Skip to main content
KarmaVaani

Aranya Kanda · Sarga 43

Aranya Kanda, Sarga 43

The Book of the Forest

  1. 3.43.1

    सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती। हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्।।3.43.1।। प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी। भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम्।।3.43.2।।

    sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī| hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī| bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham

    Sita while plucking flowers Sita who had fine hips, flawless beautiful limbs and pure golden complexion felt delighted to see the deer with gold and silver colours on both sides of his body. She called out to Rama and Lakshmana who were equipped with arms.

  2. 3.43.2

    सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती। हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्।।3.43.1।। प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी। भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम्।।3.43.2।।

    sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī| hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī| bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham

    Sita while plucking flowers Sita who had fine hips, flawless beautiful limbs and pure golden complexion felt delighted to see the deer with gold and silver colours on both sides of his body. She called out to Rama and Lakshmana who were equipped with arms.

  3. 3.43.3

    तयाऽऽहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ। वीक्षमाणौ तु तौ देशं तदा ददृशतुर्मृगम्।।3.43.3।।

    tayā''hūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau| vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam

    When Sita called Rama and Lakshmana, the two tigers among men, they looked around and saw the deer.

  4. 3.43.4

    शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम्।।3.43.4।।

    śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt| tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam

    Seeing the deer, Lakshmana suspected him to be Maricha and said this to Rama.

  5. 3.43.5

    चरन्तोमृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने। अनेन निहता राजन् राजानः कामरूपिणा।।3.43.5।।

    carantomṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane| anena nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā

    Many kings, while on hunting expedition in the forest, have been deceitfully killed by malicious Maricha, who could assume any form at his free will.

  6. 3.43.6

    अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम्। भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसन्निभम्।।3.43.6।।

    asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam| bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham

    O tiger among men, this deceitful demon (Maricha) has been transformed into the illusory form of a radiant deer which does not exist.

  7. 3.43.7

    मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव। जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः।।3.43.7।।

    mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava| jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ

    O Rama, lord of the world nowhere on earth does exist this kind of wonderful deer sparkling with gems. That it is a mere trick, an illusion there is no doubt.

  8. 3.43.8

    एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता। उवाच सीता संहृष्टा चर्मणा हृतचेतना।।3.43.8।।

    evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā| uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā

    Sita was too enchanted by the skin of the deer to retain her sense of discrimination. Intervening, she said to Rama joyfully with a pure smile on her face:

  9. 3.43.9

    आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः। आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति।।3.43.9।।

    āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ| ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati

    O prince O longarmed one, this deer has captivated my mind. Fetch him for me.This will be our playmate.

  10. 3.43.10

    इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः। मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमरास्सृमरास्तथा।।3.43.10।।

    ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ| mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā

    Here at the hermitage there are many lovely deer, yaks and antelopes wandering in herds.

  11. 3.43.11

    ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा। विचरन्ति महाबाहो रुपश्रेष्ठा मनोहराः।।3.43.11।।

    ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā| vicaranti mahābāho rupaśreṣṭhā manoharāḥ

    O longarmed one, most beautiful animals like bears, antelopes and groups of monkeys and kinneras are wandering here.

  12. 3.43.12

    न चास्य सदृशो राजन्दृष्टपूर्वो मृगो मया। तेजसा क्षमया दीप्त्या यथाऽयं मृगसत्तमः।।3.43.12।।

    na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgo mayā| tejasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ

    O prince this kind of beautiful, tame and glittering deer I have never seen before.

  13. 3.43.13

    नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नबिन्दुसमाचितः। द्योतयन्वनमव्यग्रं शोभते शशिसन्निभः।।3.43.13।।

    nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ| dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisannibhaḥ

    Its body glittering with different colours, speckled with gems of different kinds, is like the Moon shining and illuminating the forest.

  14. 3.43.14

    अहो रूपमहो लक्ष्मीस्स्वरसम्पच्च शोभना। मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे।।3.43.14।।

    aho rūpamaho lakṣmīssvarasampacca śobhanā| mṛgo'dbhuto vicitrāṅgo hṛdayaṃ haratīva me

    Oh what a beauty, Oh what rich call what delightful, wonderful, graceful limbs This deer captivates my heart.

  15. 3.43.15

    यदि ग्रहणमभ्येति जीवन्नेव मृगस्तव। आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति।।3.43.15।।

    yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava| āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati

    If this deer can be caught alive, it will be thrilling, it will work wonders.

  16. 3.43.16

    समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः। अन्तःपुरविभूषार्थो मृग एष भविष्यति।।3.43.16।।

    samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ| antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati

    After the completion of exile in the forest, when we are back in the kingdom, this deer will add beauty to the harem.

  17. 3.43.17

    भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो। मृगरूपमिदं व्यक्तं विस्मयं जनयिष्यति।।3.43.17।।

    bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho| mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati

    O king this deer will create amazement in Bharata, in mothersinlaw, in you and in me as well.

  18. 3.43.18

    जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः। अजिनं नरशार्दूल रुचिरं मे भविष्यति।।3.43.18।।

    jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ| ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati

    O best among men, if this great deer cannot be captured alive, I will wear its beautiful skin.

  19. 3.43.19

    निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि। शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम्।।3.43.19।।

    nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci| śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum

    If this animal is killed and its golden skin is spread on a tender grass cushion, there will I like to sit.

  20. 3.43.20

    कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्। वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम।।3.43.20।।

    kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam| vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama

    This kind of request arising out of a woman's desire may sound terrible, still then the beauty of this animal's skin has produced in me a wonder.

  21. 3.43.21

    तेन काञ्चनवर्णेन मणिप्रवरशृङ्गिणा। तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा।।3.43.21।। बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम्।

    tena kāñcanavarṇena maṇipravaraśṛṅgiṇā| taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam|

    By his golden colour resembling the rising Sun, by his horns with excellent gems shining like the milkyway, even Rama's mind was wonderstruck.

  22. 3.43.22

    एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।3.43.22।। लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः। उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।3.43.23।।

    evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ| uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ

    On hearing Sita's words and seeing the wonderful deer, Rama was tempted by its appearance.Prompted by Sita,he joyfully said this to Lakshmana:

  23. 3.43.23

    एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।3.43.22।। लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः। उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।3.43.23।।

    evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ| uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ

    On hearing Sita's words and seeing the wonderful deer, Rama was tempted by its appearance.Prompted by Sita,he joyfully said this to Lakshmana:

  24. 3.43.24

    पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्। रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।।3.43.24।। न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये। कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः।।3.43.25।।

    paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām| rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye| kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ

    O Lakshmana, see the eagerness of Sita. Such a deer of exceptional beauty will not be found in this forest. There is no equal to this animal even in the Nandan garden of Indra, or the Chaitraratha, the garden of Kubera. Where can such an animal be found on earth?

  25. 3.43.25

    पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्। रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।।3.43.24।। न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये। कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः।।3.43.25।।

    paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām| rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye| kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ

    O Lakshmana, see the eagerness of Sita. Such a deer of exceptional beauty will not be found in this forest. There is no equal to this animal even in the Nandan garden of Indra, or the Chaitraratha, the garden of Kubera. Where can such an animal be found on earth?

  26. 3.43.26

    प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः। शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः।।3.43.26।।

    pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ| śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ

    The stretches of hair on the deer's body bent both in the natural order and in the opposite direction look beautiful. The spots of gold on the skin are wonderful.

  27. 3.43.27

    पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्। जिह्वां मुखान्निस्सरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम्।।3.43.27।।

    paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām| jihvāṃ mukhānnissarantīṃ meghādiva śatahradām

    Look at his tongue stretched out of the mouth while yawning. It is glowing like flaming fire. It is like the lightning sparkling in the cloud.

  28. 3.43.28

    मसारगल्लर्कमुखश्शङ्खमुक्तानिभोदरः। कस्य नामाभिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः।।3.43.28।।

    masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhodaraḥ| kasya nāmābhirūpyo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ

    His face is a drinking pot of emerald, the belly is a conch or a pearl. Whose mind will not be attracted by this indescribable beauty ?

  29. 3.43.29

    कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनद मयप्रभम्। नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत्।।3.43.29।।

    kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham| nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet

    Whose mind will not be filled with wonder on seeing this divine beauty glittering like lustrous gold and studded with a variety of gems ?

  30. 3.43.30

    मांसहेतोरपि मृगान्विनोदार्थं च धन्वनः। घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने।।3.43.30।।

    māṃsahetorapi mṛgānvinodārthaṃ ca dhanvanaḥ| ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane

    O Lakshmana kings who wield bows in hunting expeditions kill deer in the forest for sport as well as for venison.

  31. 3.43.31

    धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने। धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः।।3.43.31।।

    dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane| dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ

    From huge forests a variety of mineral wealth consisting of gems, stones and gold are collected with great effort.

  32. 3.43.32

    तत्सारमखिलं नृ़णां धनं निचयवर्धनम्। मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण।।3.43.32।।

    tatsāramakhilaṃ nṛ़ṇāṃ dhanaṃ nicayavardhanam| manasā cintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa

    O Lakshmana the essence of forest wealth is mineral wealth, which helps the growth of the treasury. It is conceived mentally as in the case of Venus.

  33. 3.43.33

    अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन्। तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याश्च लक्ष्मण।।3.43.33।।

    arthī yenārthakṛtyena saṃvrajatyavicārayan| tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa

    A materialist moves about thoughtlessly for making money. Economists call it material wealth.

  34. 3.43.34

    एतस्य मृगरत्नस्य परार्ध्ये काञ्चनत्वचि। उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा।।3.43.34।।

    etasya mṛgaratnasya parārdhye kāñcanatvaci| upavekṣyati vaidehī mayā saha sumadhyamā

    The slender-waisted Vaidehi will sit with me upon the excellent golden hide of this gem of a deer.

  35. 3.43.35

    न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी। भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शनेनेति मे मतिः।।3.43.35।।

    na kādalī na priyakī na praveṇī na cāvikī| bhavedetasya sadṛśī sparśaneneti me matiḥ

    The skins of various types of deer like Priyaki, Kadali or goats or sheep cannot be compared in softness to the skin of this deer.

  36. 3.43.36

    एष चैव मृगश्श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः। उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ।।3.43.36।।

    eṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyo nabhaścaraḥ| ubhāvetau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau

    This majestic deer and the deer flying in heaven (the deer's figure seen in the Moon called Mrgasira) both the deer of the star in the sky and the deer of the earth are divine.

  37. 3.43.37

    यदि वाऽयं तथा यन्मां भवेद्वदसि लक्ष्मण। मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योस्य वधो मया।।3.43.37।।

    yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavedvadasi lakṣmaṇa| māyaiṣā rākṣasasyeti kartavyosya vadho mayā

    Lakshmana, as you say, if it is the illusion of a demon, even then it should be killed by me.

  38. 3.43.38

    एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना। वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुङ्गवाः।।3.43.38।।

    etena hi nṛśaṃsena mārīcenākṛtātmanā| vane vicaratā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ

    The great sages were tortured and killed earlier by this cruel, evilminded Maricha while wandering in the forest.

  39. 3.43.39

    उत्थाय बहवो येन मृगयायां जनाधिपाः। निहताः परमेष्वासास्तस्माद्वध्यस्त्वयं मृगः।।3.43.39।।

    utthāya bahavo yena mṛgayāyāṃ janādhipāḥ| nihatāḥ parameṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ

    Many kings who were great archers who set out on hunting expedition were killed by him. Therefore, this animal deserves to be killed.

  40. 3.43.40

    पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः। उदरस्थो द्विजान्हन्तिस्वगर्भोऽश्वतरीमिव।।3.43.40।।

    purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ| udarastho dvijānhantisvagarbho'śvatarīmiva

    Earlier in this forest, Vatapi used to humiliate the ascetic brahmins and to kill them by entering into their stomach like a womb killing the female mule.

  41. 3.43.41

    स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम्। अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्षस्तस्य बभूव ह।।3.43.41।।

    sa kadāciccirāllobhādāsasāda mahāmunim| agastyaṃ tejasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha

    That Vatapi after a long time, once greedily entered into the stomach of the great lustrous sage Agastya and became his food.

  42. 3.43.42

    समुत्थाने व तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम्। उत्स्मयित्वा तु भगवान्वातापिमिदमब्रवीत्।।3.43.42।।

    samutthāne va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam| utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt

    When the venerable sage Agastya got up (after eating), he observed Vatapi wishing to turn into his real form. So smiling at him, he said:

  43. 3.43.43

    त्वयाऽविगण्य वातापे परिभूतास्स्वतेजसा। जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः।।3.43.43।।

    tvayā'vigaṇya vātāpe paribhūtāssvatejasā| jīvaloke dvijaśreṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ

    'O Vatapi you killed the best of brahmins living in this world, disregarding them because of your power. Hence you were digested by me.'

  44. 3.43.44

    तदेवं न भवेद्रक्षोवातापिरिव लक्ष्मण। मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम्।।3.43.44।। भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मां गतः।

    tadevaṃ na bhavedrakṣovātāpiriva lakṣmaṇa| madvidhaṃ yo'timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam bhaveddhato'yaṃ vātāpiragastyeneva māṃ gataḥ|

    O Lakshmana just like Vatapi, this demon will not live. Whoever violates a person of my kind who is ever righteous and selfcontrolled will be killed

  45. 3.43.45

    इह त्वं भव सन्नद्दो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम्।।3.43.45।। अस्यामायत्तमस्माकं यत्कृत्यं रघुनन्दन।

    iha tvaṃ bhava sannaddo yantrito rakṣa maithilīm asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana|

    O Lakshmana, delight of the Raghu dynasty, be very alert and restrained and protect Sita. Whatever duty we have to perform depends on her protection.

  46. 3.43.46

    अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यपि वा मृगम्।।3.43.46।। यावद्गच्छामि सौमित्रे मृगमानयितुं द्रुतम्।

    ahamenaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam yāvadgacchāmi saumitre mṛgamānayituṃ drutam|

    O Lakshmana I will go quickly and either kill the deer or catch it. Now let me go.

  47. 3.43.47

    पश्य लक्ष्मण वैदेहीं मृगत्वचि गतस्पृहाम्।।3.43.47।। त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।

    paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām tvacā pradhānayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati|

    See, how Vaidehi ardently longs for the skin of this deer I will not let the animal live, O Lakshmana

  48. 3.43.48

    अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।3.43.48।। यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।3.43.49।।

    apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham| hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa

    Keep vigil over Sita at the hermitage, O Lakshmana I will certainly kill the speckled antelope with a single arrow, get his skin and come back quickly.

  49. 3.43.49

    अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।3.43.48।। यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।3.43.49।।

    apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham| hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa

    Keep vigil over Sita at the hermitage, O Lakshmana I will certainly kill the speckled antelope with a single arrow, get his skin and come back quickly.

  50. 3.43.50

    प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण। भवाप्रमत्तः परिगृह्य मैथिलीं प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः।।3.43.50।।

    pradakṣiṇenātibalena pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa| bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata eva śaṅkitaḥ

    O Lakshmana, be vigilant in guarding Sita, suspecting danger every moment from all directions. Take the help of Jatayu, the mighty and wise bird who will be on his rounds. इत्याषे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः।। Thus ends the fortythird sarga in Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.