Skip to main content
KarmaVaani

Aranya Kanda · Sarga 14

Aranya Kanda, Sarga 14

The Book of the Forest

  1. 3.14.1

    अथ पञ्चवटीं गच्छन्नन्तरा रघुनन्दनः। आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम्।।3.14.1।।

    atha pañcavaṭīṃ gacchannantarā raghunandanaḥ| āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam

    On the way to Panchavati, Rama, the delight of the Raghu race, met a vulture with a huge body and fearful strength.

  2. 3.14.2

    तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वटस्थं रामलक्ष्मणौ। मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवानिति।।3.14.2।।

    taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vaṭasthaṃ rāmalakṣmaṇau| menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavāniti

    Seeing the bird on the banyan tree, venerable Rama and Lakshmana mistook him for a demon and enquired who he was.

  3. 3.14.3

    स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्निव। उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुरात्मनः।।3.14.3।।

    sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayanniva| uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ piturātmanaḥ

    With a sweet, pleasing, and gentle voice he said to both of them, O dear know me to be a friend of your father.

  4. 3.14.4

    स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयामास राघवः। स तस्य कुलमव्यग्रमथ पप्रच्छ नाम च।।3.14.4।।

    sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayāmāsa rāghavaḥ| sa tasya kulamavyagramatha papraccha nāma ca

    Rama knew he was a friend of his father. So he enquired in a cool, composed voice his name and his lineage.

  5. 3.14.5

    रामस्य वचनं श्रुत्वा सर्वभूतसमुद्भवम्। आचचक्षे द्विजस्तस्मै कुलमात्मानमेव च।।3.14.5।।

    rāmasya vacanaṃ śrutvā sarvabhūtasamudbhavam| ācacakṣe dvijastasmai kulamātmānameva ca

    On hearing Rama's words, the bird started narrating the origin of all beings including his own family:

  6. 3.14.6

    पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयोऽभवन्। तान्मे निगदतस्सर्वानादितश्शृणु राघव।।3.14.6।।

    pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo'bhavan| tānme nigadatassarvānāditaśśṛṇu rāghava

    O mightyarmed Rama hear from me while I am telling you about the lords of creation from the very beginning.

  7. 3.14.7

    कर्दमः प्रथमस्तेषां विक्रीतस्तदनन्तरः। शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान्।।3.14.7।। स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः। पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पूलहस्तथा।।3.14.8।। दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव। काश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः।।3.14.9।।

    kardamaḥ prathamasteṣāṃ vikrītastadanantaraḥ| śeṣaśca saṃśrayaścaiva bahuputraśca vīryavān sthāṇurmarīciratriśca kratuścaiva mahābalaḥ| pulastyaścāṅgirāścaiva pracetāḥ pūlahastathā dakṣo vivasvānaparo'riṣṭanemiśca rāghava| kāśyapaśca mahātejāsteṣāmāsīcca paścimaḥ

    O Rama among the lords of all beings the first was Kardama, the next was Vikritha, followed by Sesha, Samsrya Bahuputra, Sthanu, Mareechi, Atri and mighty Kratu, Pulastya, Angirasa, Pracheta, similarly Pulaha and Daksha.Following them were Vivasvan, Arishtanemi and the very glorious Kasyapa who was the last ruler.

  8. 3.14.8

    कर्दमः प्रथमस्तेषां विक्रीतस्तदनन्तरः। शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान्।।3.14.7।। स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः। पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पूलहस्तथा।।3.14.8।। दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव। काश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः।।3.14.9।।

    kardamaḥ prathamasteṣāṃ vikrītastadanantaraḥ| śeṣaśca saṃśrayaścaiva bahuputraśca vīryavān sthāṇurmarīciratriśca kratuścaiva mahābalaḥ| pulastyaścāṅgirāścaiva pracetāḥ pūlahastathā dakṣo vivasvānaparo'riṣṭanemiśca rāghava| kāśyapaśca mahātejāsteṣāmāsīcca paścimaḥ

    O Rama among the lords of all beings the first was Kardama, the next was Vikritha, followed by Sesha, Samsrya Bahuputra, Sthanu, Mareechi, Atri and mighty Kratu, Pulastya, Angirasa, Pracheta, similarly Pulaha and Daksha.Following them were Vivasvan, Arishtanemi and the very glorious Kasyapa who was the last ruler.

  9. 3.14.9

    कर्दमः प्रथमस्तेषां विक्रीतस्तदनन्तरः। शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान्।।3.14.7।। स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः। पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पूलहस्तथा।।3.14.8।। दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव। काश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः।।3.14.9।।

    kardamaḥ prathamasteṣāṃ vikrītastadanantaraḥ| śeṣaśca saṃśrayaścaiva bahuputraśca vīryavān sthāṇurmarīciratriśca kratuścaiva mahābalaḥ| pulastyaścāṅgirāścaiva pracetāḥ pūlahastathā dakṣo vivasvānaparo'riṣṭanemiśca rāghava| kāśyapaśca mahātejāsteṣāmāsīcca paścimaḥ

    O Rama among the lords of all beings the first was Kardama, the next was Vikritha, followed by Sesha, Samsrya Bahuputra, Sthanu, Mareechi, Atri and mighty Kratu, Pulastya, Angirasa, Pracheta, similarly Pulaha and Daksha.Following them were Vivasvan, Arishtanemi and the very glorious Kasyapa who was the last ruler.

  10. 3.14.10

    प्रजापतेस्तु दक्षस्य बभूवुरिति विश्रुतम्। षष्टिर्दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः।।3.14.10।।

    prajāpatestu dakṣasya babhūvuriti viśrutam| ṣaṣṭirduhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ

    O glorious Rama it is wellknown that Daksha, the creator had sixty daughters of great fame.

  11. 3.14.11

    काश्यपः प्रतिजग्राह तासामष्टौ सुमध्यमाः। अदितिं च दितिं चैव दनुमप्यथ कालिकाम्।।3.14.11।। ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्यनलामपि।

    kāśyapaḥ pratijagrāha tāsāmaṣṭau sumadhyamāḥ| aditiṃ ca ditiṃ caiva danumapyatha kālikām tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpyanalāmapi|

    Out of them(daughters of Daksha) Kasyapa married eight women of beautiful waist called Aditi, Diti, Danu also Kalika,Tamra, Krodhavasa, Anala and Manu.

  12. 3.14.12

    तास्तु कन्यास्ततः प्रीतः काश्यपः पुनरब्रवीत्।।3.14.12।। पुत्रां स्स्रैलोक्यभर्तृ़न्वै जनयिष्यथ मत्समान्।

    tāstu kanyāstataḥ prītaḥ kāśyapaḥ punarabravīt putrāṃ ssrailokyabhartṛ़nvai janayiṣyatha matsamān|

    Kasyapa, pleased with them said to his young wives, Beget sons of my stature who can rule over the three worlds.

  13. 3.14.13

    अदितिस्तन्मना राम दितिश्च मनुजर्षभ।।3.14.13।। कालिका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन्।

    aditistanmanā rāma ditiśca manujarṣabha kālikā ca mahābāho śeṣāstvamanaso'bhavan|

    O best of men, O longarmed Rama while Aditi, Diti and Kalika seriously considered his advice, the rest of the wives did not.

  14. 3.14.14

    अदित्यां जज्ञिरे देवात्रयस्त्रिंशदरिंदम।।3.14.14।। आदित्या वसवो रुद्रा ह्यश्विनौ च परन्तप।

    adityāṃ jajñire devātrayastriṃśadariṃdama ādityā vasavo rudrā hyaśvinau ca parantapa|

    O Rama, subduer and scorcher of enemies to Aditi were born twelve Adityas, eight Vasus, eleven Rudras, and two Asvins, thirtythree deities in all.

  15. 3.14.15

    दितिस्त्वजनयत्पुत्रान् दैत्यांस्तात यशस्विनः।।3.14.15।। तेषामियं वसुमती पुराऽसीत्सवनार्णवा।

    ditistvajanayatputrān daityāṃstāta yaśasvinaḥ teṣāmiyaṃ vasumatī purā'sītsavanārṇavā|

    O dear Rama, Diti bore glorious sons called Daityas and this earth with all the forests and seas belonged to them.

  16. 3.14.16

    दनुस्त्वजनयत्पुत्रमश्वग्रीवमरिन्दम।।3.14.16।। नरकं कालकंचैव कालिकापि व्यजायत।

    danustvajanayatputramaśvagrīvamarindama narakaṃ kālakaṃcaiva kālikāpi vyajāyata|

    O subduer of enemies, to Danu was born Hayagriva and to Kalika, Naraka and Kalaka.

  17. 3.14.17

    क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम्।।3.14.17।। ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः।

    krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ|

    To Tamra were born, Krounchi, Bhasi, Syeni, Dhrutharashtri and Suki. Altogether they were five beautiful young maids famous in the world.

  18. 3.14.18

    उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्ची भासी भासान्व्यजायत।।3.14.18।। श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः। धृतराष्ट्रीतु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः।।3.14.19।।

    ulūkāñjanayatkrauñcī bhāsī bhāsānvyajāyata śyenī śyenāṃśca gṛdhrāṃśca vyajāyata sutejasaḥ| dhṛtarāṣṭrītu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ

    Krounchi gave birth to owls, Bhasi to Bhasa birds, Synei to bright hawks and vultures, Dhrutharashtri to swans and chakravakas with sweet notes.

  19. 3.14.19

    उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्ची भासी भासान्व्यजायत।।3.14.18।। श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः। धृतराष्ट्रीतु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः।।3.14.19।।

    ulūkāñjanayatkrauñcī bhāsī bhāsānvyajāyata śyenī śyenāṃśca gṛdhrāṃśca vyajāyata sutejasaḥ| dhṛtarāṣṭrītu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ

    Krounchi gave birth to owls, Bhasi to Bhasa birds, Synei to bright hawks and vultures, Dhrutharashtri to swans and chakravakas with sweet notes.

  20. 3.14.20

    चक्रवाकांश्च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी। शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता।।3.14.20।।

    cakravākāṃśca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī| śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā

    Dhrutharashtri, a female bird of great lustre gave birth to chakravakas too. Suki gave birth to Nata and from Nata, Vinata was born. Be blessed, O Rama

  21. 3.14.21

    दश क्रोधवशा राम विजज्ञे ह्यात्मसम्भवाः। मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि।।3.14.21।। मातङ्गीमपि शार्दूलीं श्वेतां च सुरभिं तथा। सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकामपि।।3.14.22।।

    daśa krodhavaśā rāma vijajñe hyātmasambhavāḥ| mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadāmapi mātaṅgīmapi śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhiṃ tathā| sarvalakṣaṇasampannāṃ surasāṃ kadrukāmapi

    O Ramato Krodhavasa were born Mrugi, Mrugamanda, Hari, Bhadramada, Mathangi, Sardooli, Sweta, Surabhi and Surasa, Kadruva and endowed with all virtues.

  22. 3.14.22

    दश क्रोधवशा राम विजज्ञे ह्यात्मसम्भवाः। मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि।।3.14.21।। मातङ्गीमपि शार्दूलीं श्वेतां च सुरभिं तथा। सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकामपि।।3.14.22।।

    daśa krodhavaśā rāma vijajñe hyātmasambhavāḥ| mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadāmapi mātaṅgīmapi śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhiṃ tathā| sarvalakṣaṇasampannāṃ surasāṃ kadrukāmapi

    O Ramato Krodhavasa were born Mrugi, Mrugamanda, Hari, Bhadramada, Mathangi, Sardooli, Sweta, Surabhi and Surasa, Kadruva and endowed with all virtues.

  23. 3.14.23

    अपत्यं तु मृगास्सर्वे मृग्या नरवरोत्तम। ऋक्षाश्च मृगमन्दायास्सृमराश्चमरा स्तथा।।3.14.23।।

    apatyaṃ tu mṛgāssarve mṛgyā naravarottama| ṛkṣāśca mṛgamandāyāssṛmarāścamarā stathā

    O best of men, all kinds of animals were born of Mrugi.To Mrugamanda were born bears and chamara (a different kind of deer).

  24. 3.14.24

    हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तरस्स्विनः। ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम्।।3.14.24।।

    haryāśca harayo'patyaṃ vānarāśca tarassvinaḥ| tatastvirāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām

    To Hari were born lions, and swiftmoving monkeys and to Bhadramada, a daughter by name Iravati.

  25. 3.14.25

    तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः। मातङ्ग्या स्त्वथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ।।3.14.25।।

    tasyāstvairāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ| mātaṅgyā stvatha mātaṅgā apatyaṃ manujarṣabha

    O bull among men Matangi gave birth to elephants.The mighty elephant Airavata who became the lord of the world was born to Iravati.

  26. 3.14.26

    गोलाङ्गूलांश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत्सुतान्। दिशागजांश्च काकुत्स्थ श्वेताप्यजनयत्सुतान्।।3.14.26।।

    golāṅgūlāṃśca śārdūlī vyāghrāṃścājanayatsutān| diśāgajāṃśca kākutstha śvetāpyajanayatsutān

    O Rama, Sarduli gave birth to tigers and playful, roundbodied monkeys called Golangula and Sweta delivered elephants as sons for guarding the eight quarters.

  27. 3.14.27

    ततो दुहितरौ राम सुरभिर्द्वेव्यजायत। रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्स्विनीम्।।3.14.27।।

    tato duhitarau rāma surabhirdvevyajāyata| rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśassvinīm

    Surabhi gave birth to Rohini and Gandharvi,the two famous daughters. May you be happy, Rama

  28. 3.14.28

    रोहिण्यजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान्। सुरसाऽजनयन्नागान्राम कद्रूस्तु पन्नगान्।।3.14.28।।

    rohiṇyajanayad gāvo gandharvī vājinaḥ sutān| surasā'janayannāgānrāma kadrūstu pannagān

    O Rama Rohini procreated cows, and Gandharvi, horses as offsprings. Surasa delivered cobras and Kadru, ordinary serpents.

  29. 3.14.29

    मनुर्मनुष्यान् जनयद्राम पुत्रान् यशस्विनः। ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रांश्च मनुजर्षभ।।3.14.29।।

    manurmanuṣyān janayadrāma putrān yaśasvinaḥ| brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyān śūdrāṃśca manujarṣabha

    O Rama, bull among men Manu procreated brahmins, kshatriyas, vaisyas and sudras all famed human beings.

  30. 3.14.30

    सर्वान् पुण्यफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत। विनता च शुकीपौत्री कद्रूश्च सुरसास्वसा।।3.14.30।।

    sarvān puṇyaphalānvṛkṣānanalāpi vyajāyata| vinatā ca śukīpautrī kadrūśca surasāsvasā

    Anala (wife of Kasyapa) procreated trees with sacred fruits. Vinata was the granddaughter of Suki, and Kahdruva and Surasa were her sisters.

  31. 3.14.31

    कद्रूर्नागं सहस्रास्यं विजज्ञे धरणीधरम्। द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च।।3.14.31।।

    kadrūrnāgaṃ sahasrāsyaṃ vijajñe dharaṇīdharam| dvau putrau vinatāyāstu garuḍo'ruṇa eva ca

    Kadhru produced a thousandhooded serpent(Adisesha) who held the whole earth on his head and Vinata, two sons, Garuda and Aruna.

  32. 3.14.32

    तस्माज्जातोऽहमरुणात्सम्पातिस्तु ममाग्रजः। जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिन्दम।।3.14.32।।

    tasmājjāto'hamaruṇātsampātistu mamāgrajaḥ| jaṭāyuriti māṃ viddhi śyenīputramarindama

    I am born to Aruna and my elder brother is Sampati. O subduer of enemies, know me as Jatayu, son of Syeni.

  33. 3.14.33

    सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि। इदं दुर्गं हि कान्तारं मृगराक्षस सेवितम्।।3.14.33।। सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे।

    so'haṃ vāsasahāyaste bhaviṣyāmi yadīcchasi| idaṃ durgaṃ hi kāntāraṃ mṛgarākṣasa sevitam sītāṃ ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe|

    If you so desire I will be helpful to you in guarding your hut. O dear, it is a difficult forest full of wild animals and demons. When you and Lakshmana are away I will protect Sita.

  34. 3.14.34

    जटायुषं तं प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च सन्नतोऽभवत्। पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवान् जटायुषा सङ्कथितं पुनः पुनः।।3.14.34।।

    jaṭāyuṣaṃ taṃ pratipūjya rāghavo mudā pariṣvajya ca sannato'bhavat| piturhi śuśrāva sakhitvamātmavān jaṭāyuṣā saṅkathitaṃ punaḥ punaḥ

    Rama worshipped Jatayu and bending down, embraced him. He heard from him again and again several events relating to Jatayu's friendship with his father.

  35. 3.14.35

    स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा। जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो रिपून्दिधक्षञ्छलभानि वानलः।।3.14.35।।

    sa tatra sītāṃ paridāya maithilīṃ sahaiva tenātibalena pakṣiṇā| jagāma tāṃ pañcavaṭīṃ salakṣmaṇo ripūndidhakṣañchalabhāni vānalaḥ

    Entresting the protection of Sita, the princess of Mithila, to that strong vulture, Jatayu, and accompanied by Lakshmana Rama went to Panchavati wishing to destroy the enemies like fire burning the moths. इत्यार्षे श्रीमद्रामयणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः।। Thus ends the fourteenth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.