Aranya Kanda · Sarga 75
Aranya Kanda, Sarga 75
The Book of the Forest
3.75.1
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः।।3.75.1।।
divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena tejasā| lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ
When Sabari departed for heaven with her brilliance, Rama contemplated (about the power of sages)with Lakshmana.
3.75.2
स चिन्तयित्वा धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्। हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत्।।3.75.2।।
sa cintayitvā dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām| hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt
Thinking about the power of the great sages, righteous Rama said to Lakshmana, his wellwisher with singleminded devotion:
3.75.3
दृष्टोऽयमाश्रमस्सौम्य बह्वाश्चर्यो महात्मनाम्। विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः।।3.75.3।।
dṛṣṭo'yamāśramassaumya bahvāścaryo mahātmanām| viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ
O handsome one, we have seen this highly wonderful hermitage, where deer and tigers dwell together with mutual confidence, where birds of all kinds inhabit.
3.75.4
सप्तानां च समुद्राणामेषु तीर्थेषु लक्ष्मण। उपस्पृष्टं च विधिवत्पितरश्चापि तर्पिताः।।3.75.4।।
saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa| upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ
O Lakshmana, having bathed in the waters of the seven seas (by taking ritualistic bath in these waters) the manes are offered oblations in accordance with tradition.
3.75.5
प्रणष्टमशुभं तत्तत्कल्याणं समुपस्थितम्। तेन तत्त्वेन हृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति।।3.75.5।। हृदये हि नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति।
praṇaṣṭamaśubhaṃ tattatkalyāṇaṃ samupasthitam| tena tattvena hṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati|
We have got rid of inauspicious time and good days have come. Therefore, I feel truly happy. Good fortune will appear (now), O Lakshmana, O tiger among men
3.75.6
तदागच्छ गमिष्यामि पम्पां तां प्रियदर्शनाम्।।3.75.6।। ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते। यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतस्सुतः।।3.75.7।। नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिस्सह वानरैः।
tadāgaccha gamiṣyāmi pampāṃ tāṃ priyadarśanām ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate| yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumatassutaḥ nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhissaha vānaraiḥ|
Come, let us go to Pampa, which is pleasing to look at. Sugriva, the rigteous self, the son of the Sun has been staying for fear of Vali at the shining Rishyamuka, not far from here.
3.75.7
तदागच्छ गमिष्यामि पम्पां तां प्रियदर्शनाम्।।3.75.6।। ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते। यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतस्सुतः।।3.75.7।। नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिस्सह वानरैः।
tadāgaccha gamiṣyāmi pampāṃ tāṃ priyadarśanām ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate| yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumatassutaḥ nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhissaha vānaraiḥ|
Come, let us go to Pampa, which is pleasing to look at. Sugriva, the rigteous self, the son of the Sun has been staying for fear of Vali at the shining Rishyamuka, not far from here.
3.75.8
अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्।।3.75.8।। तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम्।
abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam|
I am hastening to see that noble Sugriva the mighty monkey, as the search for Sita depends on him, O handsome one
3.75.9
एवं ब्रुवाणं तं धीरं रामं सौमित्रिरब्रवीत्।।3.75.9।। गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः।
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ dhīraṃ rāmaṃ saumitrirabravīt gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ|
To the words of Rama who was of stable mind, Lakshmana replied : My mind too is hastening me. Let us get there quickly.
3.75.10
आश्रमात्तु तत स्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः।।3.75.10।। आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः।
āśramāttu tata stasmānniṣkramya sa viśāmpatiḥ ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ|
Then Rama the lord of men along with Lakshmana departed from the hermitage and went to Pampa.
3.75.11
स ददर्श ततः पुण्यामुदारजनसेविताम्।।3.75.11।। नानाद्रुमलताकीर्णां पम्पां पानीयवाहिनीम्। पद्मैस्सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।।3.75.12।। नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव।
sa dadarśa tataḥ puṇyāmudārajanasevitām nānādrumalatākīrṇāṃ pampāṃ pānīyavāhinīm| padmaissaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva|
He saw the sacred lake Pampa whose sweet flow of water was used by great seers. It abounded in trees and creepers. Its surface was red with lotuses at one place, white with clusters of lilies at another and with blue lotuses at other places. As such, it looked like a carpet with variegated colours.
3.75.12
स ददर्श ततः पुण्यामुदारजनसेविताम्।।3.75.11।। नानाद्रुमलताकीर्णां पम्पां पानीयवाहिनीम्। पद्मैस्सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।।3.75.12।। नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव।
sa dadarśa tataḥ puṇyāmudārajanasevitām nānādrumalatākīrṇāṃ pampāṃ pānīyavāhinīm| padmaissaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva|
He saw the sacred lake Pampa whose sweet flow of water was used by great seers. It abounded in trees and creepers. Its surface was red with lotuses at one place, white with clusters of lilies at another and with blue lotuses at other places. As such, it looked like a carpet with variegated colours.
3.75.13
स तामासाद्य वै रामो दूरादुदकवाहिनीम्।।3.75.13।। मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत।
sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata|
Rama reached the Matanga lake which he could see from a distance and bathed in it.
3.75.14
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.15
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.16
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.17
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.18
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.19
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्। तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।। पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः। मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।। अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः। अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।। समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।। एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्। ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।। तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām| tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ| mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ| anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam| koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat| tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam|
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
3.75.20
स ददर्श ततः पम्पां शीतवारिनिधिं शुभाम्।।3.75.20।। तिलकाशोकपुन्नागवकुलोद्दालकाशिनीम्।
sa dadarśa tataḥ pampāṃ śītavārinidhiṃ śubhām tilakāśokapunnāgavakuloddālakāśinīm|
Rama saw lake Pampa with cool waters and the groves on the bank filled with tilaka, ashoka, punnaga, bakula and uddala trees.
3.75.21
स रामो विविधान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च।।3.75.21।। पश्यन्कामाभिसन्तप्तो जगाम परमं ह्रदम्।
sa rāmo vividhānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca paśyankāmābhisantapto jagāma paramaṃ hradam|
On seeing different kinds of trees and tanks, the lovestriken Rama visited that great lake.
3.75.22
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।। षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्। स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।। स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्। इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām| sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām| ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ
There were lovely pleasuregardens in full bloom filled with sal and champk trees. Honeybees on flowers looked lovely and bright. The waters were crystalclear and fragrant with lotuses.The soft sands on the banks of Pampa gleamed. Rama saw them again and again and described them to Lakshmana.
3.75.23
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।। षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्। स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।। स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्। इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām| sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām| ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ
There were lovely pleasuregardens in full bloom filled with sal and champk trees. Honeybees on flowers looked lovely and bright. The waters were crystalclear and fragrant with lotuses.The soft sands on the banks of Pampa gleamed. Rama saw them again and again and described them to Lakshmana.
3.75.24
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।। षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्। स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।। स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्। इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām| sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām| ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ
There were lovely pleasuregardens in full bloom filled with sal and champk trees. Honeybees on flowers looked lovely and bright. The waters were crystalclear and fragrant with lotuses.The soft sands on the banks of Pampa gleamed. Rama saw them again and again and described them to Lakshmana.
3.75.25
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः। ऋष्यमूक इति ख्यातः पुण्यः पुष्पितपादपः।।3.75.25।।
asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ| ṛṣyamūka iti khyātaḥ puṇyaḥ puṣpitapādapaḥ
The famous mount, sacred Rishyamuka is situated on the bank of Pampa full of blossoming trees.
3.75.26
हरेः ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः। अध्यास्ते तं महावीर्यस्सुग्रीव इति विश्रुतः।।3.75.26।।
hareḥ ṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ| adhyāste taṃ mahāvīryassugrīva iti viśrutaḥ
The mighty son of Riksharaja, the great soul, the Sun whose son was the wellknown Sugriva, resides on this mountain.
3.75.27
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ। इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम्।।3.75.27।।
sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha| ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam
Rama said to Lakshmana, the best of men, who had truth as his strength, Go to Sugriva, lord of the monkeys.
3.75.28
राज्यभ्रष्टेन दीनेन तस्यामासक्तचेतसा। कथं मया विना शक्यं सीतां लक्ष्मण जीवितुम्।।3.75.28।।
rājyabhraṣṭena dīnena tasyāmāsaktacetasā| kathaṃ mayā vinā śakyaṃ sītāṃ lakṣmaṇa jīvitum
O Lakshmana, deprived of the kingdom I have become a destitute. With my heart attached to Sita how can I live without her ?
3.75.29
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतसम्। विवेश पम्पां नलिनीं मनोरमां रघूत्तमश्शोकविषादयन्त्रितः।।3.75.29।।
ityevamuktvā madanābhipīḍitaḥ sa lakṣmaṇaṃ vākyamananyacetasam| viveśa pampāṃ nalinīṃ manoramāṃ raghūttamaśśokaviṣādayantritaḥ
Having said these words to Lakshmana who was listening to him with undivided attention, Rama, the best of the Raghus, oppressed by love and afflicted by tears of grief entered Pampa, the delightful lotuslake.
3.75.30
ततो महद्वर्त्म सुदूरसङ्क्रमं क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन्वनम्। ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननामनेकनानाविधपक्षिजालकाम्।।3.75.30।।
tato mahadvartma sudūrasaṅkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayanvanam| dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanāmanekanānāvidhapakṣijālakām
Thereafter, going slowly to a distance, Rama and Lakshmana saw Pampa surrounded by beautiful forests full of many varieties of birds. इत्यार्ष श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चसप्ततिमस्सर्गः।। Thus ends the seventyfifth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.