयीं पर्यपृच्छत।।2.10.19।। यथा पूर्वमविज्ञाय स्वार्थलिप्सुमपण्डिताम्।
tato gṛhagato rājā kaikeyīṃ paryapṛcchata yathā pūrvamavijñāya svārthalipsumapaṇḍitām|
Having entered her apartment, the king, unaware of that foolish Kaikeyi's selfish design enquired her whereabouts as usual.
2.10.20
प्रतीहारी त्वथोवाच सन्त्रस्ता सुकृताञ्जलिः।।2.10.20।। देव देवी भृशं कृद्धा क्रोधागारमभिदृता।
pratīhārī tvathovāca santrastā sukṛtāñjaliḥ deva devī bhṛśaṃ kṛddhā krodhāgāramabhidṛtā|
Thereafter, the frightened doorkeeper with folded palms said O monarch the queen in a hot mood has rushed into the chamber of wrath.
2.10.21
प्रतीहार्या वचश्शृत्वा राजा परमदुर्मनाः।।2.10.21।। विषसाद पुनर्भूयो लुलितव्याकुलेन्द्रियः।।
pratīhāryā vacaśśṛtvā rājā paramadurmanāḥ viṣasāda punarbhūyo lulitavyākulendriyaḥ||
Hearing the words of the doorkeeper, the melancholic king grieved all the more with his senses agitated and unstable.
2.10.22
तत्र तां पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम्।।2.10.22।। प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः।
tatra tāṃ patitāṃ bhūmau śayānāmatathocitām pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ|
The lord of the earth (Dasaratha) saw her (Kaikeyi) lying down on the floor of the chamber of wrath in an unbecoming manner and felt as if consumed by grief.
2.10.23
स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योपि गरीयसीम्।।2.10.23।। अपापः पापसङ्कल्पां ददर्श धरणीतले। लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव।।2.10.24।। किन्नरीमिव निर्धूतां च्युतामप्सरसं यथा। मायामिव परिभ्रष्टां हरिणीमिव संयताम्।।2.10.25।।
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyopi garīyasīm apāpaḥ pāpasaṅkalpāṃ dadarśa dharaṇītale| latāmiva viniṣkṛttāṃ patitāṃ devatāmiva kinnarīmiva nirdhūtāṃ cyutāmapsarasaṃ yathā| māyāmiva paribhraṣṭāṃ hariṇīmiva saṃyatām
The guileless, old king beheld his youthful wife who was dearer to him than his own life, filled with deceitful intentions. She looked like a severed creeper, like a goddess fallen down, like a 'Kinnari' thrown down on earth, like an 'apsarasa' slipped from heaven, like an illusion torn, like a female deer tied down.
2.10.24
स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योपि गरीयसीम्।।2.10.23।। अपापः पापसङ्कल्पां ददर्श धरणीतले। लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव।।2.10.24।। किन्नरीमिव निर्धूतां च्युतामप्सरसं यथा। मायामिव परिभ्रष्टां हरिणीमिव संयताम्।।2.10.25।।
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyopi garīyasīm apāpaḥ pāpasaṅkalpāṃ dadarśa dharaṇītale| latāmiva viniṣkṛttāṃ patitāṃ devatāmiva kinnarīmiva nirdhūtāṃ cyutāmapsarasaṃ yathā| māyāmiva paribhraṣṭāṃ hariṇīmiva saṃyatām
The guileless, old king beheld his youthful wife who was dearer to him than his own life, filled with deceitful intentions. She looked like a severed creeper, like a goddess fallen down, like a 'Kinnari' thrown down on earth, like an 'apsarasa' slipped from heaven, like an illusion torn, like a female deer tied down.
2.10.25
स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योपि गरीयसीम्।।2.10.23।। अपापः पापसङ्कल्पां ददर्श धरणीतले। लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव।।2.10.24।। किन्नरीमिव निर्धूतां च्युतामप्सरसं यथा। मायामिव परिभ्रष्टां हरिणीमिव संयताम्।।2.10.25।।
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyopi garīyasīm apāpaḥ pāpasaṅkalpāṃ dadarśa dharaṇītale| latāmiva viniṣkṛttāṃ patitāṃ devatāmiva kinnarīmiva nirdhūtāṃ cyutāmapsarasaṃ yathā| māyāmiva paribhraṣṭāṃ hariṇīmiva saṃyatām
The guileless, old king beheld his youthful wife who was dearer to him than his own life, filled with deceitful intentions. She looked like a severed creeper, like a goddess fallen down, like a 'Kinnari' thrown down on earth, like an 'apsarasa' slipped from heaven, like an illusion torn, like a female deer tied down.
2.10.26
करेणुमिव दिग्धेन विद्धां मृगयुना वने। महागज इवारण्ये स्नेहात्परिममर्श ताम्।।2.10.26।।
kareṇumiva digdhena viddhāṃ mṛgayunā vane| mahāgaja ivāraṇye snehātparimamarśa tām
Like a mighty sheelephant caressing her cow wounded with a poisoned arrow in the forest, he caressed her lovingly.
2.10.27
परिमृश्य च पाणिभ्यामभिसन्त्रस्तचेतनः। कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम्।।2.10.27।।
parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisantrastacetanaḥ| kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam
With a mind extremely terrified yet passionate, he caressed his lotuseyed wife with his hands, and said:
2.10.28
न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम्। देवि केनाभिशप्ताऽसि केन वाऽसि विमानिता।।2.10.28।। यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु।
na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam| devi kenābhiśaptā'si kena vā'si vimānitā yadidaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu|
O auspicious queen, I do not know whether your anger is directed at me. I do not know the cause of your anger. By whom have you been offended or disrespected? Why are you lying in the dust? This is causing me great sorrow.
2.10.29
भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि।।2.10.29।। भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी।
bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇacetasi bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī|
While I am here favourably disposed towards you, why are you lying down on the floor like one possessed by an evil spirit? Why are you afflicting my mind?
2.10.30
सन्ति मे कुशला वैद्यास्त्वभितुष्टाश्च सर्वशः।।2.10.30।। सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनी।
santi me kuśalā vaidyāstvabhituṣṭāśca sarvaśaḥ sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāminī|
O lovely one there are, to my best satisfaction, expert physicians in all branches (of medical science). They will restore your health. Tell me your ailment.
2.10.31
कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम्।।2.10.31।। कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम्।
kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam kaḥ priyaṃ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam|
On whom do you wish to bestow favour? Who has caused you displeasure? To whom should I grant favour now? To whom should I cause great displeasure?
2.10.32
मा रोदीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि संपरिशोषणम्।।2.10.32।। अवध्यो वध्यतां को वा को वा वध्यो विमुच्यताम्। दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाऽप्यकिञ्चनः।।2.10.33।।
mā rodīrmā ca kārṣīstvaṃ devi saṃpariśoṣaṇam avadhyo vadhyatāṃ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām| daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvā'pyakiñcanaḥ
O queen shed no tears. Drain not your health. Ask me, and I shall slay one who should not be slain or release one who should be slain. I shall make a poor man rich and a wealthy man poor. (Tell me who are such people).
2.10.33
मा रोदीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि संपरिशोषणम्।।2.10.32।। अवध्यो वध्यतां को वा को वा वध्यो विमुच्यताम्। दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाऽप्यकिञ्चनः।।2.10.33।।
mā rodīrmā ca kārṣīstvaṃ devi saṃpariśoṣaṇam avadhyo vadhyatāṃ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām| daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvā'pyakiñcanaḥ
O queen shed no tears. Drain not your health. Ask me, and I shall slay one who should not be slain or release one who should be slain. I shall make a poor man rich and a wealthy man poor. (Tell me who are such people).
2.10.34
अहं चैव मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः। न ते किञ्चिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे।।2.10.34।।
ahaṃ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ| na te kiñcidabhiprāyaṃ vyāhantumahamutsahe
My kins and I are under your control. I will make no effort to go even a little against your wishes.
2.10.35
आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसेच्छसि। बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि।।2.10.35।। करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे।
ātmano jīvitenāpi brūhi yanmanasecchasi| balamātmani jānantī na māṃ śaṅkitumarhasi kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape|
If you want to do anything even if it means sacrificing my life, I shall do it. Since you know my strength, it does not behove you to doubt me. I swear on my merits. I will do whatever pleases you.
2.10.36
यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुन्धरा।।2.10.36।। प्राचीनास्सिन्धुसौवीरा स्सौराष्ट्रा दक्षिणापथाः। वङ्गाङ्गमगधाः मत्स्याः समृद्धा काशिकोसलाः।।2.10.37।।
yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasundharā prācīnāssindhusauvīrā ssaurāṣṭrā dakṣiṇāpathāḥ| vaṅgāṅgamagadhāḥ matsyāḥ samṛddhā kāśikosalāḥ
My authority on the land is extended till such places the wheel of any chariot rotates such as the regions in the east, SindhuSauvira areas, Saurashtra, Southern regions, Banga, Anga, Magadha states, Matsya kingdom and KasiKosala countries which are prosperous places.
2.10.37
यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुन्धरा।।2.10.36।। प्राचीनास्सिन्धुसौवीरा स्सौराष्ट्रा दक्षिणापथाः। वङ्गाङ्गमगधाः मत्स्याः समृद्धा काशिकोसलाः।।2.10.37।।
yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasundharā prācīnāssindhusauvīrā ssaurāṣṭrā dakṣiṇāpathāḥ| vaṅgāṅgamagadhāḥ matsyāḥ samṛddhā kāśikosalāḥ
My authority on the land is extended till such places the wheel of any chariot rotates such as the regions in the east, SindhuSauvira areas, Saurashtra, Southern regions, Banga, Anga, Magadha states, Matsya kingdom and KasiKosala countries which are prosperous places.
2.10.38
तत्र जातं बहु द्रव्यं धनधान्यमजाविकम्। ततो वृणीष्व कैकेयि यद्यत्त्वं मनसेच्छसि।।2.10.38।।
tatra jātaṃ bahu dravyaṃ dhanadhānyamajāvikam| tato vṛṇīṣva kaikeyi yadyattvaṃ manasecchasi
There wealth and foodgrains, sheep and goats and many things are produced. O Kaikeyi, ask whichever of these you wish.
2.10.39
किमायासेन ते भीरु उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शोभने। तत्त्वं मे ब्रूहि कैकेयि यतस्ते भयमागतम्।।2.10.39।। तत्ते व्यपनयिष्यामि नीहारमिव रश्मिवान्।
kimāyāsena te bhīru uttiṣṭhottiṣṭha śobhane| tattvaṃ me brūhi kaikeyi yataste bhayamāgatam tatte vyapanayiṣyāmi nīhāramiva raśmivān|
O lady why do you exert yourself? Arise, arise. O charming Kaikeyi, tell me the cause of your fear. I will dispel it just as the Sun dispels morning mists.
2.10.40
तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम्।।2.10.40।। परिपीडयितुं भूयो भर्तारमुपचक्रमे।
tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tadapriyam paripīḍayituṃ bhūyo bhartāramupacakrame|
Thus spoken to, she (Kaikeyi) breathed a sigh of relief. Intending to tell him the unpleasant thing (which was in her mind), she began tormenting her husband all the more. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशमस्सर्गः।। Thus ends the tenth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.