Skip to main content
KarmaVaani

Aranya Kanda · Sarga 30

Aranya Kanda, Sarga 30

The Book of the Forest

  1. 3.30.1

    भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः। स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत्।।3.30.1।।

    bhittvā tu tāṃ gadāṃ bāṇai rāghavo dharmavatsalaḥ| smayamānaḥ kharaṃ vākyaṃ saṃrabdhamidamabravīt

    Rama, fond of dharma, broke into pieces Khara's mace with his arrows, and smiling at bewildered Khara, said:

  2. 3.30.2

    एतत्ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम। शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमवगर्जसि।।3.30.2।।

    etatte balasarvasvaṃ darśitaṃ rākṣasādhama| śaktihīnataro matto vṛthā tvamavagarjasi

    O lowly demon, you have already exhibited all your strength. Inferior to me in energy, you are needlessly roaring.

  3. 3.30.3

    एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता। अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी।।3.30.3।।

    eṣā bāṇavinirbhinnā gadā bhūmitalaṃ gatā| abhidhānapragalbhasya tava pratyayaghātinī

    The mace about which you boasted so much has betrayed your confidence. Shattered by my arrows it now lies on the ground.

  4. 3.30.4

    यत्त्वयोक्तं विनष्टानामहमश्रुप्रमार्जनम्। राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः।।3.30.4।।

    yattvayoktaṃ vinaṣṭānāmahamaśrupramārjanam| rākṣasānāṃ karomīti mithyā tadapi te vacaḥ

    You said you will wipe the tears of the dead demons. (Now) those words have proved false.

  5. 3.30.5

    नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः। प्राणानहं हरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा।।3.30.5।।

    nīcasya kṣudraśīlasya mithyāvṛttasya rakṣasaḥ| prāṇānahaṃ hariṣyāmi garutmānamṛtaṃ yathā

    You are mean. You have false pride. You are of low behaviour. I shall take away your life, O demon,, Just as Garuda carried off the nectar.

  6. 3.30.6

    अद्य ते छिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्। विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम्।।3.30.6।।

    adya te chinnakaṇṭhasya phenabudbudabhūṣitam| vidāritasya madbāṇairmahī pāsyati śoṇitam

    Now with your throat split open by my arrows , the earth will drink your foamy blood full of bubbles.

  7. 3.30.7

    पांसुरूषितसर्वाङ्गस्स्रस्तन्यस्त भुजद्वयः। स्वप्स्यसे गां समालिङ्ग्य दुर्लभां प्रमदामिव।।3.30.7।।

    pāṃsurūṣitasarvāṅgassrastanyasta bhujadvayaḥ| svapsyase gāṃ samāliṅgya durlabhāṃ pramadāmiva

    With all your limbs covered with dust, both the arms dropped down and stretched out on the ground, you will sleep as though hugging the earth, like embracing a rare woman.

  8. 3.30.8

    प्रबद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने। भविष्यन्तिशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे।।3.30.8।।

    prabaddhanidre śayite tvayi rākṣasapāṃsane| bhaviṣyantiśaraṇyānāṃ śaraṇyā daṇḍakā ime

    When you, O vile demon, will go into eternal sleep the Dandaka grounds will provide shelter to those who deserve it here.

  9. 3.30.9

    जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः। निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने।।3.30.9।।

    janasthāne hatasthāne tava rākṣasa maccharaiḥ| nirbhayā vicariṣyanti sarvato munayo vane

    O demon, when my arrows destroy your hold over Janasthana the sages will move freely without fear all over this forest.

  10. 3.30.10

    अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः। बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः।।3.30.10।।

    adya viprasariṣyanti rākṣasyo hatabāndhavāḥ| bāṣpārdravadanā dīnā bhayādanyabhayāvahāḥ

    Having lost all their relations, the demonesses, who were causing fear to others,will move away with faces full of tears.

  11. 3.30.11

    अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थकाः। अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः।।3.30.11।।

    adya śokarasajñāstā bhaviṣyanti nirarthakāḥ| anurūpakulāḥ patnyo yāsāṃ tvaṃ patirīdṛśaḥ

    Your wives, who have got a husband like you, must have been born to a befitting race. They will taste the pangs of sorrow today, for no reasons whatsoever.

  12. 3.30.12

    नृशंस नीच क्षुद्रात्मन्नित्यं ब्राह्मणकण्टक। यत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः।।3.30.12।।

    nṛśaṃsa nīca kṣudrātmannityaṃ brāhmaṇakaṇṭaka| yatkṛte śaṅkitairagnau munibhiḥ pātyate haviḥ

    O cruel, mean, vile fellow, you had been always opposing the brahmins who pour oblations in fire under fear.

  13. 3.30.13

    तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे। खरो निर्भर्त्सयामास रोषात्खरतरस्वरः।।3.30.13।।

    tamevamabhisaṃrabdhaṃ bruvāṇaṃ rāghavaṃ raṇe| kharo nirbhartsayāmāsa roṣātkharatarasvaraḥ

    When Rama was thus speaking in a state of excitement in the middle of war, the choleric Khara started abusing him in a harsher tone.

  14. 3.30.14

    दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः। वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे।।3.30.14।।

    dṛḍhaṃ khalvavalipto'si bhayeṣvapi ca nirbhayaḥ| vācyāvācyaṃ tato hi tvaṃ mṛtyuvaśyo na budhyase

    You are very haughty. When there is every cause of fear you pretend fearlessness. Being in the grip of death you do not know what to speak and what not to speak.

  15. 3.30.15

    कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये। कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः।।3.30.15।।

    kālapāśaparikṣiptā bhavanti puruṣā hi ye| kāryākāryaṃ na jānanti te nirastaṣaḍindriyāḥ

    Those bound by the noose of death, do not know what to and what not to do, as their six senses cease to function.

  16. 3.30.16

    एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भ्रुकुटीं ततः। स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः।।3.30.16।। रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्।

    evamuktvā tato rāmaṃ saṃrudhya bhrukuṭīṃ tataḥ| sa dadarśa mahāsālamavidūre niśācaraḥ raṇe praharaṇasyārthe sarvato hyavalokayan|

    Having said thus to Rama with a frown on his face, Khara, looking around for something to strike him with, saw a huge sal tree not very far.

  17. 3.30.17

    स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।3.30.17।। तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः। राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।3.30.18।।

    sa tamutpāṭayāmāsa saṃdaśya daśanacchadam taṃ samutkṣipya bāhubhyāṃ vinadya ca mahābalaḥ| rāmamuddiśya cikṣepa hatastvamiti cābravīt

    Khara, biting his lower lip, uprooted the tree , lifted it with his mighty arms, and shouting at Rama loudly hurled it at him, saying, 'You are dead'.

  18. 3.30.18

    स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।3.30.17।। तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः। राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।3.30.18।।

    sa tamutpāṭayāmāsa saṃdaśya daśanacchadam taṃ samutkṣipya bāhubhyāṃ vinadya ca mahābalaḥ| rāmamuddiśya cikṣepa hatastvamiti cābravīt

    Khara, biting his lower lip, uprooted the tree , lifted it with his mighty arms, and shouting at Rama loudly hurled it at him, saying, 'You are dead'.

  19. 3.30.19

    तमापतन्तं बाणौघैच्छित्वा रामः प्रतापवान्। रोषमाहारयत्तीव्रं निहन्तुं समरे खरम्।।3.30.19।।

    tamāpatantaṃ bāṇaughaicchitvā rāmaḥ pratāpavān| roṣamāhārayattīvraṃ nihantuṃ samare kharam

    Brave Rama shattered with a flood of arrows the tree falling over him and summoned sharp anger to end Khara in war.

  20. 3.30.20

    जातस्वेदस्ततो रामो रोषाद्रक्तान्तलोचनः। निर्भिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम्।।3.30.20।।

    jātasvedastato rāmo roṣādraktāntalocanaḥ| nirbhibheda sahasreṇa bāṇānāṃ samare kharam

    Full of sweat and with the corners of his eyes turned red, Rama hit Khara with a thousand arrows in the encounter.

  21. 3.30.21

    तस्य बाणान्तराद्रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम्। गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः।।3.30.21।।

    tasya bāṇāntarādraktaṃ bahu susrāva phenilam| gireḥ prasravaṇasyeva toyadhārāparisravaḥ

    With his body pierced with arrows his blood started flowing like the waterfalls flow from mount Prasravana.

  22. 3.30.22

    विह्वलस्सकृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे। मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम्।।3.30.22।।

    vihvalassakṛto bāṇaiḥ kharo rāmeṇa saṃyuge| matto rudhiragandhena tamevābhyadravaddrutam

    Completely struck by Rama's arrows, Khara, intoxicated with the smell of blood, ran speedily charging towards Rama.

  23. 3.30.23

    तमापतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम्। अपासर्पत्प्रतिपदं किञ्चित्वरितविक्रमः।।3.30.23।।

    tamāpatantaṃ saṃrabdhaṃ kṛtāstro rudhirāplutam| apāsarpatpratipadaṃ kiñcitvaritavikramaḥ

    Rama who was an adept in the science of arms picked up his valour quickly and moved a step back (not to give him an opportunity to strike), looking at the highly agitated Khara falling upon him, with his body fully drenched in blood.

  24. 3.30.24

    ततः पावकसङ्काशं वधाय समरे शरम्। खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम्।।3.30.24।।

    tataḥ pāvakasaṅkāśaṃ vadhāya samare śaram| kharasya rāmo jagrāha brahmadaṇḍamivāparam

    Rama took a dart glowing like fire which resembled another Brahmadanda to kill Khara in the war.

  25. 3.30.25

    स तं दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता। संदधे चापि धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति।।3.30.25।।

    sa taṃ dattaṃ maghavatā surarājena dhīmatā| saṃdadhe cāpi dharmātmā mumoca ca kharaṃ prati

    Righteous Rama placed on his bow the dart given him by wise Indra, king of the gods, and shot it at Khara.

  26. 3.30.26

    स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिस्वनः। रामेण धनुरायम्य खरस्योरसिचापतत्।।3.30.26।।

    sa vimukto mahābāṇo nirghātasamanisvanaḥ| rāmeṇa dhanurāyamya kharasyorasicāpatat

    Bending the bow fully, Rama released the arrow roaring like a violent gust of wind, which fell on Khara's chest.

  27. 3.30.27

    स पपात खरो भूमौ दह्यमानश्शरानग्निना। रुद्रेणेव विनिर्दग्धश्वेतारण्ये यथान्तकः।।3.30.27।।

    sa papāta kharo bhūmau dahyamānaśśarānagninā| rudreṇeva vinirdagdhaśvetāraṇye yathāntakaḥ

    Just as Yama was burnt by Rudra's fire(from his eyes) in Swetaranya, Khara collapsed on the ground consumed by the fire of Rama's arrow.

  28. 3.30.28

    स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा। बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः।।3.30.28।।

    sa vṛtra iva vajreṇa phenena namuciryathā| balo vendrāśanihato nipapāta hataḥ kharaḥ

    Khara fell down just like Vrutra or Bala killed by Indra's thunderbolt or like Numuchi by the froth of the sea.

  29. 3.30.29

    ततो राजर्षयस्सर्वे सङ्गताः परमर्षयः। सभाज्य मुदिता राममिदं वचनमब्रुवन्।।3.30.29।।

    tato rājarṣayassarve saṅgatāḥ paramarṣayaḥ| sabhājya muditā rāmamidaṃ vacanamabruvan

    Then the rajarsis, great seers gathered together, offered their worship to Rama and said these words joyfully :

  30. 3.30.30

    एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः। शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरन्दरः।।3.30.30।।

    etadarthaṃ mahātejā mahendraḥ pākaśāsanaḥ| śarabhaṅgāśramaṃ puṇyamājagāma purandaraḥ

    For this purpose, killer of Paka, the gIorious Indra (who can break a fortress), came to the hermitage of Sarabhanga.

  31. 3.30.31

    आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः। एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम्।।3.30.31।।

    ānītastvamimaṃ deśamupāyena maharṣibhiḥ| eṣāṃ vadhārthaṃ krūrāṇāṃ rakṣasāṃ pāpakarmaṇām

    You are brought to this place by the great sages who had cleverly devised a plan to kill the cruel sinners, these demons৷৷

  32. 3.30.32

    तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज। सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः।।3.30.32।।

    tadidaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā daśarathātmaja| sukhaṃ dharmaṃ cariṣyanti daṇḍakeṣu maharṣayaḥ

    O son of Dasaratha, you have accomplished such a task that hereafter the sages in Dandaka will discharge their rightful duties happily.

  33. 3.30.33

    एतस्मिन्तरे देवाश्चारणैस्सह सङ्गताः। दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः।।3.30.33।। रामस्योपरि संह्रुष्टा ववृषुर्विस्मितास्तदा।

    etasmintare devāścāraṇaissaha saṅgatāḥ| dundubhīṃścābhinighnantaḥ puṣpavarṣaṃ samantataḥ rāmasyopari saṃhruṣṭā vavṛṣurvismitāstadā|

    Meanwhile the wonderstruck gods along with the charanas (celestial bards) got together and began beating the drums and raining showers of flowers on Rama from all sides.

  34. 3.30.34

    अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।3.30.34।। चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।3.30.35।।

    ardhādhikamuhūrtena rāmeṇa niśitaiśśaraiḥ caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām| kharadūṣaṇamukhyānāṃ nihatāni mahāhave

    'In a little more than half a moment of this great war Rama had accomplished the terrific task of killing with sharp darts fourteen thousand demons, led by Khara and Dusana.

  35. 3.30.35

    अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।3.30.34।। चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।3.30.35।।

    ardhādhikamuhūrtena rāmeṇa niśitaiśśaraiḥ caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām| kharadūṣaṇamukhyānāṃ nihatāni mahāhave

    'In a little more than half a moment of this great war Rama had accomplished the terrific task of killing with sharp darts fourteen thousand demons, led by Khara and Dusana.

  36. 3.30.36

    अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः। अहो वीर्यमहो दाक्ष्यं विष्णोरिव हि दृश्यते।।3.30.36।। इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम्।

    aho bata mahatkarma rāmasya viditātmanaḥ| aho vīryamaho dākṣyaṃ viṣṇoriva hi dṛśyate ityevamuktvā te sarve yayurdevā yathāgatam|

    'Rama who knows the self has performed a great work. Oh what prowess what efficiency only lord Visnu could do this'. So saying all the gods went back to their respective destinations.

  37. 3.30.37

    तस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्सह सीतया। गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी।।3.30.37।।

    tasminnantare vīro lakṣmaṇassaha sītayā| giridurgādviniṣkramya saṃviveśāśramaṃ sukhī

    In the mean time, heroic Lakshmana accompanied by Sita came out of the mountain cave happily and entered the hermitage.

  38. 3.30.38

    ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः। प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः।।3.30.38।।

    tato rāmastu vijayī pūjyamāno maharṣibhiḥ| praviveśāśramaṃ vīro lakṣmaṇenābhipūjitaḥ

    Then victorious Rama having been worshipped by the seers and also by Lakshmana entered the hermitage.

  39. 3.30.39

    तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम्। बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे।।3.30.39।।

    taṃ dṛṣṭvā śatruhantāraṃ maharṣīṇāṃ sukhāvaham| babhūva hṛṣṭā vaidehī bhartāraṃ pariṣasvaje

    On seeing Rama killing the enemies of the great sages for their happiness Sita felt glad and embraced her husband.

  40. 3.30.40

    मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान्हतान्। रामं चैवाव्यथं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा।।3.30.40।।

    mudā paramayā yuktā dṛṣṭvā rakṣogaṇānhatān| rāmaṃ caivāvyathaṃ dṛṣṭvā tutoṣa janakātmajā

    Sita, daughter of Janaka, was happy to see the demons killed by Rama who himself was unhurt.

  41. 3.30.41

    ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं सभाज्यमानं मुदितैर्महर्षिभिः। पुनः परिष्वज्य शशिप्रभानना बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा।।3.30.41।।

    tatastu taṃ rākṣasasaṅghamardanaṃ sabhājyamānaṃ muditairmaharṣibhiḥ| punaḥ pariṣvajya śaśiprabhānanā babhūva hṛṣṭā janakātmajā tadā

    Then the daughter of Janaka, cheerful Sita, who had a face bright like the moon, embraced Rama, destroyer of demons who was worshipped by the delighted sages. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे त्रिंशस्सर्गः।। Thus ends the thirtieth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.